ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ CCTV تەلەارناسىنا سۇحبات بەرگەنىن بۇعان دەيىن حابارلاعان بولاتىنبىز. نازارلارىڭىزعا سۇحباتتا ايتىلعان نەگىزگى مəسەلەلەرگە شولۋدى ۇسىنامىز.
CCTV تەلەارناسىنا سۇحبات بەرگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان مەن قىتايدىڭ قانداي سالادا ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرا الاتىندىعىن ايتىپ بەردى.
ء«بىز بۇل جۇمىستاردى ءىس جۇزىندە باستاپ تا كەتتىك. جالپى, كومىرسۋتەكتەر, مۇناي مەن گاز ءالى دە ءبىراز ۋاقىت پايدالانىلاتىن بولادى. دەگەنمەن, بۇكىل الەم بالامالى ەنەرگەتيكاعا بەت الىپ وتىر. بالامالى ەنەرگەتيكا - بۇل بالامالى ەكونوميكا. ويتكەنى, ءبىز مۇناي مەن گازعا باي ەلمىز. ول ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ باسىم بولىگىن قۇرايدى جانە مۇنداي ەل وتە كوپ. سوندىقتان بىزگە مۇنان كەتۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءبىز وسىدان 6 جىل بۇرىن يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا باستادىق. ياعني, شيكىزات رەسۋرستارىنا بالاما جۇمىس ورىندارىن بەرەتىن زاۋىتتاردى سالۋدى قولعا الدىق», - دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, وسىنىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە مىڭنان استام كاسىپورىن سالىپ, ولاردا جۇزدەگەن مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
«بۇل ءبىرىنشى نۇسقا. ەكىنشى نۇسقا - سۋ, جەل, كۇن سىندى بالامالى ەنەرگەتيكا كوزدەرىن سالۋ. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى دا سونىمەن اينالىسۋدا جانە ءبىز سەرىكتەسپىز, بىرگە جاسايمىز. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان كوزدەردەن ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن سونداي بىرنەشە ستانسانى بىرلەسىپ سالىپ جاتىرمىز. سوندىقتان دا بۇل باعىت وتە ماڭىزدى دەپ ويلايمىن. ءبىز عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس سىندى باسقا ماسەلەلەردە دە سەرىكتەسپىز», - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونىمەن قاتار سۇحبات بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق تەرروريزم تۋرالى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
«قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىلىعى ءۇش ز ۇلىمدىقپەن - ەكسترەميزم, تەرروريزم جانە سەپاراتيزممەن كۇرەس بويىنشا ۇسىنىس تاستادى. ءبىز بۇل ۇسىنىستى قولدايمىز جانە بىرلەسە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز», - دەدى پرەزيدەنت. ونىڭ ايتۋىنشا, تەرروريزم سيريادا انىق بايقالدى جانە يگيل تەرروريزمنىڭ ناعىز ز ۇلىمدىق ەكەنىن, مۇنىمەن كۇرەسۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى.
«وندا امەريكا باستاعان ءبىر كواليتسيا جانە رەسەي باستاعان تاعى ءبىر كواليتسيا كۇرەستى. قازىر ولاردىڭ وزدەرى اتاعان «مەملەكەت» جويىلدى, تەرريتورياسى جوق, بىراق ءوز سودىرلارىن اۋعانستان سىندى وزگە وڭىرلەرگە جىبەرىپ جاتىر. بۇل ءبىزدى قاتتى الاڭداتادى. مۇنىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن شانحاي ۇيىمىنا كىرەتىن ورتالىق ازيا ەلدەرى بىرگە جۇمىس ىستەۋى كەرەك. قازىر دە وسىمەن اينالىسىپ جاتىرمىز», - دەدى ن. نازارباەۆ.
سونداي-اق, ەلباسى قازاقستان تاراپىنان اۋعانستانعا اۋقىمدى كومەك كورسەتىلىپ جاتقانىن ايتتى. اۋعانستان جاستارى قازاقستان قاراجاتى ەسەبىنەن ءبىلىم الۋدا. ونداعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن قازاقستان الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار سالۋعا دايىن. 40 جىلدان بەرى اۋعانستاندا ازاماتتىق سوعىس ءجۇرىپ جاتىر. حالىق سوعىسۋدان باسقا ەشتەڭە بىلمەيدى. تەرروريزمدى قارجىلاندىراتىن ەسىرتكى وندىرىسىمەن اينالىسادى. مۇنىمەن قالاي كۇرەسۋ كەرەك؟ حالىققا جۇمىس بەرۋ كەرەك, ول ءۇشىن اۋعانستانداعى ءوندىرىستى دامىتۋ قاجەت. مىنە, ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز - اۋعانستانعا ءوز ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسۋ», - دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدەگى ءىرى ساياسي عانا ەمەس, ەكونوميكالىق بىرلەستىككە اينالىپ كەلە جاتقان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن وتە بەلسەندى تۇردە قولدايتىنىن ءمالىم ەتتى.
«شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەم مويىندايتىن ەڭ ماڭىزدى ۇجىمدىق ورگانداردىڭ ءبىرى. ول ورتاق شەكاراسى بار مەملەكەتتەرمەن قۇرىلعان. ءبىز وسى شەكارالاردىڭ سيپاتى ماسەلەسىن شەشكەن بولاتىنبىز. ەستەرىڭىزدە بولسا, كەڭەس وداعى مەن قىتاي كەزىندە كەيبىر ورتاق شەكارالار بەلگىلەنىپ, جازىلماعان بولاتىن. كەيبىر جەرلەر تۋرالى كەلىسىم جوق ەدى. وسى سەبەپتى, ول جەرلەردە مەملەكەتتەر اراسىندا دا قاقتىعىستار تۋىنداعان. سوندىقتان, ورتاق شەكاراسى بار التى مەملەكەت بولىپ, شەكارانى حاتتاپ, قول قويىپ, بۇل دوستىق شەكاراسى ەكەنىن ايتتىق», - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
پرەزيدەنت شەكارالار بەلگىلەنگەننەن كەيىن «ارى قاراي نە بولادى؟» دەگەن سۇراق كوتەرىلگەنىن ەسكە الدى. «ارى قاراي وسى كەزدەسۋلەردى وتكىزەلىك دەپ شەشتىك تە, وسىدان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى قۇرىلدى», - دەيدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ءوز سوزىندە ۇيىمدى قۇرۋدا باستاما تانىتقانداردىڭ ءبىرى قازاقستان بولعانىن اتاپ ءوتتى.
«سوندىقتان مەن قازىرگى ۋاقىتتا ساياسي عانا ەمەس, ەكونوميكالىق بىرلەستىككە اينالىپ كەلە جاتقان شىۇ-نى وتە بەلسەندى تۇردە قولدايمىن. ءبىز بىرلەسىپ ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدامىز. بۇگىنگى تاڭدا ۇلى جىبەك جولىنا 65-كە جۋىق مەملەكەت اتسالىسىپ جاتىر. ول جاققا 600 ميلليارد اقش دوللارى شاماسىندا قارجى باعىتتالۋدا. 100 ميلليارد اقش دوللارىنداي قاراجاتى بار ازيا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بانكى قۇرىلدى. بۇنىڭ ءبارى دە بارلىق مەملەكەتتەردىڭ قامى ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزەدى. وسى شارۋالاردىڭ بارلىعى شىۇ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر», - دەيدى پرەزيدەنت.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ سونىمەن قاتار ەڭ ماڭىزدى ولشەم - ء«ۇش ز ۇلىمدىقپەن» (تەرروريزم, ەكسترەميزم, سەپاراتيزم) كۇرەس ەكەنىن ايتتى. ء«بىزدىڭ ارنايى قىزمەتتەر, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءبىر-بىرىمەن وتە تىعىز سەرىكتەسە جۇمىس جۇرگىزۋ ۇستىندە. بىزدە تەرروريزممەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان ارنايى ۇيىم بار. كەلەسى سۇراق ول - ەسىرتكىمەن كۇرەس. مۇنىڭ ءبارى وسىلارعا جول بەرمەۋ ءۇشىن جاسالۋدا. وسى شارۋالاردىڭ بارلىعىندا شىۇ-نىڭ ءرولى وتە زور», - دەيدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا ۇيىم جۇمىسىنىڭ جوسپارلارى بەكىتىلمەك. «مەن ەندىگى كەزەكتە تسينداودا «شانحاي سەگىزدىگى» بولىپ كەزدەسەتىنىمىزدى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ويتكەنى, استانادا ءبىزدىڭ توراعالىمىزبەن ۇيىمىمىزعا ءۇندىستان مەن پاكىستاندى قابىلداۋ جۇرگىزىلگەن بولاتىن. ەندى بۇگىنگى كۇنى 8 مەملەكەت ۇيىم جۇمىسىنا اتسالىسۋدا. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعالىعىمەن سي تسزينپين مىرزامەن دايىندالۋدامىز. قازاقستان كومەگىن كورسەتىپ كەلەدى. بۇعان دەيىنگىدەي وتە تابىستى كەزدەسۋ بولادى. ءبىز ۇيىمنىڭ الداعى جاڭا جوسپارلارىن بەلگىلەيمىز», - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ 5 جىلداعى جۇمىسىنا باعا بەردى. «توراعا سي تسزينپينمەن وتە جاقىن تانىسپىن. ءبىز جىل سايىن كەزدەسىپ, پىكىر الماسىپ وتىرامىز. ەكى ەلگە دە تىنىش ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وسىنداي سەنىمنىڭ, قارىم-قاتىناستىڭ بولعاندىعىن ماقتان ەتەمىن. قىتاي ۇلكەن مەملەكەت, ال قىتاي كومپارتياسىنىڭ 19 سەزى بۇل قىتاي ەلىنىڭ ىشىندەگى عانا ەمەس, بۇكىل الەمدىك ماڭىزعا يە وقيعا بولدى. سي ءتسزينپيننىڭ توراعالىعىمەن تەك 5 جىلدىڭ ىشىندە عانا ەكونوميكا 53 تريلليوننان 80 تريلليونعا دەيىن ءوستى. 19 سەزدە العا قويىلعان ۇلتتى دامىتۋداعى قىتاي ارمانىنا قول جەتكىزۋ ماقساتىنىڭ بارلىق مەملەكەتتەر ءۇشىن ماڭىزى بار», - دەدى ەلباسى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ كورشىسى, جاقىن دوس رەتىندە قازاقستان بۇل جوسپارلاردىڭ بارلىعىنىڭ جۇزەگە اسىرىلعانىن قالايتىندىعىن اتاپ ءوتتى.
«مەن ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىنا سەنىمدىمىن دە. قىتاي ەرەكشەلىگىندەگى سوتسياليزم ءبىزدىڭ شىعىستىق ءدىلىمىزدى, يدەيالارىمىزدى, حالقىمىزدىڭ ويىن كورسەتەدى جانە ول سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە وتە بايىپتى ىلگەرىلەتىلگەن. بۇعان قوسا, قىتايدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستەگى جەتىستىكتەرىن, الەمدەگى ەڭ ۇلكەن تەلەسكوپ, ەڭ ۇلكەن اەروديناميكالىق قۇبىر ىسكە قوسقانىن, قورعانىس كەشەنىندە دە زور جەتىستىگى بار ەكەندىگىن ايتا الامىن. مۇنىڭ بارلىعى دا قىتايدى الەمدىك ساياساتتاعى ءىرى ويىنشى, ۇلى دەرجاۆاعا اينالدىرادى. سوندىقتان بۇل ماسەلەدە, عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەس ماسەلەسىندە دە ءبىز ىنتىماقتاستىقتى بەلسەندى جۇرگىزۋدەمىز. قىتاي قازاقستانعا كومەكتەسىپ, تەحنيكالىق پروگرەسس ءۇشىن ماڭىزدى نىسانداردى سالۋدا», - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قىتايدىڭ CCTV تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا ەلباسى سونداي-اق ءوزىنىڭ ەڭ ۇلكەن باقىتى تۋرالى ايتىپ بەردى.
قىتايلىق جۋرناليست قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءحوببيى مەن ىلعي بابىندا ءجۇرۋىنىڭ سىرى نەدە ەكەنىن سۇرادى. «دەنە تاربيەسىمەن اينالىسامىن, جۇگىرەمىن دەگەن ۇيرەنشىكتى جاۋاپتار بار. جاس كەزىمنەن بەرى سپورتپەن اينالىسىپ كەلەمىن جانە بۇل ادەتىمە اينالعان. بىراق, ساياساتكەر ءۇشىن ەڭ ۇلكەن باقىت - جۇمىسقا كەلۋ, جوسپارىڭدى جەتىلدىرىپ, حالىققا ۇسىنۋ. جانە ونى جۇزەگە اسىرعان ساياساتكەر - ەڭ باقىتتى جان. جۇزەگە اسىرعان. بۇل شابىت سىيلايدى. جانىڭ قالاعان جۇمىستى تاپ, سوندا ءومىر بويى جۇمىس ىستەيسىڭ دەگەن ءسوز بار. ءدال وسىلاي قۇلشىنىسپەن, ىنتا-ىقىلاسپەن جۇمىس ىستەسەڭ, ءىسىڭ العا باسسا - شابىت, كۇش جانە ەنەرگيا الاسىڭ. ۇنەمى الدا ءجۇرىپ, حالىقتىڭ ارمانى مەن ءۇمىتىن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك, سوندا ماڭگى جاس بولاسىڭ»,-دەدى ەلباسى.
سونىمەن بىرگە پرەزيدەنت ءوزىن مازالايتىن ويلار مەن جۇمىس جونىندە اڭگىمەلەدى. «وتباسىندا بالالارمەن, نەمەرەلەرمەن كەزدەسۋ وتە ماڭىزدى, ارينە وعان ۋاقىت تابىلا بەرمەيدى, بىراق ماڭىزدى. بارلىق ادامدار پرەزيدەنتتىڭ سىرتقى قىزمەتىن عانا كورەدى. ساپارعا شىعامىز, كەزدەسۋلەر وتكىزەمىز. بۇل جۇمىستىڭ ءبىر بولىگى عانا. نەگىزگى جۇمىس - فيزيكالىق جانە ەموتسيالىق سالماق - ەلدى كوركەيتۋ ءۇشىن, ەلىڭدى وزگەلەردىڭ قۇرمەتتەي ءتۇسۋى ءۇشىن, حالىقتىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ كۇن سايىن ويلانۋ. بۇل ويلار مازا بەرمەيدى جانە ەڭبەكتەنۋگە, جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرادى. بۇل دا شىعارماشىلىق سياقتى. شىعارماشىلىق ادامدارى ۇزاق ءومىر سۇرەدى, كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيدە جۇرەدى دەيدى. ءبىز دە سول سياقتىمىز», - دەدى پرەزيدەنت.
سۇحبات بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ادام ارتتا قالىپ قويماۋى ءۇشىن ءومىر بويى وقۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.
«مانساپ جولىن جۇمىسشى لاۋازىمىنان باستاۋ مىندەتتى بولماعاننان كەيىن بۇگىنگى جاستارعا مۇنى ءتۇسىنۋ قيىنعا تۇسەر. ءبىز سياقتى جاس مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋى بارىسىندا باسشى ءبارىن ءبىلۋى, سەزىنۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. مەن اتا-انام قاراپايىم اۋىل شارۋالارى بولدى. وزىمدە جۇمىسشى بولىپ باستادىم. ەلدى ارالاپ حالىقپەن سويلەسكەن كەزىمدە جۇمىسشىلاردىڭ نە ويلايتىندىعىن, شارۋانىڭ نە جايىندا ويلاناتىندىعىن بىلەمىن. ولاردىڭ پروبلەمالارىن, جاي-كۇيلەرىن ۇعىنىپ, ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىن», - دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى بۇگىندە مەملەكەت باسقارۋ ىسىندەگى جۇمىس كولەمىنىڭ, دەڭگەيىنىڭ مۇلدەم باسقا, وتە ۇلكەن, اۋقىمدى ەكەندىگىن باسا ايتتى. «دەگەنمەن, كەزىندە العان تاجىريبە بارلىق ۋاقىتتا دا ءبىزدىڭ جان-دۇنيەمىزدە جانە ءار ۋاقىتتا دا دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا كومەگىن بەرەدى. ويتكەنى, ءاربىر مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ مىندەتى مەن ماقساتى - ەلدىڭ يگىلىگى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ... قازىر الەمنىڭ, عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ قىزۋ دامىعاندىعى سونشالىقتى جاڭا دەڭگەيدە جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. ادام ارتتا قالىپ قويماۋى ءۇشىن ءومىر بويى وقۋى كەرەك», - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ