قارابالىق – ىلكىمدى دامۋدىڭ ۇلگىسى

مۇندا قازىر ەكسترۋدەرلەن­گەن, تۇيىرشىكتەلگەن جانە نى­عىز­دالعان جەم قوسپالارى, سال­قىنداي سىعىلعان وسىمدىك مايى شىعارىلاتىن تسەحتار قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر. كومبينات اۋدانداعى «سەۆەر-اگرو ن» اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى, «تەررا» بورداقىلاۋ الاڭى جانە «اك-بيداي-اگرو» اگرو­فيرماسى سەكىلدى بىرقاتار ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى نىساندارىمەن بىرگە وبلىستاعى «اس­تىق يندۋسترياسى» ءىرى اگرو­حول­دينگى قۇرامىنا كىرەدى. «تەر­را» بورداقىلاۋ الاڭىندا قا­زىر 8 مىڭ ءىرى قارا جەمدەلەدى. ەش­قانداي قوسپاسىز تابيعي جەم بەرى­لەتىن مالدان الىناتىن ەت ساپا­سى دا جوعارى. كومپانيا وب­لىس­تاعى ەت كلاستەرىنىڭ قا­لىپتاسۋىنا ۇلەس قوسىپ وتىر. «سە­ۆەر-اگرو ن» شارۋاشىلىعى 3500 ەت باعىتىنداعى جانە 2800 ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى مال وسىرەدى. شارۋاشىلىق سەلەك­تسيالىق جۇمىستار جۇرگىزىپ, مال تۇقىمىنىڭ ءونىمدى بو­لۋىنا جانە جەرگىلكتى تابيعات جاعدايىنا بەيىمدەلۋىن جۇزەگە اسىرادى. ال «اك-بيداي-اگرو» اگروفيرماسى 3-4 اۋداندا 85 مىڭ گەكتار القاپقا بۇرشاق, ماي­لى جانە جەمازىقتىق دا­قىلدار وسىرۋمەن اينالىسادى. ولاردىڭ ىشكى جانە سىرتقى نا­رىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە ءونىمى جەرگىلىكتى جەردە, ونىڭ ىشىندە قارابالىقتا دا وڭدەلەدى. مۇنداي ءىرى شارۋاشىلىقتار ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعان تسيفرلاندىرۋ ءىسىنىڭ تولىق قاي­تارىمى بارلىعىنا, ەڭبەكتى جەڭىلدەتەتىنىنە, شىعىندى ازايتاتىنىنا كوز جەتكىزگەندىكتەن, قازىردىڭ وزىندە وزىق تەحنولوگيا­لاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە كىرىسىپ كەتكەن.

– تسيفرلاندىرۋ باعدارلا­ماسى بويىنشا مال شارۋا­شىلى­عىن­دا جاڭالىقتار ەن­گىزۋدى قول­عا الدىق. كەرەك-جا­راعىن قى­تايدان الدىرىپ, باقتاشى ال­دىنداعى مالدى چيپتەۋدى باس­تايمىز. اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ۇرلانباۋىن جانە ول ءبىر جەردە جايىلماي تۇرىپ قالماۋىن كومپيۋتەردەن قاداعالاپ وتىراتىن بولامىز. سونداي-اق بورداقىلاۋ الاڭى دا وزىق تەحنولوگيا بو­يىنشا جابدىقتالاتىن بولادى. بور­داقىلاۋ الاڭىنداعى مال تاۋ­لىگىنە 700 گرامم سالماق قو­سادى. قولداعى مالدىڭ 20 پا­يىزى وسى بورداقىلاۋ الاڭىندا تۇرادى, قاجەتتى سالماق الىن­عاننان كەيىن ولاردى اۋىستىرىپ وتىرامىز, وسىلاي ۇدەرىس جال­عاسا بەرەتىن بولادى, – دەدى باس ديرەكتور داۋلەت احمەتقاليەۆ.

قارابالىق اۋدانىنداعى توعىزاق ەلدى مەكەنىندە «سەۆەر­اگروپرودۋكت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى قاراقۇمىق وڭدەيتىن زاۋىتتىڭ ىرگەتاسىن قالاپ جاتىر. كاسىپورىن زاۋىت قۇرىلىسىنا جۇمسالاتىن 670 ميلليون تەڭگە ينۆەستيتسيالىق قارجىنى وزدەرى سالىپ وتىر. زاۋىت جىلىنا 12 400 توننا قاراقۇمىق جارماسىن وندىرەتىن بولادى. نەگىزى مۇنداي وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيتىن قاراقۇمىق جارماسى زاۋىتى قوستاناي قالاسىندا دا بار. بىراق نارىقتى زەرتتەگەن كاسىپ­كەرلەر قارابالىقتان تاعى دا زاۋىت سالۋدى قاجەت دەپ ءبىلدى.

– سەبەبى ءبىز وندىرەتىن قارا­قۇمىق جارماسى ەكسپورتقا با­عىتتالادى. كۇندەلىكتى پايدالانىپ جۇرگەن تەرمووڭدەۋدەن وت­كەن قوڭىر ءتۇستى قاراقۇمىق جارماسىن نەگىزىنەن ءوزىمىزدىڭ ەلدە جانە تمد ەلدەرىندە پايدالانادى. ال بۇكىل الەم, اسىرەسە كورەيا, جاپونيا, ەۋروپا ەلدەرى جاسىل ءتۇستى قاراقۇمىق جارماسىن سۇراتادى. ءبىزدىڭ زاۋىت وسى جار­مانى دا وندىرەتىن تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەمەك, – دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى حاميت ديحاەۆ.

زاۋىت 2019 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. مۇندا 28 قارابالىقتىق جۇمىس ورنىن تاۋىپ, ايىنا 70 مىڭ تەڭگە جالاقى الاتىن كۇن دە الىس ەمەس. سونىمەن قاتار زاۋىتتان جىلىنا بيۋدجەت قورجىنىنا 25 ميلليون تەڭگە سالىق تۇسەرى تاعى بار.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­­تىڭ قازاقستان حال­قىنا «پرە­زيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك بەس باس­تاماسى» اتتى ۇندەۋىن دە قا­رابالىقتىقتار قۋانىشپەن قارسى الدى. وتكەن جىلى تو­عىزاق سەلوسىنا كوگىلدىر وتىن كەل­گەن بولاتىن. مۇندا تۇراتىن 356 تۇتىننەن ازىرشە 50 ءۇي عانا گاز­ قۇبىرىنا قوسىلىپتى. «قازترانسگازايماق» اكتسيو­نەر­لىك قوعامى قارابالىق في­ليالىنىڭ ديرەكتورى سەرگەي­ كوجەۆنيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كوكتەم شىعا تۇرعىندار كوگىل­دىر وتىندى ۇيىنە كىرگىزە باس­تايتىن بولادى, بىرتە-بىرتە اۋىل­دىڭ ۇيلەرى مەن كاسىپورىن, قوعام­دىق عيماراتتار – بارلىعى دا قۇبىرعا جالعانادى. قازىردىڭ وزىندە 152 ءۇيدىڭ قۇجاتتارى دا­يىن تۇر.

– گاز ەڭ ءتيىمدى, ارزان جا­نە ەكولوگيالىق جاعىنان دا ءتيىم­­دى وتىن. سوندىقتان تۇرعىن­دار ۇيلەرىن دە, وسىنداعى كاسىپ­ورىن­­داردى دا, ەلەۆاتوردى دا گاز قۇبىرىنا جالعاۋ كەرەك. اۋىل­­­عا كەلىپ تۇرعان يگىلىكتى ورنى­مەن پايدالانۋىمىز قاجەت, – دەيدى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحام­بەتوۆ.

 قارابالىق كەنتىندەگى «ترا­پە­زا» ناۋبايحاناسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وڭىرلەردە دامىپ وتىرعانىنا كۋا. بۇل كاسىپورىن جىلىنا 1600 توننادان استام نان ونىمدەرىن وندىرەدى. ول قا­رابالىق جانە قاتار جاتقان فەدوروۆ اۋداندارىن نانمەن قام­­­تاماسىز ەتەدى, ونىڭ سىرتىن­دا تۇتىنۋشىعا ونداعان اتا­لىممەن نان جانە كونديتەر بۇيىمدارىن, تۇشپارا سەكىلدى جار­تىلاي دايىن تاعام تۇرلەرىن دە ۇسىنىپ وتىر. جەرگىلىكتى نارىقتى تولىق يگەرگەن.

– ءبىز مىنا ىرگەمىزدەگى رەسەي­دىڭ چەليابى وبلىسى اۋداندارىنا دا ءونىم شىعارۋعا قۋاتىمىز جە­تەدى. پەشتەردىڭ بارلىعى وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس ىس­تەيدى. ءونىم ساپاسىنا بايلانىس­تى ءتيىستى سەرتيفيكاتتاردى دا ال­دىق. بىراق كاسىپورىن ەكس­پورتقا ءونىم شىعارۋشىلار تىزى­مىنە تىركەلۋى كەرەك ەكەن, ول ءبىراز جۇمىستاردى قاجەت ەتەتىن كۇر­دەلى ۇدەرىس. الداعى ۋاقىتتا وعان دا قول جەتكىزەمىز دەپ وي­لايمىن, – دەيدى كاسىپورىن جە­تەك­شىسى ۆلاديمير كريگەر.

وڭدەۋ كاسىپورىندارى مەن­ شاعىن جانە ورتا بيزنەس جەر­گى­لىكتى جەردە دامىعاندا اۋىل­داعىلار جۇمىسسىز قال­ماي­دى, شەت ايماقتاردىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايى دا جاقسارا تۇ­سەدى. قارابالىق – اۋىل شا­رۋاشىلىعى دامۋىنىڭ جاقسى ۇلگىسى.

ءنازيرا جارىمبەت,

«ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي وبلىسى,

قارابالىق اۋدانى