ءبىزدىڭ تاراز ەلىمىزدەگى ەڭ ەجەلگى, تاريحى مول شاھار ەكەنىن ماقتان ەتەمىز. قالانىڭ بۇرىننان كەلە جاتقان كونە تاريحى, ەرتە زاماننان قالىپتاسقان بەت-بەينەسى, شىعىس ساۋلەتى مەن ارحيتەكتۋراسى بار بولاتىن.
الاتاۋ مەن قاراتاۋدىڭ توعىسقان جەرىنەن ورىن تەپكەن قالا جاسىل تال-داراققا كومكەرىلىپ, كوشەلەرىنىڭ تازالىعىنا كوز قىزىعارلىق ەدى. كەڭەس داۋىرىندە بۇكىلوداقتىق جارىستاردا «ەڭ كورىكتى تازا قالا» دەگەن اتاققا بىرنەشە رەت يە بولعانى دا ەسىمىزدە. جىلدار كەلە زامان, ۋاقىت اعىسىنا بەيىمدەلىپ قالا بىرتە-بىرتە بۇرىنعى بەينەسىن, اسەمدىگىن جوعالتىپ, ءبىراز وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. بۇرىنعى سىرتقا شىقساڭ سارايىڭدى اشاتىن كورىكتى تال-داراقتار مەن جاسىل-جەلەكتەر سيرەپ, كەڭ كوشەلەر بىرتە-بىرتە قولدان, جاۋاپسىزدىقتان تارىلىپ قالا بۇرىنعى كوركىنەن, ارحيتەكتۋرالىق انسامبلىنەن ايىرىلدى. قازىر بۇرىنعى كەڭ تىنىستى كوشەلەر ىعى-جىعى سوعىلعان سانداعان عيماراتتارمەن تارىلىپ, جاۋىننان كەيىن جارىسا شىققان ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ بارادى. ءبازبىر مالىمەتتەر بويىنشا, قالادا قازىر 300-دەن اسا كافە, تويحانا, سىراحانا بار ەكەن. جىل سايىن ولاردىڭ سانى كوبەيمەسە ازايار ەمەس. مەيلى, بولسىن. «قازاق – تويشىل حالىق» دەپ ءوزىمىزدى قولداپ, جارنامالاپ ءجۇرمىز عوي. بىراق, سولاردىڭ اينالاسىنا كولىك قويار الاڭ جوق. تويعا كەلگەندەر كولىگىن كوشە بويىنا قويۋعا ءماجبۇر. ول بولسا كوشە قوزعالىسىنا, ارينە, كەدەرگى جاسايدى, ىڭعايسىزدىق تۋدىرادى.
وسىدان ءبىراز بۇرىن «تارازدىڭ داۋلەتىنە ساۋلەتى ساي ما؟» دەپ وبلىستىق «اق جول» گازەتىنە (6 ءساۋىر 2017) قالا ساۋلەتى تۋرالى جانايقايىمىزدى جازىپ ەدىك. بىراق, ۋاقىت وتە كەلە ودان ەشبىر وزگەرىس كەلمەگەنىنە كوزىمىز جەتتى. باياعى جارتاس – سول جارتاس. الگى «يت ۇرەدى, كەرۋەن كوشەدى» دەگەندەي, دەل-سال بولدىق تا قالدىق. ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنا شىبىن شاققانداي اسەرى بولمادى.
...كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىمنان جۇمىسقا شىعىپ, وبلىستىق اۋرۋحاناعا كەلدىم. اۋرۋحانا اۋلاسى ازان-قازان شۋ, تراكتورلار مەن ماشينالاردان اياق الىپ جۇرە المايسىڭ. شاڭ-توزاڭ جاعارماي يىسىمەن قوسىلىپ قولقاڭدى الادى. «بۇل نە بولدى ەكەن؟ اۋرۋحاناعا جاڭا عيمارات تۇرعىزۋ بيىلعى جوسپاردا جوق ەدى عوي؟» دەپ ىشكە ەنىپ, نە بولىپ جاتقانىن سۇراپ ءبىلدىم. اۋرۋحانا اۋلاسىنداعى بۇرىنعى جوندەۋگە كەلمەيتىن اتام زاماننان تۇرعان ەسكى عيماراتىن تاياۋدا بۇزىپ, ورنىن تەگىستەپ تاستاعان بولاتىنبىز. ونىڭ ورنىنا كىر جۋاتىن بولىمشە, مەكەمەمىزدىڭ اۆتوماشينالارىن قوياتىن گاراجدار, قىزمەتكەرلەردىڭ جەكە كولىگىن قوياتىن كولەڭكەلى اۆتوتۇراق ورناتامىز دەپ جوسپارلاپ جۇرگەنبىز.
سودان ء«بارىن ايت تا, ءبىرىن ايت» دەگەندەي, سول جەرگە ءبىر دوكەيدىڭ كوزى ءتۇسىپتى دە «بۇل جەرگە «مۇز سارايىن جاسايمىز» دەپ اۋرۋحانا اۋماعىنا قول سالىپتى. ءسويتىپ اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۋاجىنە قۇلاق اسپاي, تەز ارادا اپىل-عۇپىل قۇرىلىس جۇمىسىن باستاپ كەتىپتى.
– ەسكى عيماراتتى بۇزىپ نەمىز بار ەدى؟ باسىمىزعا بالە بولىپ جابىستى. جەردەن ايىرىلدىق. ءبىزدى ادام دەپ جۇرگەن, قۇلاق اساتىن جان جوق. كىمنەن كومەك سۇرارىمىزدى بىلمەيمىز, – دەپ قىنجىلادى اۋرۋحانا باسشىلىعى.
اۋرۋحانانانىڭ تىنىشتىعىن بۇزىپ جاتقان ىسكە جانىمىز ءتۇڭىلىپ, وبلىسىمىزدىڭ باس ارحيتەكتورى اسقار رىسپاەۆقا تەلەفون شالدىق:
– سولاي بولدى... قالا ورتالىعىنا مۇز سارايى وتە قاجەت دەپ.., باسشىلىقتىڭ تاڭداۋى سول جەرگە ءتۇستى.., – دەدى باس ارحيتەكتور ءسوزىنىڭ ارتىن جۇتىپ.
– اسەكە-اۋ, قالادا باسقا اشىق جەرلەر بار ەمەس پە؟ ورتالىقتا بولسىن دەسە اناۋ «ارداگەرلەر» ءۇيىنىڭ جانىندا قورشالىپ, قازىر ەشكىمگە كەرەك بولماي, ءشوپ ءوسىپ, بوس تۇرعان تەننيس الاڭى مەن ساياباقتا ءبىراز جىلداردان بەرى قىزمەت ىستەمەي قاڭتارىلىپ تۇرعان جەكەمەنشىك كافەنىڭ توڭىرەگى بولماس پا ەدى؟ اناۋ تارمۋ-ءدىڭ ەسكى عيماراتىنىڭ باتىس جاعىنداعى بوس جاتقان الاڭ, ءتىپتى بولماسا, ورتالىق گاسترونومعا قارسى, كوپ جىلداردان بەرى قورشاۋلى, قيمىلسىز تۇرعان قۇرىلىس الاڭى بار ەمەس پە؟ اينالايىن-اۋ, اناۋ «تاراز-ارەنا» سپورت سارايىنىڭ ماڭى, وزدەرىڭىز جارىسا جازىپ جاتقان قازىرگى اۆتوۆوكزال توڭىرەگىندەگى جاڭا شاعىن اۋداننان «مۇز سارايىن» سالۋعا كىم قارسى بولادى؟ ەل كوزىنشە «بارلىعى ادام ءۇشىن, حالىق يگىلىگى ءۇشىن» دەيمىز دە, بۇرىلا بەرە ادامعا قارسى قىزمەت ىستەيمىز. كەلەشەكتە ونىڭ سۇراۋى جوق پا؟ قالقام-اۋ, انا باسشىلار سونى نەگە ويلامايدى؟, – دەپ ءۋاجىمىزدى, وي-پىكىرىمىزدى ايتىپ, دالەلدەپ باقتىق.
باس ارحيتەكتورىمىز بۇل ۇسىنىستارىمىزدى تىڭداپ بولىپ:
– ايتقاندارىڭىز ورىندى, كەلىسەمىن. ۇسىنىستارىڭىز دا دۇرىس. «مۇز سارايىنىڭ» ورنى اۋرۋحانا تەرريتورياسى ەمەس ەدى. بىراق, بىزدە امال جوق. شەشىم قابىلدانىپ قويىلعان..., – دەپ قاۋقارسىزدىعىن ءبىلدىردى.
مىنە, كۇنباعىستاي كۇنگە قاراپ باس يگەن قازىرگى باسشىلاردىڭ جاۋابى. «قازانشىنىڭ ءوز ەركى, قايدان قۇلاق شىعارسا» دەمەكشى, بارلىعى «قازانشىنىڭ» قولىندا ەكەن. ال «قازانشى» كىم؟
بازبىرەۋلەر, «وسى كىسىگە نە كەرەك, وزىنە ءتيىستى جۇمىسىمەن اينالىسىپ جۇرە بەرمەي مە؟ جازاتىن ادامدار ونسىز دا جەتەدى عوي» دەپ تە ويلار. مەن ءوزىمدى تۇرىپ جاتقان شاھاردىڭ پاتريوتىمىن دەپ ەسەپتەيمىن. ونىڭ تۇرعىندارىمەن ىستىعى مەن سۋىعىن 40 جىلدان استام بىرگە وتكەرىپ, حالىققا بارىنشا, ايانباي قىزمەت ەتۋدى پارىزىم دەپ ەسەپتەيمىن. قالادا بولىپ جاتقان جاعىمدى جاڭالىققا جۇرەگىم جىلىپ, مەرەيىم تاسىپ جۇرەدى. ال جاعىمسىز, تەرىس, زاڭعا تومپاق كەلەتىن ءىس بولسا, وعان شىدامسىزدىقپەن قارايمىن, ادىلەتسىزدىككە توزبەيمىن, ءتىپتى كوزگە ۇرىپ تۇرعان كەمىستىكتى كورسەم جۇرەگىم قىسىپ, جانىم اۋىرادى.
قالا باسشىلىعى, ءتيىستى ساۋلەت-قۇرىلىس قىزمەتكەرلەرى ءبىز كوتەرگەن ماسەلەگە كوڭىل اۋدارىپ, وي تارازىسىنان وتكىزىپ, مىنا كەلەڭسىزدىكتى توقتاتىپ, تاياۋ ارادا ءتيىستى شەشىم قابىلدار دەگەن نيەتتەمىز.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
تاراز