پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ساقتاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسىنىڭ وزەكتىلىگىن جانە وندا سالاداعى ناقتى پروبلەمالاردى شەشۋ كوزدەلگەنىن اتاپ ءوتىپ, زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساقتاندىرۋ جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ توراعاسى دانيار اقىشەۆ تانىستىردى. ۇلتتىق بانك باسشىسى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە ساقتاندىرۋ نارىعىن دامىتۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى.
شارتتى تۇردە زاڭ جوباسىندا 5 نەگىزگى توپتامانى ءبولىپ ايتۋعا بولادى. بىرىنشىدەن, بۇل – ونلاين-ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ. ەكىنشىدەن, شەتەلگە شىعاتىن قازاقستاندىقتاردى ساقتاندىرۋعا قويىلاتىن تاسىلدەردى وزگەرتۋ. ۇشىنشىدەن, مىندەتتەلگەن ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ. ءتورتىنشى توپتاما ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنىڭ فۋنكتسيالارىن كەڭەيتۋ ارقىلى سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان. سوڭعىسى ءومىردى ساقتاندىرۋدىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرى بويىنشا قوسىمشا كەپىلدىك بەرۋ جۇيەسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان.
ساقتاندىرۋداعى تسيفرلاندىرۋزاڭ جوباسىنىڭ باستى جاڭالىقتارىنىڭ ءبىرى – تۇتىنۋشىلار كوپتەن بەرى كۇتىپ وتىرعان ونلاين-ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ.
بانكتەردە ونلاين-قىزمەتتەردى ۇسىنۋدىڭ ءتۇرلى نىساندارى بۇرىننان ەندىرىلىپ, ءساتتى پايدالانىلاتىنى بەلگىلى. ساقتاندىرۋ نارىعىندا زاڭنامانىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي ونلاين-قىزمەتتەر ءالى تيىسىنشە دامىماي وتىر.
ۇلتتىق بانك باسشىسى قازاقستاندا قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ وڭىرلەردە, ءبىرىنشى كەزەكتە, وبلىس ورتالىقتارىنان تىس جانە اۋىلداردا قولجەتىمدىلىگى تۋرالى ماسەلەنىڭ وزەكتى ەكەندىگىن ەسكە سالدى. ساقتاندىرۋدى ايتپاعاننىڭ وزىندە بازالىق بانك ونىمدەرىنە قولجەتىمدىلىگىنىڭ بولماۋىنا مىسالدار كوپ.
– فيليالدار مەن وكىلدىكتەردى اشۋ ارقىلى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ وڭىرلىك دەڭگەيدە قاتىسۋىن كەڭەيتۋ ءاردايىم مۇمكىن بولمايدى. بانكتەر جانە ساقتاندىرۋ كومپانيالارى جەكە ينستيتۋتتار بولىپ تابىلادى جانە ولاردىڭ قىزمەتى شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان. سوندىقتان سۇرانىس پەن رەنتابەلدىلىك جەتكىلىكسىز بولعان كەزدە ولار وڭىرلەردە قاتىسۋىن ەداۋىر ازايتادى. بۇل ورايدا ەڭ وڭتايلى شەشىم ساقتاندىرۋ سالاسىن جەدەل تسيفرلاندىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ازاماتتارىمىز ءۇشىن ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ گەوگرافيالىق قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايدى جانە بۇكىل راسىمدەردى تەزدەتەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى دانيار اقىشەۆ.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبانىڭ تابىسىنا ينتەرنەتتىڭ, ونىڭ ىشىندە عالامتوردىڭ شالعاي اۋدانداردا زاماناۋي ەنۋ دەڭگەيى ىقپال ەتەدى.
– نەلىكتەن ءبىز مۇنداي جاعداي قالىپتاسادى دەپ ويلايمىز؟ ورتا دا, جاعداي دا وزگەردى. تسيفرلاندىرۋ جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالار مەن ينتەرنەتتىڭ دامۋى بارلىق سالاداعى پروتسەستەردى تەزدەتەتىن ناقتى ءۇردىس بولدى. ەگەر 2005 جىلى حالىقتىڭ 4 پايىزى عانا ينتەرنەت پايدالانۋشىسى بولسا, بۇگىندە 80 پايىزعا جۋىعى پايدالانادى. تۇزەتۋلەردىڭ ماقساتى – ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن العان كەزدە ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ. حالىق پەن كاسىپورىندار ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ وفيسىنە بارماي جانە اگەنتتەردىڭ دەلدالدىق قىزمەتتەرىن پايدالانباي-اق شارتتاردى ينتەرنەت ارقىلى جاساي الادى, – دەپ اتاپ ءوتتى ول.
زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن شالعايداعى ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىنا وبلىس ورتالىعىنا ساقتاندىرۋ پوليسىنە بارۋ نەمەسە دەلدالداردىڭ قىزمەتتەرىنە جۇگىنۋ قاجەت بولمايتىن جاعدايلار جاسالادى دەپ كۇتىلەدى. بولاشاقتا دەلدالداردىڭ بولماۋى ساقتاندىرۋ قۇجاتى قۇنىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى.
ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, دامىعان ەلدەردە ونلاين-ساقتاندىرۋ ۇلەسى 70%-عا جەتەدى. رەسەيدە اۆتوازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ونلاين-ساقتاندىرۋ 2017 جىلدان بەرى قولدانىلادى.
الايدا ونلاين-ساقتاندىرۋدى ىسكە قوسۋ زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى عانا ەمەس, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن تالاپ ەتەدى. مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ دەرەكقورلارىن ىقپالداستىرۋ بويىنشا جۇمىستار تەزدەتىلۋدە. قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋىن ارتتىرۋ تالاپ ەتىلەدى. اتاپ ايتقاندا, ساقتاندىرۋ جونىندەگى دەرەكقوردا ازاماتتاردىڭ بارلىق دەرەكتەرىن بارىنشا قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
دانيار اقىشەۆ زاڭ جوباسىن دايىنداۋ بارىسىندا اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ونلاين-ساقتاندىرۋ تەتىگىن تالقىلاعان كەزدە اۆتوكولىك يەلەرىنەن ءپوليستىڭ بار-جوعىن تەكسەرۋ تەتىگى بويىنشا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلگەنىن ايتتى.
اۆتوكولىك يەسى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ سايتى ارقىلى ساقتاندىرۋ ءپوليسىن ونلاين رەجىمدە ساتىپ الاتىنى بولجانادى. بۇدان كەيىن كليەنت بىرىڭعاي ساقتاندىرۋ دەرەكقورى ارقىلى ساقتاندىرۋ شارتىنىڭ بىرەگەي ءنومىرىن الادى. بارلىق دەرەكتەر وسى دەرەكقوردا ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە بولادى. بىرىڭعاي ساقتاندىرۋ دەرەكقورىنا ونلاين-كىرۋ ەسەبىنەن جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى تاۋلىك بويى كەز كەلگەن جۇمىس نەمەسە مەرەكە كۇنى قاعازداعى ءپوليستى تالاپ ەتپەي, اۆتوكولىك يەسىنىڭ ساقتاندىرۋ قۇجاتىن تەكسەرە الادى.
كيبەرقاۋىپتەن قورعاۋ ماسەلەلەرى تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا اسا وزەكتى بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي ونلاين-ساقتاندىرۋ بىرىڭعاي ساقتاندىرۋ دەرەكقورىنىڭ قاتاڭ قاۋىپسىزدىك جاعدايلارىن ساقتاۋدى تالاپ ەتەدى. بۇگىنگى كۇنى بۇل دەرەكقور مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندە جانە ساقتاندىرۋ قۇپياسىن ساقتاۋ بويىنشا بارلىق تالاپتارعا سايكەس كەلەدى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە اقپاراتتىڭ ساقتالۋىنا جانە جەكە دەرەكتەرگە قول سۇعىلماۋشىلىققا جوعارى جاۋاپكەرشىلىككە قاتىستى.
الاڭسىز دەمالىسقارجى نارىعىن رەتتەۋشىنىڭ تاعى ءبىر باستاماسى قازاقستاندىقتاردىڭ شەتەلدەگى دەمالىسى كەزىندە ورىن الاتىن پروبلەمانى تۇپكىلىكتى شەشۋگە ارنالعان. زاڭ جوباسىندا تۋروپەراتوردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋدان شەتەلگە شىعاتىن ءتۋريستىڭ ءوزىن ساقتاندىرۋعا ءوتۋ كوزدەلەدى.
– بۇگىنگى كۇنى تۋروپەراتوردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرعان كەزدە ساقتاندىرۋ قۇجاتىنىڭ ەگەر تۋروپەراتوردىڭ قاتەلەسكەندىگى دالەلدەنەتىن بولسا عانا جۇمىس ىستەيدى, ال مۇنداي جاعداي بارىنشا سيرەك بولادى. تۋريست ادەتتە ءوزىنىڭ پروبلەمالارىمەن, نەگىزىنەن دەنساۋلىققا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋگە بايلانىستى پروبلەمالارمەن جەكە قالادى, – دەپ ءتۇسىندىردى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
شەتەلگە شىعاتىن تۋريستەردى ساقتاندىرۋ سحەماسىنىڭ وزگەرەتىنى جانە تومەندەگىدەي بولاتىنى بولجانىپ وتىر: تۋروپەراتور جولدامانى ساتقان كەزدە تۋريسكە ساقتاندىرۋ سەرتيفيكاتىن بەرۋ مىندەتتەلەدى. بۇل قۇجاتتا شەتەلدە مەديتسينالىق قىزمەتكە قول جەتكىزۋ بويىنشا كومەكتى تاۋلىك بويى رەجىمىندە ۇيىمداستىراتىن حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ بايلانىس دەرەكتەرى كورسەتىلەتىن بولادى.
شەتەلدە ساقتاندىرۋ وقيعاسى باستالعان كەزدە تۋريست مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە, جەدەل مەديتسينالىق كومەككە جانە ەلگە قايتا ورالۋعا اقى تولەۋ بويىنشا شىعىستاردى كوتەرمەيدى. بۇل شىعىستاردى ساقتاندىرۋ كومپانياسى تۋريسكە كومەك كورسەتەتىن حالىقارالىق كومپانيا ارقىلى وتەيدى.
تۋروپەراتور ءۇشىن ساقتاندىرۋ قۇنى جوعارى بولمايدى دەپ كۇتىلەدى – شامامەن كۇنىنە 320 تەڭگە. بۇل رەتتە ساقتاندىرۋ وتەمى 3 – 16 ميلليون تەڭگە ارالىعىندا بولادى. مۇنداي ساقتاندىرۋ قۇجاتى تۋروپەراتورلاردىڭ قىزمەتتەرىنە جۇگىنەتىن تۋريستەر ءۇشىن عانا قاجەت. تۋروپەراتورلارعا جۇگىنبەيتىن تۋريستەر جانە شەتەلگە وزدەرى باراتىن ازاماتتار ءوز جاۋاپكەرشىلىكتەرىن دەربەس كوتەرەدى جانە مەملەكەت ولاردىڭ ساقتاندىرىلۋىن مىندەتتەي المايدى.
ماسەلەگە جەكە كوزقاراسۇلتتىق بانك باسشىسى پارلامەنت دەپۋتاتتارىن جاڭا زاڭ جوباسىندا ەنگىزىلەتىن مىندەتتەلگەن ساقتاندىرۋدىڭ ءمانى جايىندا حاباردار ەتتى.
كوپتەگەن دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسى ءداستۇرلى مىندەتتى ساقتاندىرۋدان ونىڭ تۇرلەندىرىلگەن ءتۇرى – مىندەتتەلگەن ساقتاندىرۋعا كوشۋ ءۇردىسىن كورسەتىپ وتىرعانى بەلگىلى. مىسالى, فرانتسيادا مىندەتتى ساقتاندىرۋدىڭ 120-دان استام ءتۇرى بار, ونىڭ تورتەۋىن عانا ساقتاندىرۋ كودەكسى رەتتەيدى, ياعني جەكە زاڭنامالىق اكت دەڭگەيىندە رەتتەلەدى.
دانيار اقىشەۆ مىندەتتەلگەن ساقتاندىرۋ – بۇل جەكەلەگەن ماماندىقتار ءۇشىن مىندەتتى بولىپ تابىلاتىن, بىراق ونىڭ تالاپتارى تىكەلەي زاڭدا ەمەس, ساقتاندىرۋ كومپانياسى مەن ونىڭ كليەنتى اراسىنداعى شارتتا ايقىندالاتىن ساقتاندىرۋ ەكەندىگىن ءتۇسىندىردى. ماسەلەن, مىندەتتى ساقتاندىرۋ كەزىندە ساقتاندىرۋدىڭ بارلىق تالاپتارى, تاريفتەرى مەن تولەمدەرى جەكەلەگەن زاڭداردا بەلگىلەنگەن. مۇنداي ءتاسىل ساقتاندىرۋدىڭ ستاندارتتى جانە جاپپاي تۇرلەرى جاعدايىندا ءوزىن ءوزى اقتايدى. الايدا ساقتاندىرۋدىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىندە يكەمدىلىك قاجەت, ياعني كليەنتكە جانە ونىڭ تاۋەكەلدەرىنە جەكە قاراۋ كەرەك بولادى.
– مىندەتتەلگەن ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ ساقتاندىرۋ كومپانياسىنا دا, ونىڭ كليەنتىنە دە شارتتا ساقتاندىرۋدىڭ يكەمدى تالاپتارىن كوزدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تاۋەكەلدەردىڭ ناقتى تىزبەسىن ايقىنداي وتىرىپ, كليەنتتەر ءۇشىن دۇرىس تاريف بەلگىلەۋگە بولادى. كليەنتكە جەكە-دارا قاراۋ ءتاسىلى مىندەتتەلگەن ساقتاندىرۋدىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىعى بولىپ تابىلادى, – دەپ اتاپ ءوتتى قارجى رەتتەۋشىسىنىڭ باسشىسى.
سوتقا دەيىنگى ءتارتىپ نەگىزىندەءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان زاڭ جوباسى سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ ينستيتۋتىن دامىتۋ ءۇشىن ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنىڭ قىزمەتىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى.
بۇگىنگى كۇنى داۋلاردى رەتتەۋ ينستيتۋتى ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنى ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. بۇل ينستيتۋت قازاقستاندا 2007 جىلدان بەرى بار. ول باستاپقىدا ساقتاندىرۋشىلاردىڭ ءوز ارالارىنداعى, سونداي-اق ساقتاندىرۋشىلار مەن كولىك قۇرالدارى يەلەرىنىڭ ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ (كقي اقجم) پوليستەرىن ۇستاۋشى – ولاردىڭ كليەنتتەرى قارىم-قاتىناستارىنداعى داۋلى جاعدايلاردى قاراۋ ءۇشىن قۇرىلدى. وسىلايشا, وسى ۋاقىتقا دەيىن ومبۋدسمەننىڭ وكىلەتتىكتەرى اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋعا عانا قولدانىلدى. ساقتاندىرۋ زاڭناماسىنا تۇزەتۋلەر ومبۋدسمەننىڭ وكىلەتتىكتەرىن ساقتاندىرۋدىڭ وزگە دە تۇرلەرىنە قولدانۋدى كوزدەيدى.
زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ كليەنتى ساقتاندىرۋدىڭ كەز كەلگەن ءتۇرى بويىنشا تولەم مولشەرىمەن كەلىسپەگەن جاعدايدا ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنە قورعاۋ ءۇشىن جۇگىنە الادى. اتاپ ايتقاندا, ومبۋدسمەن جەكە تۇلعالار مەن شاعىن كاسىپورىنداردىڭ داۋلارىن قارايتىن بولادى. حالىقارالىق تاجىريبەگە قاراي ومبۋدسمەن قاراۋعا ۋاكىلەتتى داۋلار سوماسىنا ليميت بەلگىلەندى. ول 10 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتى نەمەسە 24 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
مەملەكەتتىڭ كەپىلدىگى ارقىلىساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ ويىنشىلارىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناستاردا ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىندا ءومىردى ساقتاندىرۋدىڭ الەۋمەتتىك-ماڭىزدى ونىمدەرى بويىنشا ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنە قوسىمشا كەپىلدىك ەنگىزىلەدى.
– 2015 جىلعى مامىردا قىزمەتكەردى وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعادان مىندەتتى ساقتاندىرۋ جونىندەگى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن بولاتىن. قۇرمەتتى دەپۋتاتتار, بۇل زاڭ سىزدەردىڭ ەستەرىڭىزدە. ءبىز ونى پارلامەنتتە كوپ تالقىلادىق. مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشى جانە ساقتاندىرۋ كومپانياسى اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ وڭتايلى تەڭگەرىمى تابىلدى. بۇل جۇيەنىڭ بولاشاقتاعى ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى, – دەپ ەسكە سالدى دانيار اقىشەۆ.
الايدا, ونىڭ ايتۋىنشا, اننۋيتەتتەر بويىنشا جيناقتار ءۇشىن كەپىلدىكتىڭ قوسىمشا تەتىكتەرى قاجەت. وسى ماقساتتا زاڭ جوباسىندا قوردىڭ زەينەتاقى اننۋيتەتتەرى جانە جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىن جوعالتقان قىزمەتكەرلەردىڭ اننۋيتەتتەرى بويىنشا ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنە قاتىستى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا كەپىلدىگى كوزدەلگەن. بۇل تەتىك ساقتاندىرۋ كومپانيالارى تاراتىلعان جاعدايدا پروتسەستىڭ ونىڭ كليەنتتەرىنە بارىنشا اۋىر بولماۋى ءۇشىن قولدانىلادى دەپ بولجانادى. كەپىلدىك ساقتاندىرۋ كومپانياسىن تاراتۋ كەزەڭىندە ونىڭ بارلىق مىندەتتەمەلەرى باسقا ساقتاندىرۋ كومپانياسىنا بەرىلگەنگە دەيىن قولدانىلادى. بۇل تۇزەتۋلەر الۋشىلاردىڭ قوردان ءوز اقشاسىن ۋاقتىلى الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
زاڭ جوباسى ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ ودان ءارى تولىققاندى دامۋى ءۇشىن جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالعان باسقا دا بىرقاتار تۇزەتۋلەردى كوزدەيدى.
ۇجىمدىق ەڭبەك ناتيجەسىۇلتتىق بانك توراعاسى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا زاڭ جوباسىن جۇمىس توبى قاراعان كەزدە توپتىڭ ونى جاقسارتۋعا باعىتتالعان جۇمىسى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
– ۇكىمەت زاڭ جوباسىن ماجىلىسكە ەنگىزگەننەن كەيىن جۇمىس توبىنىڭ شەڭبەرىندە زاڭ جوباسىن جاقسارتۋ جونىندە قوماقتى جۇمىس جۇرگىزىلدى. جۇمىس توبىندا تالقىلانعان بارلىق ۇسىنىستارى ءۇشىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا العىس بىلدىرگىم كەلەدى. مۇنىڭ ازاماتتارىمىزدى قورعاۋدى ودان ءارى كۇشەيتە تۇسەتىنى ءسوزسىز, – دەپ اتاپ ءوتتى دانيار اقىشەۆ.
ءوز كەزەگىندە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى سەرگەي سيمونوۆ جۇمىس توبىنىڭ زاڭ جوباسىن قاراۋ كەزىندە شىن مانىندە ۇلكەن جۇمىس اتقارعانىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, دەپۋتاتتاردىڭ, مەملەكەتتىك ورگاندار, سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس توبىنىڭ جەتى وتىرىسى وتكەن. دەپۋتاتتاردىڭ 200-گە جۋىق ۇسىنىسى قارالعان. سونىمەن بىرگە ۇستىمىزدەگى جىلعى 2 اقپاندا وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ شەڭبەرىندە ۇلتتىق بانكتىڭ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە ساقتاندىرۋ نارىعى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جانىنداعى ەكونوميكالىق ساياسات جونىندەگى كەڭەس پەن قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى وتكىزىلگەن.
ءماجىلىس دەپۋتاتى جۇمىس توبى قىزمەتىنىڭ جالعاساتىنىن جانە زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا قاراۋعا دايىنداۋ شەڭبەرىندە قۇجات دەپۋتاتتار ايتقان ۇسىنىستار مەن ەسكەرتۋلەر ەسكەرىلە وتىرىپ پىسىقتالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىن ارىپتەستەر ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, ساقتاندىرۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋ جانە حالىق پەن بيزنەس ءۇشىن ساقتاندىرۋ ونىمدەرىنىڭ قۇنىن تومەندەتۋ, ساقتاندىرۋ نارىعىندا ءادىل باسەكەلەستىكتى دامىتۋ جانە ت.ب. جونىندەگى ماسەلەلەردى كوتەردى. ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا ءبىز بۇل ماسەلەلەردى ازىرلەۋشىلەرمەن, ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارىمەن بىرلەسىپ مۇقيات قارايمىز جانە زاڭ جوباسىنىڭ ءتيىستى نورمالارىن پىسىقتايمىز, – دەپ قورىتىندىلادى ول.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى سنەجاننا يماشەۆا دا پالاتانىڭ وتىرىسىندا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردىڭ جوباسىن تولىق قولدايتىنىن مالىمدەدى. پارلامەنت دەپۋتاتى زاڭ جوباسىنىڭ ساقتاندىرۋ سەكتورىن رەتتەۋدىڭ كەيبىر پروبلەمالارىن جويۋعا, ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە حالىق تاراپىنان سەنىم دەڭگەيىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز قاراستىرىپ وتىرعان زاڭ جوباسى ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىن قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ساقتاندىرۋ نارىعى قاتىسۋشىلارىنىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋ تاسىلدەرىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. بۇل ۇلتتىق ساقتاندىرۋ نارىعىن نىعايتۋعا جانە سەنىم دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وتەمدىك, جيناقتاۋ جانە ينۆەستيتسيالاۋ فۋنكتسيالارىن ورىنداي وتىرىپ, بۇل سەگمەنت ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس, – دەدى سنەجاننا يماشەۆا.
ساقتاندىرۋ – قارجى سەكتورىنىڭ الەۋەتى وتە جوعارى, بولاشاعى بار سالاسى. وسى باعىتتىڭ تابىسى كوپتەگەن فاكتورلارعا, ونىڭ ىشىندە زاڭنامالىق بازانى دامىتۋعا, سالىق-بيۋدجەت جانە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىنە, كورسەتىلەتىن ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن قاداعالاۋ ساپاسىنا, قارجى ۇيىمدارىنىڭ جاي-كۇيىنە جانە ت.ب. بايلانىستى.
بۇل جۇمىستىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەاەو) شەڭبەرىندەگى كۇشەيىپ وتىرعان ىقپالداسۋ پروتسەستەرىنىڭ اياسىندا, سونداي-اق قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىنە بايلانىستى ەرەكشە ماڭىزى بولادى.
2020 جىلى قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋى شەڭبەرىندە وتپەلى كەزەڭ اياقتالاتىنى بەلگىلى, ول اياقتالعان سوڭ ەلدە بىرقاتار تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن شەتەلدىك ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ تىكەلەي فيليالدارىن اشۋعا رۇقسات ەتىلەدى. بۇل نارىقتاعى باسەكەلەستىك دەڭگەيىن ارتتىرادى جانە وتاندىق كومپانيالاردان وسىعان بارىنشا دايار بولۋدى تالاپ ەتەدى.
– ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندەگى ىقپالداسۋ پروتسەستەرى جاعدايلارىندا جانە جاھاندىق ۇدەرىستەردە, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىنە بايلانىستى ساقتاندىرۋ نارىعىن دامىتۋ وتە ماڭىزدى پروتسەسس بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, ساقتاندىرۋ تالاپتارىن جاقسارتۋ, ادال باسەكەلەستىكتى دامىتۋ, ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن الۋشىلاردى قورعاۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىنىڭ كەيبىر نورمالارىن پىسىقتاۋ قاجەت. بۇل رەتتە زاڭ جوباسىندا كەيبىر نورمالاردى ناقتى تۇجىرىمداۋ دا كەرەك. بۇل بولاشاقتا ساقتاندىرۋ قىزمەتىن رەتتەۋگە, ساقتاندىرۋ نارىعى قاتىسۋشىلارىنىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە جانە ساقتاندىرۋ نارىعىنداعى پروبلەمالاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى باقىتبەك سماعۇلوۆ تا ۇلتتىق بانك ازىرلەگەن زاڭدى قولدادى, ونىڭ نورمالارىنىڭ «قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا جانە ولاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن» اتاپ ءوتتى.
ول ونلاين-ساقتاندىرۋ تەتىگىن ەنگىزۋ پەرسپەكتيۆالارىنا ەرەكشە توقتادى, ونىڭ «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قويىلعان مىندەتتەرگە تولىق سايكەس كەلەتىنىن ايتتى. سونداي-اق ءماجىلىس دەپۋتاتى شەتەلگە شىعاتىن, ءوز پروبلەماسىمەن ءوزى قالماۋعا ءتيىس تۋريستەردى ساقتاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
دەپۋتات ءسوزىن اياقتاي كەلە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ, ونىڭ ىشىندە ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ جۇمىسىندا پايدالانۋ تۋرالى تاپسىرماسىنىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىنا قاناعاتتاناتىنى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.
– لاۋازىمدى جاۋاپتى قىزمەتتە جۇرگەن ازاماتتاردىڭ وسى ورايدا ءبىرىنشى ۇلگى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. دانيار تالعات ۇلىنىڭ بۇگىنگى بايانداماسى وتە جاقسى دايىندالعان. ەلىمىزدەگى ەڭ ماڭىزدى ۇلتتىق مەكەمەنى باسقاراتىن ازاماتتىڭ پرەزيدەنتتىڭ ءاربىر ءسوزىن تولىق قۇپتايتىن ازاماتتاردىڭ قاتارىندا بولعانى ابزال جانە الداعى ۋاقىتتا دا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە اتسالىسادى دەپ سەنىم بىلدىرەمىن, – دەدى باقىتبەك سماعۇلوۆ.
بەتتى دايىنداعان سامات مۇسا,
«ەگەمەن قازاقستان»