ابورت ماسەلەسى بۇكىل الەم ءۇشىن باس اۋرۋ بولعالى قاشان؟! بۇل «ىندەت» قازاقستاندا دا ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. 2016 جىلى ەلىمىزدە 79 مىڭ ايەل جۇكتىلىكتى جاساندى جولمەن ۇزگەن. سوڭعى جىلدارى جاساندى تۇسىك جاساتۋعا زاڭمەن تىيىم سالۋ تۋرالى قوعام بەلسەندىلەرى, دەپۋتاتتار تاراپىنان ۇسىنىستار جاسالدى. دەگەنمەن, بۇل ماسەلە ءالى كۇنگە شەشىلمەي وتىر.
ەلىمىزدەگى حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى كودەكستىڭ 104-بابى بويىنشا ايەلدەرگە تۇسىك جاساتۋعا رۇقسات بەرىلگەن. وندا تۇسىك جاساۋدىڭ زاڭدىق نورمالارى دا كورسەتىلىپتى. ەشقانداي سەبەپسىز, ايەلدىڭ ءوز قالاۋىمەن جۇكتىلىكتىڭ ون ەكىنشى اپتاسىنا دەيىن ابورت جاساۋعا بولادى. الەۋمەتتىك كورسەتىلىمدەر بويىنشا جيىرما ەكىنشى اپتاعا دەيىن, ال جۇكتى ايەل مەن شارانانىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن مەديتسينالىق كورسەتىلىمدەر بولسا جۇكتىلىكتىڭ مەرزىمىنە قاراماستان جاساندى تۇسىك جاسالادى.
جۇكتىلىكتى جاساندى تۇردە ۇزۋگە رۇقسات بەرەتىن مەديتسينالىق كورسەتىلىمدەر مەن الەۋمەتتىك ايعاقتار 104-باپقا سايكەس دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2009 جىلعى 30 قازانداعى №626 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن «جۇكتىلىكتى جاساندى تۇردە ءۇزۋدى جۇرگىزۋ ەرەجەسىندە» كورسەتىلگەن. مەديتسينالىق ايعاقتار دەگەنىمىز – ءارتۇرلى اۋرۋلار, ينفەكتسيالار, تاعىسىن تاعى... مۇنداي جاعدايدا جاساندى تۇسىكتى انا دا, دارىگەر دە شاراسىزدىقتان جاسايدى. الايدا, ەرەجەدە كورسەتىلگەن تۇسىك جاساۋعا رۇقسات بەرەتىن الەۋمەتتىك ايعاقتاردى كورگەندە ادام ەرىكسىز ويعا قالادى. الەۋمەتتىك ايعاقتار: وسى جۇكتىلىك كەزىندە زايىبىنىڭ قايتىس بولۋى, ايەلدىڭ نەمەسە ونىڭ ەرىنىڭ ەركىنەن ايىرۋ ورنىندا بولۋى, ايەل نەمەسە ونىڭ جولداسى بەكىتىلگەن تارتىپپەن جۇمىسسىز دەپ تانىلسا, نەكەدە تۇرمايتىن ايەل, اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋ نەمەسە شەكتەۋ تۋرالى سوت شەشىمى, زورلاۋدان كەيىنگى جۇكتىلىك, ايەل بوسقىن مارتەبەسىندە بولسا نەمەسە كوشىپ كەلۋگە ءماجبۇر بولعان جاعدايدا, وتباسىندا مۇگەدەك بالانىڭ بولۋى, جۇكتىلىك كەزىندە نەكەنىڭ بۇزىلۋى, كوپ بالالىلىق, كامەلەت جاسقا تولماعان شاق.
جوعارىدا ايتىلعان جاعدايلاردىڭ ءبىرى باسىندا بولسا, كەز كەلگەن ايەل اكۋشەرلىك ەسەپ بويىنشا 22 اپتالىق بالاسىن ەمىن-ەركىن ولتىرە بەرۋىنە بولادى. بۇعان ءبىزدىڭ زاڭناما وسى 104-باپپەن رۇقساتىن بەرگەن. ماسەلەن, نەكەدە تۇرمايتىن ايەل قالاعانىنشا ويناپ-ك ۇلىپ, جۇكتى بولىپ قالىپ, ءا دەگەننەن الدىرماي ءجۇرىپ قالدى دەلىك. مەيلى, بالانىڭ بارلىق مۇشەلەرى جەتىلىپ, جان ەنىپ, قيمىلداعاننان كەيىن-اق الدىرا سالادى. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ باياعى ادەتىنە باسىپ, قايتادان كوتەرىپ قويسا, تاعى تۇسىك جاساتادى. بۇعان دا ەشقانداي شەكتەۋ جوق.
جۇمىسسىز بولساڭ دا ىشىندەگى دەنى ساۋ بالاڭدى ولتىرە بەرۋىڭە بولادى. وتباسىلى ايەل كۇيەۋىمەن تاتۋ-ءتاتتى كەزىندە ۇلكەن ۇمىتپەن بالا كوتەرسە, بىراق, سودان كەيىن شاڭىراق شايقالسا, باياعى ءوزى قالاپ, ءوزى تىلەپ كوتەرگەن بالاسىن, بۇل ۋاققا دەيىن ءوسىپ, جارىق دۇنيەگە كەلۋگە دايىندالىپ جاتقان شاراناسىن ءولتىرىپ تاستاي سالسا وعان ەشكىم «قوي» دەمەيدى. ويتكەنى مەملەكەت ايەلگە نەكەسى بۇزىلعان جاعدايدا ىشتەگى شاراناسىن ولتىرۋگە زاڭمەن رۇقسات بەرگەن. نارەستە نەكە بۇزىلماي تۇرىپ ومىرگە كەلىپ ۇلگەرسە ۇلگەرگەنى, وندا سوت اكە-شەشەنىڭ بىرىنە اليمەنت جۇكتەيدى. ۇلگەرمەي قالسا, ول بالا مۇلدە تۋماۋى دا مۇمكىن.
«ەلىمىز جاساندى تۇسىك جاساتۋ بويىنشا قالايشا الەمدە الدىڭعى قاتاردا؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەندە ونى وسى 104-باپتان, ونداعى الەۋمەتتىك ايعاقتاردان كورۋىمىزگە بولادى. سوندىقتان الەۋمەتتىك ايعاقتار حالىقتىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ تالقىسىنا سالىنىپ, قايتا قارالۋى ءتيىس دەگەن ويدامىز. ابورتقا مۇلدە تىيىم سالىنباسا دا, تىم بولماعاندا وعان رۇقسات بەرەتىن الەۋمەتتىك ايعاقتاردى ازايتىپ, ايەلدەردىڭ زاڭ الدىنداعى جاۋاپ- كەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. سوندا عانا جۇگەنسىز كەتكەن ناپسىقۇمارلار ارسىز ارەكەتتەرىن ازايتىپ, ىشتە ءۇنسىز جىلاعان شارانانىڭ كوز جاسى تىيىلار, بالكىم.
نۇربانۋ كامال, جۋرناليست