ەلىمىزدە توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ, ەسكەرتۋ جانە ولاردىڭ زاردابىن جويۋ سالاسىندا قوردالانعان ماسەلەلەر وسى دەپۋتاتتىق ساۋالىمىزعا سەبەپ بولىپ وتىر. وسى بىرەر جىلدىڭ ىشىندە رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا ەسەپپەن العاندا بارلىعى 17 308 ءتۇرلى توتەنشە جاعداي بولدى. مۇنىڭ 14843-ءى تەحنوگەندىك جانە 2465-ءى تابيعي سيپاتتاعى اپاتتار. اپاتتى جاعدايلاردان ءبىر جىلدا شامامەن 1212 ادام قازا تاپتى, 4016 ادام جاپا شەكتى. بۇدان 23 ميلليارد 591 ميلليون تەڭگە ماتەريالدىق شىعىن كەلدى.
بيىلعى جىلعى 11 قاڭتاردا ءبىر توپ سەنات دەپۋتاتى سەيسمولوگيا ينستيتۋتىندا بولىپ, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق اۋماعىنىڭ سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىمەن تانىستى. سوندا انىقتالعانى, ينستيتۋتتىڭ جابدىقتارى ەسكىرگەن. قولدانىستاعى 63 ستانسانى تولىق قايتا جابدىقتاۋ قاجەت. رەسپۋبليكالىق سەيسمولوگيالىق قاداعالاۋ جەلىلەرىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جاڭادان 52 كەشەندى ستانسا مەن 40 كۇشتى جەر سىلكىنىسى بەكەتتەرىن اشۋ كەرەك. «سەيسمولوگيا ينستيتۋتى» جشس, سونداي-اق قۇرامىنداعى سەيسمولوگيالىق باقىلاۋ ستانسا «سەيسمولوگيا تاجىريبە-ادىستەمەلىك ەكسپەديتسياسى» جشس ستراتەگيالىق فۋنكتسيانى اتقارادى. بۇل ۇيىمدار قىزمەتىنىڭ باعىتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مۇددەلەرىمەن ۇشتاسقان.
قازىرگى كەزدە ولار ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرامىندا. بۇل جاعداي ينستيتۋتتىڭ مارتەبەسىنە جانە سەيسمولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋىنە كەرى اسەر تيگىزەدى. سەيسمولوگيا ينستيتۋتى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعى بار رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى نىسانىنداعى تاۋەلسىز ۇيىم بولۋى كەرەك. كەيىنگى كەزدە رەسپۋبليكا تۇرعىندارىن سەيسمولوگيالىق قاۋىپتەر تۋرالى حابارلاندىرۋ ساپاسىنىڭ تومەندەۋى بايقالىپ وتىر, ول تۋرالى الماتى اكىمدىگى جانە باسقا مەملەكەتتىك ورگاندار بىرنەشە رەت ەسكەرتكەن. الماتى قالاسىنىڭ سەيسميكالىق قاۋىپتى ايماقتا ورنالاسقاندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, استانا قالاسىندا سەيسمولوگيالىق مالىمەتتەردى جيناۋ مەن وڭدەۋدىڭ قوسارلى ورتالىعىن قۇرۋ قاجەت. مەملەكەتتىك اتقارۋشى بيلىك ورىندارى قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن اۋماعىنان ءتيىستى اقپارات الىپ تۇرۋعا ءتيىس.
جالپى, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ ءۇشىن سەيسميكالىق تۇرعىدان قاۋىپتى وڭتۇستىك-شىعىس ءوڭىردىڭ جانە پايدالى قازبا بايلىقتارىنىڭ قارقىندى وندىرىلۋىنە وراي تەحنوگەندىك جەر سىلكىنىسى قاتەرىنە ۇشىراۋعا بەيىم اۋماقتاردىڭ «سەيسميكالىق شاعىناۋدانداستىرۋ كارتاسىن» جاساۋ ءۇشىن سەيسمولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جۇمىستارىن بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋدى قاراستىرعان ءجون. سونىمەن قاتار سەيسمولوگيالىق مونيتورينگتەۋدىڭ ءبىرتۇتاس رەسپۋبليكالىق جۇيەسى, كۇشتى جەر سىلكىنىسى جاعدايىندا مەملەكەت پەن شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ جانە حالىقتىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن زاڭدىق تۇرعىدان رەتتەيتىن «سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭنامالىق قۇجات قاجەت دەپ بىلەمىز. وسىعان وراي ۇكىمەت ءتيىستى قاۋلى شىعارعان ءجون. اتالعان زاڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى بارلىق سۋبەكتىلەردىڭ ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق ءتارتىبىنىڭ مىندەتتى ەرەجەلەرى مەن نورمالارىنىڭ جيىنتىعى بولىپ, بۇعان تىيىمدار مەن شەكتەۋلەر ءتىزىمى دە ەنگىزىلەر ەدى. ال ازىرگە «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى», «ازاماتتىق قورعانىس تۋرالى» جانە باسقا دا قولدانىستاعى زاڭداردا سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ پروبلەمالارى تولىققاندى كورسەتىلمەگەن.
وسىعان قاتىستى ءبىز ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جەدەل شارالاردى قولعا الۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز.
اڭسار مۇساحانوۆ,
سەنات دەپۋتاتى