اتا-اناعا باۋىر ەتى بالاسىنىڭ ەندى كوكتەپ كەلە جاتقانىندا دەرتكە شالدىعۋىن كورگەننەن ارتىق اۋىرتپالىق جوق شىعار.
بالاسى قاتەرلى ىسىكپەن اۋىرىپ شارق ۇرعان اتا-انا باسىنداعى تاۋقىمەتتى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. ىشتەن جەگەن ۋايىم, الدەقالاي بولادى دەگەن ءۇمىت ساۋلەسى, اۋرۋمەن كۇرەس, دارىگەر جۇزىنە سۇراۋلى كوزبەن قاراۋ, كۇننەن كۇنگە كەمىپ بارا جاتقان بالاپاندى كورىپ, جاراتقاننان شيپا سۇراپ جالىنۋ دەيسىز بە, جان-جۇرەكتى سىزداتار بالا اۋرۋىنىڭ قيىندىعىن تەك باسىنان كەشكەندەر انىعىراق ۇعار.
الەمدە جىل سايىن 200 مىڭ بالا ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىعىپ, تەڭ جارتىسى كوز جۇمادى ەكەن. قانشاما قايعى, قانشاما قاسىرەت! مىسىقتابانداپ, مىسقالداپ كىرەتىن اۋرۋدى العاشقى كەزەڭىندە انىقتاۋ قيىن, دەيدى دارىگەرلەر. كوبىنە دەرت مەڭدەڭكىرەپ, وننان بىرىندە اۋرۋ ءۇشىنشى, ال سەگىز پايىزدايىندا ءتورتىنشى كەزەڭىندە عانا انىقتالىپ, ەمدەۋ دە قيىنداپ, دەرتتى جەڭىپ شىعۋ مۇمكىندىگى دە ازايا تۇسەدى. بىراق جىل وتكەن سايىن بۇل اۋرۋعا دا تويتارىس بەرىلە باستالعانداي.
«UMC» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىندا وتكەن «مەن – جەڭىمپازبىن!» قايىرىمدىلىق جوباسى بويىنشا قاتەرلى دەرتتى جەڭگەن بالالار تۋرالى تۇسىرىلگەن الەۋمەتتىك روليكتىڭ تانىستىرىلىمىندا ءبىراز جايتقا قانىق بولدىق. باستىسى – بۇل دياگنوز ۇكىم ەمەس, ونى جەڭىپ شىعۋعا بولادى دەگەن تۇجىرىمنىڭ ورنىعۋى.
– الدىمەن وسى روليككە تۇسۋگە اتا-انالاردىڭ كەلىسىمىن الۋ دا قيىنعا ءتۇستى, – دەيدى «Help Today» قوعامدىق قورىنىڭ ءتورايىمى الميرا اليەۆا. ءبىرى باسىنان وتكەن قيىندىعىن قايتا ەسكە تۇسىرگىسى كەلمەسە, ءبىرى بۇل ءوز وتباسىنىڭ قيىندىعى, ونى ەلدىڭ ءبارى نەگە ءبىلۋى ءتيىس دەيدى, ەندى ءبىرى ءتىل-كوز تيەدى دەپ قاشقاقتادى. الايدا وزگە بالالاردىڭ دا دەرتتى جەڭگەنىن قالايمىن دەپ قۇلشىنا كەلىسىمىن بەرگەندەر تابىلدى. سونىڭ ارقاسىندا بىرنەشە روليك ءتۇسىرىلدى. ماسەلەن, 6 جاسار اقەركە – تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى. ول 9 اي بويىنا حيميا تەراپيا الۋدىڭ ارقاسىندا لەيكوزدى جەڭدى. ءوزى سونداي اقىلدى, ەرىك-جىگەرى مىقتى, ونەرلى بالا ەكەن. اتا-اناسى بالاسىن دەر كەزىندە اۋەلى تاراز دارىگەرلەرىنە كورسەتىپ, ولاردىڭ لەيكوز بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىگىمەن الماتىداعى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنا جىبەرۋى دۇرىس شەشىم بولدى. اقەركەنىڭ دياگنوزى دۇرىس قويىلىپ, ەم باستالادى. ناتيجەسىندە جەتكىنشەك اۋرۋدى جەڭىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار روليككە ءتۇستى. اقەركە اۋىرعان بالالاردىڭ جازىلىپ شىققانىن قالايدى. ەكىنشى كەيىپكەر لەيكوزدى ەكى رەت باسىنان وتكەرگەن جان. العاشىندا 3 جاسىندا اۋىرىپ جازىلىپ شىقسا, كەيىن 9 جاسىندا تاعى قايتالانىپ, اقىرىندا دەرتتى كۇندەرى جايسىز كورگەن تۇستەي ارتتا قالعان 18 جاستاعى الماتىلىق بوزبالا ابدوللا الين پاۋەرليفتينگ سپورتىنان چەمپيون اتانعان.
بالالاردىڭ قاتەرلى ناۋقاسقا ۇشىراۋى بويىنشا كەلتىرىلگەن كورسەتكىشتەر ويلاندىرادى. جىلىنا ورتا ەسەپپەن العاندا 600-گە تاياۋ بالا اۋىر دەرتكە ۇشىراپ, دارىگەرلەر كومەگىنە جۇگىنەدى ەكەن. ال 2017 جىلى 558 بالا ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىقسا, ونىڭ 230-ى لەيكوز, ياعني اق قان اۋرۋى بولىپتى.
جوعارىدا ايتقانداي, اۋرۋ بەلگىلەرىن بىردەن تاپ باسۋ قيىن. قان مەن ليمفا ارقىلى وزگە ورگانداردى دا شىرماپ, ساۋىعۋدى قيىنداتاتىن اۋرۋدى نەعۇرلىم تەزىرەك انىقتاۋدا اتا-انانىڭ سەرگەكتىگى وتە ماڭىزدى. ەگەر بالا تاماق ىشپەي, ءجيى-ءجيى رەسپيراتورلىق اۋرۋلارعا شالدىعا بەرسە, السىرەيتىن بولسا, قول-اياعى اۋىراتىنىنا شاعىمدانىپ, دەنەسىندە كەيدە كوگىس داق كورىنسە بىردەن دارىگەرگە قاراتۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە بۇل اۋرۋدى جەڭۋدە ناۋقاستىڭ جازىلۋعا دەگەن سەنىمى مەن ەموتسينالدىق كوڭىل كۇيى وتە ماڭىزدى. دارىگەر, ناۋقاس بالا, اتا-انانىڭ ۇشتىك وداعى ءمىنسىز جۇمىس اتقارسا اۋرۋ جەڭىلەدى. ونى ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەدى.
ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ماسەلەنىڭ بايىبىنا ۇڭىلە پاتسيەنتتەردىڭ سەنىمىن ۇيالاتۋعا قاجەت قادامدارعا قولداۋ كورسەتۋدى ۇيعارىپ, ارنايى جول كارتاسى شەڭبەرىندە «مەن – جەڭىمپازبىن!» قايىرىمدىلىق جوباسىنا گرانت ءبولىپ وتىر. «دەنساۋلىققا قاتىستى ءاربىر ماسەلە تەك دياگنوز قويۋ مەن ەمدەۋمەن شەكتەلمەيدى. اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا, ونىمەن كۇرەسكە قوعام كوزقاراسىنىڭ دۇرىس بولۋى دا ماڭىزدى. بۇل رەتتە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ءرولى ەرەكشە. دەرتتى جەڭۋدە ناۋقاستىڭ پسيحو-ەموتسينالدى جاي-كۇيىنىڭ قانداي اسەرى بارلىعىن دارىگەرلەر جاقسى بىلەمىز. قازاقستان ۇكىمەتى لەيكوزبەن اۋىراتىن بالالاردى بۇرىنعىداي شەتەل اسىرماي, ەلىمىزدە سۇيەك كەمىگىن ترانسپلانتاتسيالاۋدىڭ مۇمكىندىگىن جاسادى. بۇل وتە اۋقىمدى جۇمىس بولعانىمەن, جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك. ەندى الداعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ اياسىندا قاجەتتىلىكتى تولىق وتەيتىندەي دارىگەرلەردىڭ دە, بارلىق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە دايارلىعى بولاتىنىنا نىق سەنىم بار. وسى ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتا العاشىندا الماتىداعى ورتالىققا تۇسكەن سالماقتى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ءبىر بولىمشە اشىلسا, قازىر ونىڭ سانى ۇشەۋگە جەتتى. كوپتەگەن جاس تا, دارىندى دارىگەر قاتارى قالىپتاسىپ ۇلگىردى», دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ.
مينيستر ايتسا ايتقانداي, ءدال سول كۇنى ورتالىقتا سۇيەك كەمىگىن ترانسپلانتاتسيالاۋدىڭ 55-ءشى وپەراتسياسى جۇزەگە اسىرىلدى. 55-ءشى اتا-انا شەتەلگە بارماي, ءوز ەلىندە مەملەكەت كومەگىمەن قىمبات وپەراتسيانى تەگىن جاساتتى. بالاسىنىڭ ەرتەڭىنە دەگەن ءۇمىتى پايدا بولدى.
دەرتتى جەڭۋدە ۇمىتپەن قاتار دارىگەرلەردىڭ سەبەپكەر بولۋىمەن عاجايىپتار دا بولىپ جاتادى. وستەوساركومانىڭ سوڭعى دارەجەسىنە كەلىپ, مەتاستازا وكپەسىنە جەتىپ, ەلدىڭ ءبارىنىڭ ءۇمىتى ۇزىلەردەي شاققا تايانعانىندا ناۋقاس بالانىڭ اكەسى كۇنى-ءتۇنى نامازعا جىعىلىپ, ءساتىن سالعاندا ايىعىپ كەتكەندەر دە بار. قازىر ول تاراز ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ ءجۇر. سوندىقتان بالانىڭ ومىردەن كۇدەرىن ۇزبەي, دەرتپەن كۇرەسۋىندە ماڭايىنداعى بارلىق جاقىندارىنىڭ اتقارار ءرولى مىقتى.
جەڭىمپاز بالالار تۇسكەن روليكتەردى كورۋگە كوپشىلىكپەن بىرگە وسى ورتالىقتا ەمدەلىپ جاتقان بالالار دا كەلىپتى. باستارىنا تارتقان ورامالدارى, قۋاڭ جۇزدەرى, ايالى كوزدەرىندەگى ءۇمىتتى وتى كوڭىلدى تولقىتادى ەكەن.
قوعامنىڭ ىزگىلەنۋى ءاربىر ادام جاساعان كىشكەنتاي ءبىر قادامنان باستالادى. الميرا باستاعان ۇيىم جوعارىداعىداي روليك ءتۇسىرىپ, اۋرۋ بالالارعا ءۇمىت وتىن جاعۋعا كومەكتەسسە, «اسىل بالا» قوعامدىق ۇيىمىنان گۇلنار قۇنارباەۆا ەرىكتىلەردى جيناپ, بالالاردىڭ ونكوبولىمشەسىنە تەگىن جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپتى. قابىرعالارىنا بالالارعا لايىقتالعان ءتۇرلى سۋرەتتەر سالىنعان بولىمشە ءدالىزى كىرسە شىققىسىز, كوڭىلگە ەرەكشە كۇي سىيلادى. ءۇش اپتا بويىنا تەگىن جۇمىس اتقارۋ ءۇشىن بالالاردى سۇيەتىن جۇرەك كەرەك, دەيدى گۇلنار.
ۇلتتىق ورتالىقتان اۋىر دەرتتى اۋىزدىقتاي بىلگەن قايسار بالالاردىڭ ەرلىگىن, دارىگەرلەردىڭ جانكەشتى ەڭبەگىن كوردىك. العاش دياگنوزدى ەستىگەندە ەسەڭگىرەگەندەي كۇيدە بولدىق. بىراق بىزگە دارىگەرلەرمەن قاتار ورتالىقتاعى پسيحولوگتار كومەك كورسەتتى. جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن مىقتى بولۋىمىز كەرەكتىگىن ءتۇسىندىردى. ەگەر سىزدەر مۇجىلسەڭىز بالاڭىز دەرتپەن كۇرەسە المايدى دەگەن سوڭ تاس-ءتۇيىن بولۋعا تۋرا كەلدى. قازىر ەم جاقسى جۇرۋدە, بالامىز جوندەۋدەن وتكەن سىنىپ بولمەسىندە ساباققا دا قاتىسىپ ءجۇر, دەيدى ەسىمىن ايتپاۋدى وتىنگەن اتا-انا.
ءبىر ويلاپ قاراعاندا بالالاردىڭ ءتۇرلى ونكواۋرۋلارعا ۇشىراۋى جيىلەگەندەي كورىنەدى. وسى ساۋالدى مامانعا قويعاندا: قازىر دياگنوز قويىلىپ, اۋرۋدى انىقتاۋ دەڭگەيى جوعارىلادى دەسەك دۇرىس بولادى. بۇرىن دەرتتى بالانىڭ دياگنوزى انىقتالماي, قاتەرلى ىسىكتەن كوز جۇمعانىن اتا-اناسى, ءتىپتى دارىگەر دە بىلمەي قالاتىن ەدى. قازىر دياگنوستيكا الدەقايدا جاقساردى. وسىدان 20 جىل بۇرىن لەيكوز ۇكىم سياقتى ەستىلەتىن, ال قازىر نەعۇرلىم ەرتە انىقتالسا, سوعۇرلىم تەز جازىلاتىن اۋرۋ دەدى.
بالالاردىڭ دەرتپەن كۇرەستەگى جوباسىنا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى, انا مەن بالا عىلىمي ورتالىعى, «UMC» كورپوراتيۆتىك قورى, «KazDesign Production» پروديۋسسەرلىك كومپانيالارى, «ەلارنا» كينوكانالى, «Questoria» اگەنتتىگى قولداۋ ءبىلدىردى. ىزگى شارالار جالعاسىن تاۋىپ, بالالار دەرتىنەن ايىعا بەرسىن دەگەن تىلەكپەن سىرتقا اياڭدادىق.
انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»