نۇرلان نوعاەۆتىڭ اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالعانىنا ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەكى جىل بولادى.
ەلباسى تاپسىرماسىن لايىقتى ورىنداپ, مۇنايلى ايماقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تۇگەندەپ, يگىلىگىن ەسەلەۋ جولىندا ايماق باسشىسى قولعا العان جۇمىستار قاتارى كوپ. ونىڭ ءبىر پاراسىن وتكەن جىلى اتقارىلعان ىستەردى بايانداپ, الداعى مىندەت-ماقساتتاردى ايقىنداعان ەسەپتى كەزدەسۋدە نۇرلان اسقار ۇلىنىڭ ءوزى ايتتى. اتىراۋ وبلىسى – جالپى وڭىرلىك ءونىم كورسەتكىشى بويىنشا بىلتىر دا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. تۇراقتى ۇردىسكە اينالعان بۇل جەتىستىك – ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى مۇنايلى دا شىرايلى ولكەدە وركەندى ىستەردىڭ لايىقتى جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايعاعى.
2017 جىلى اتىراۋدا 42,3 ملن توننا مۇناي, 20,9 ملرد تەكشە مەتر ىلەسپە گاز ءوندىرىلدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 491,9 ملرد تەڭگەگە جەتتى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيادا دا ىلگەرىلەۋشىلىك بار. وسىنداي جاقسى كورسەتكىشتەردى اتاپ وتكەن وبلىس اكىمى ن.نوعاەۆ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 26 جوبا جۇزەگە اسىپ جاتقانىن دا ايتتى. ولاردىڭ قاتارىندا پوليمەر ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى, روبوتتى دانەكەرلەۋ ادىسىمەن مەتالقۇرىلىمدار شىعارۋ ءوندىرىسى, مۋلتيوندىرىستىك كەشەن قۇرىلىسى, قۇس فابريكاسى, ديىرمەن قۇرىلىسى, فارماتسەۆتيكالىق زاۋىت قۇرىلىسى, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ مەن قايتا قۇرۋ, گاز-حيميالىق كەشەن سىندى جوبالار بار.
وڭىردە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 42 مىڭنان استى. بۇل سالادا قازىر 121,5 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. نەگىزىنەن مۇنايلى ايماق دەپ سانالعانمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىندا دا قولعا الىنعان ءبىراز ىستەر بار. بىلتىردىڭ وزىندە 417 اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرى 8,5 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىن ەگىپ, 133 مىڭ توننادان استام ءونىم الدى. 8 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى قۇرىلدى. وبلىستاعى جىلىجاي سانى 43-كە جەتتى. 2017 جىلى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا بالىق اۋلاۋ كورسەتكىشى 82 پايىزعا تومەندەدى. مۇنى ايماق باسشىسى جايىق, قيعاش وزەندەرىنىڭ تۇپتەرىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىنىڭ توقتالۋىمەن بايلانىستىردى.
اتىراۋدا سارايشىق اتتى قاسيەتتى ورىن بار. وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسىنىڭ تىزىمىنە ەنگەن سارايشىق تا ەندى جاڭا كەيىپكە ەنەدى. وبلىس اكىمى بيىل ماحامبەت اۋدانى سارايشىق سەلوسىنداعى «سارايشىق» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعىنىڭ ساپار ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى باستالاتىنىن ايتىپ, ەلدى قۋانتتى. جوباعا سايكەس بۇل ورتالىق تۋريستەر مەن كەلۋشىلەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان تولىق كەشەن بولادى.
«ەلىمىزدىڭ مادەني مۇراسىن ساقتاۋ ءۇشىن 2016 جىلى وبلىس بيۋدجەتىنەن جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارىنا 1,6 ملرد تەڭگە ءبولىندى. قورعانىس بوگەتىنىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالادى», دەپ اتاپ ءوتتى ن.نوعاەۆ.
جالپى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2017 جىلى 118 جوبا جۇزەگە استى.
يساتاي اۋدانىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا كۋرورتتىق ايماق سالىنادى. 500 ورىندىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ لاگەرى جوباسىمەن تانىستىرعان وبلىس اكىمىنە جينالعان حالىق قوشەمەت كورسەتىپ, العىس ايتتى. ەندى شە, مۇنداي كەرەمەت نىسان اتىراۋدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان. 25 مەترلىك باسسەينى بار بالالار ورتالىعى, 200 ورىندىق كينوزال, جاتتىعۋ زالى, كىتاپحانا مەن بالالار شىعارماشىلىعىنا ارنالعان بىرنەشە ۇيىرمە, جەڭىل اتلەتيكا مانەجى, جابىق مۇز ايدىنى, پلانەتاري, ەلەكتروندى تير, امفيتەاتر, جاس ناتۋراليستەر ستانساسى قيال-عاجايىپقا تولى دەمالىستى تولىق قامتاماسىز ەتەرى انىق.
– لاگەر قۇرىلىسى, اتالعان جەردە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە شاعىن قوناقۇيلەر, دەمالىس بازاسى, تاماقتانۋ ورنى سەكىلدى جاڭا دەمالىس ورىندارىن اشۋعا, ال تۇرعىندارعا, قوناقتار مەن تۋريستەرگە كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا تولىققاندى دەمالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى ن.نوعاەۆ. لاگەردى كوگالداندىرۋ جۇمىستارى تۇزدى توپىراق جاعدايىندا وسىرۋگە جارامدى اعاش-بۇتالى كوشەتتەر مەن ارنايى اعاش كەسپەكتەر وتىرعىزۋ ادىسىمەن جۇرگىزىلەدى. لاگەر قۇرىلىسى بيىل باستالادى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك اۋدارىمدارى ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى.
اتىراۋدا مەملەكەتتىك تۋدى 91 مەتر بيىكتىككە كوتەرەدى. جانگەلدين-قۇلمانوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنان ورىن الاتىن مەملەكەتتىك تۋ وبلىس ورتالىعىنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنەن انىق كورىنەتىن بولادى. جوبادا قۇرىلىستىڭ ەكى جاعىنا دا سۋبۇرقاق سالىنادى دەپ كورسەتىلگەن. تۋتۇعىر قالاداعى ەڭ بيىك قۇرىلىس بولماق.
بيىل سونداي-اق يساتاي-ماحامبەت الاڭىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىسى باستالادى. الاڭنىڭ باستى اشەكەيى كوبىكتى سۋبۇرقاق قوندىرىلعان باسسەينى بار ءمارمار دومبىرا تۇرىندەگى ساۋلەت كومپوزيتسياسى بولادى. قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن اتىراۋ قالاسىنىڭ باستى الاڭى جارىقتانا, جاسىلدانا تۇسەدى – اۋماقتا گۇلزارلار, جاسىل ءشوپتى كوگالدار, كوپتەگەن جاسىل جەلەكتەر بولادى. قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءتورت ساندىك شاتىر استىندا دەمالا الادى. بۇل جوبالار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك اۋدارىمدارى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. بۇگىنگى اتىراۋ – ساۋلەتى مەن داۋلەتى كەلىسكەن كورىكتى ولكە. جىل ساناپ قۇرىلىس قارقىن الىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 624,1 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىس ورتالىعى عانا ەمەس, اۋداندار مەن الىستاعى اۋىلدار دا جاڭاردى, زامانعا ساي عيماراتتار سالىنىپ, الەۋمەتتىك نىساندار قاتارى ارتتى. بيىل قولعا الىناتىن تاعى ءبىر يگى ءىس – جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋى اباتتاندىرىلادى. ءبىراز ۋاقىت ەكى قۇرلىقتى ءبولىپ جاتقان وزەننىڭ جاعاسى «جابايى» دەمالىس ورنىنا اينالىپ كەتكەن ەدى. كۇتىمسىز, كورىكسىز جەر تۇرعىنداردىڭ دا كوڭىل-كۇيلەرىنە اسەر ەتەدى. ء«بىز تۇرعىنداردان جايىق وزەنى جاعالاۋىنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى كوپتەگەن شاعىمدار الدىق, ادامدار سونىڭ ىشىندە ونى اباتتاندىرىپ, جاقسارتۋدى سۇراعان بولاتىن», دەدى ن.نوعاەۆ. – جاڭا جاعالاۋ قالانىڭ سيمۆولى بولادى. جۇمىس مۇنىمەن توقتامايدى, اتىراۋ قالاسىنداعى جايىق وزەنىنىڭ بارلىق جاعالاۋلارىن قايتا جاڭارتاتىن ءتۇرلى نۇسقالاردى زەرتتەيتىن بولامىز.
قازىر قۇرمانعازى اۋدانى ازعىر ايماعىنداعى 10 ەلدى مەكەندە ۇزىندىعى 365 شاقىرىم ماگيسترالدى جانە اۋىلارالىق گاز قۇبىرى قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ۇزىندىعى 67,6 شاقىرىم اۋىل ىشىندەگى گاز قۇبىرى جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى 2017 جىلى باستالدى, الداعى جىلى اياقتالادى. ايماقتاعى تاعى 13 شاعىن ەلدى مەكەندى گازبەن قامتۋدىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دايىندالۋدا. «قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جوبالار دايىندالىپ بىتكەن سوڭ بيىل باستالۋى ءتيىس. وسى جۇمىستار اياقتالعاننان كەيىن اتىراۋ وبلىسى حالقىنىڭ 99,7%-ى گازبەن قامتاماسىز ەتىلەدى», دەپ مالىمدەدى ن.نوعاەۆ. تازا اۋىزسۋمەن قامتۋ ماسەلەسى دە وڭ شەشىلىپ كەلەدى. ەلباسى تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسقان مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا اتىراۋلىقتاردى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋمەن قامتۋ دەڭگەيى 99 پايىزعا جەتتى. بىلتىر 12 اۋىلعا سۋ جۇيەسى جۇرگىزىلدى, بۇل جۇمىستار بيىل دا جالعاسادى. كولىك ينفراقۇرىلىمى سالاسىندا دا وزگەرىستەر از ەمەس. وتكەن جىلدىڭ وزىندە وبلىس كولەمىندە جالپى ۇزىندىعى 371,6 شاقىرىم اۆتوموبيل جولى جوندەلدى.
جۇمىسپەن قامتۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, سپورت, ءدىني احۋال, قۇقىق قورعاۋ, جاستار ساياساتى سالالارىندا دا وتكەن جىلى جاسالعان جۇمىستاردى بايانداعان وبلىس اكىمىمەن جۇرتشىلىقتىڭ جۇزدەسۋى بەس ساعاتقا سوزىلدى. ەشقانداي بۇكپەسىز, الدىن الا قاتتالعان حاتتاماسىز, اشىق تا جارقىن وتكەن ەسەپتىك كەزدەسۋدەن ەل تولعاندىرعان ماسەلەلەرىنە تولىققاندى جاۋاپ الىپ, رازى كوڭىلمەن تاراستى.
باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ وبلىسى