قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العالى بەرگى سىرتقى ەكونوميكالىق ساياساتتاعى باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن (ەىدۇ) ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى تىعىز ورناتىپ, ونى جۇيەلى تۇردە دامىتۋ بولىپ تابىلادى. سول سەبەپتەن, ەلىمىز العاشقى كۇننەن ءوز دامۋ جولىندا نارىقتىق ەكونوميكانى تاڭداپ, مەملەكەتىمىزدە جەكەمەنشىك كەپىلدىگىن ورناتىپ, ەكونوميكا زاڭدىلىقتارىمەن ءجۇرىپ كەلەدى.
ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى – 1961 جىلى اقش جانە كانادا تاراپىنان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان زارداپ شەكەن ەۋروپا ەلدەرىنە قولداۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ۇيىم. ەىدۇ ماقساتى مۇشە ەلدەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, ەكونوميكالارىن قارقىندى دامىتۋعا نەمەسە ونى تۇراقتى تۇردە ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان. ۇيىم ءوز مۇشەلەرىنە جانە قارىم-قاتىناس ورناتقان ەلدەرگە تىكەلەي قارجى بولمەسە دە, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ وزىق تاجىريبەلەرىمەن بولىسەتىن كلۋب تارىزدەس. قازاقستان مەن ەىدۇ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق 2008 جىلى ەۋرازيا باسەكەگە قابىلەتتىلىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە باستالىپ, 2013-2016 جىلدارى ورتالىق ازيا باستاماسىنداعى توراعالىعىمەن جالعاستى.
الەمنىڭ ەڭ وزىق 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتكەن ەلىمىز ءۇشىن, جاھاندىق قوعامداستىقتىڭ وزىق تاجىريبەلەرى قاشاندا ماڭىزدى. وسى ماقساتتا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2014 جىلعى قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىندا ەىدۇ-نىڭ كەيبىر ستاندارتتارىن ەلىمىزدە كەڭىنەن ەنگىزۋگە قاتىستى ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن.
2015 جىلى قازاقستان مەن ەىدۇ اراسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق جاڭا ساتىعا كوتەرىلىپ, تاراپتار تاجىريبە الماسۋ بويىنشا جاڭا پلاتفورماعا كوشىپ, ەلدىك باعدارلاماعا قول قويدى. ەلدىك باعدارلاما شەڭبەرىندە قازاقستان ەىدۇ-نىڭ بىرقاتار قۇرىلىمدارىنا قوسىلۋعا جانە ونىڭ بولىمشەلەرىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسا الادى. باعدارلاما بويىنشا نەگىزىنەن ادام كاپيتالىن دامىتۋعا, شاعىن جانە ورتا كاسىپتى قارجىلاندىرۋعا, سونداي-اق ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جانە ولاردى قولداۋ بويىنشا ساياساتتى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا.
ەىدۇ-مەن ىنتىماقتاستىق ەلگە تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتپاعانىمەن, ۇيىمنىڭ قۇرامىندا بولىپ, ونىڭ باعدارلامالارىنا قاتىسۋ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن رەتتەۋگە, ءتۇرلى رەيتينگتەرىن جاعىمدى باعىتتا قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. سول سەبەپتەن, ەلىمىز ۇيىممەن قارىم-قاتىناسقا اسا ءمان بەرىپ, ەلدىك باعدارلاما بويىنشا ەىدۇ-نىڭ 29 دەكلاراتسياسى مەن ۇسىنىستارىنا قوسىلىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتارى بويىنشا 13 شولۋ جۇرگىزۋىنە قولداۋ كورسەتتى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ۇكىمەتى ەىدۇ-دىڭ ەلدىك باعدارلاماسىنىڭ قۇقىقتىق قۇرالدارىنىڭ 29-نىڭ 21-ىنە قوسىلۋعا باستاما كوتەرىپ, ونىڭ 10-نان اسا قۇقىقتىق قۇجاتتارىنا قوسىلىپ ۇلگەردى. اتالعان قۇجاتتارعا قوسىلىپ, ولاردى راسىمدەۋ, ەىدۇ ەلدەرىنىڭ وزىق تاجىريبەسىنە ۇلتتىق زاڭنامانى سايكەستەندىرۋ بولىپ ەسەپتەلەدى. ەلباسى جۇكتەگەن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن دايىنداۋدا, ەىدۇ-نىڭ وزىق تاجىريبەلەرى مەن ستاندارتتارى ەسكەرىلگەن.
وسى باعىتتاعى جۇمىستى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ وتىرۋ ءۇشىن, قازاقستان ۇكىمەتى ەلدىك باعدارلامانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەىدۇ-نىڭ قۇقىقتىق جانە شولۋ قۇرالدارى نەگىزىندە دايىندالعان ۇسىنىستارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق جول كارتاسىن دايىنداپ, بەكىتتى.
وتكەن جىلى «ەىدۇ ەۋرازيا اپتالىعى – 2017» فورۋمىنىڭ ەلىمىزدە ءوتۋى جانە وعان ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى انحەل گۋرريا مىرزانىڭ قاتىسۋى, قازاقستاننىڭ ۇيىم مۇشەلەرى الدىنداعى بەدەلىن ءوسىرىپ قانا قويماي, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ جاڭا قىرىنان تانىپ بىلۋىنە, ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن ەتەنە تانىسۋىنا مول مۇمكىندىك جاسادىق دەپ ايتساق بولادى. ەىدۇ-مەن قارىم-قاتىناستىڭ قارىشتاپ دامۋى, ۇلتتىق زاڭنامالاردىڭ ۇيىمعا مۇشە جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ وزىق تاجىريبەلەرىمەن سايكەستەندىرىلۋى, قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا تولىق مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. بۇگىنگى تاڭدا وسى باعىتتا اتقارىلعان بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە, ەلىمىز دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىندە 35-ءشى ورىندى يەلەنۋدە, ەىدۇ ەلدەرىمەن ساۋدا-ساتتىق جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قۇراۋدا.
جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز الداعى ۋاقىتتار دا ەىدۇ-نىڭ بىرقاتار كوميتەتتەرى مەن جۇمىس ورگاندارىندا ءوز مارتەبەسىن جاڭا ساتىعا كوتەرەدى دەپ جوسپارلانۋدا.
نۇرلان سەيدىن,
ساياساتتانۋشى