قاراعاندى وبلىسىندا قۇقىق قورعاۋشىلار جەكەمەنشىك ۆاليۋتا ايىرباستاۋ پۋنكتەرى ءۇشىن جارعىلىق قوردىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىن قايتا قاراۋدى سۇراپ, دابىل قاقتى. بۇعان ۇلتتىق بانكتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قولما-قول شەتەلدىك ۆاليۋتانى ايىرباستاۋ وپەراتسيالارىن ۇيىمداستىرۋ ەرەجەلەرىن بەكىتۋ تۋرالى» قاۋلىسىنداعى وزگەرتۋلەر سەبەپ بولدى.
بۇل ماسەلە جاقىندا قازاقستان كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىعىندا دا تالقىلاندى. قاۋىمداستىق پرەزيدەنتى ەرمەك ءابىلديننىڭ ايتۋىنشا, وبلىس ورتالىعىنداعى جەكەمەنشىك ۆاليۋتا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى ءۇشىن جارعىلىق قوردىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى 5 ميلليون تەڭگەدەن 20 ميلليون تەڭگەگە دەيىن, ال باسقا قالالار مەن اۋدانداعىلار ءۇشىن 10 ميلليون تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلەتىنى تۋرالى حابار ولارعا اسپاننان جاي تۇسكەندەي اسەر ەتىپ وتىر.
– ۇلتتىق بانك وكىلدەرىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بۇل شەشىم شەتەلدىك ۆاليۋتا وپەراتسيالارىمەن شۇعىلداناتىن جەكە تۇلعالاردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتىپ, جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قابىلدانعان, – دەيدى ول.
– جارعىلىق قوردىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىن كوتەرۋ 2010 جىلى دا بولعان, بىراق ول اقىلعا قونىمدى ەدى – 3 ميلليون تەڭگەدەن 5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن. ال قازىر تالاپ ەتىلىپ وتىرعان مولشەر تىم كوپ. مۇنداي وزگەرىس ادىلەتسىز باسەكەگە, ۆاليۋتا ايىرباستاۋ كۋرسىن استىرتىن كەلىسۋگە اپارىپ سوقتىرادى دەپ ويلايمىن. جەكەمەنشىك ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى جابىلسا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بىلگەنىن ىستەۋگە كوشەدى. مەنىڭشە, بۇل باعىتتاعى باسەكەلەستىكتىڭ ءتيىستى دەڭگەيىن ساقتاپ, قىزمەت ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءۇش سەگمەنت بولۋى شارت: بانكتىك ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى, جەكەمەنشىك ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى جانە «قازپوشتا» بولىمشەلەرى.
كاسىپكەردىڭ سوزىنە قاراعاندا, جەكەمەنشىك ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ كىرىسى قازىر سالماق سالۋدى كوتەرمەيدى. ولاردىڭ ونسىز دا عيماراتتى جالعا الۋ اقىسى, سالىقتار, كۇزەت اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتى, قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى, تەحنيكالىق جانە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ شىعىندارى, ءورت قاۋىپسىزدىگى دابىلى جانە تاعى باسقا تولەمدەر بار.
– بۇل قازىر ءبىز ءۇشىن ۇلكەن پروبلەما بولىپ وتىر, – دەيدى قاراعاندىداعى ايىرباستاۋ پۋنكتىنىڭ يەسى گالينا شاەحوۆا. – ءىرى كاسىپكەرلەرگە ەشتەڭە ەمەس شىعار, مەن سياقتىلارعا قيىن. وسى نارىقتا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىما 20 جىلداي بولدى. تومەنگى مولشەر تۋرالى شەشىمدى كەيىنگە شەگەرمەسە, ايىرباستاۋ پۋنكتىن جابۋىما تۋرا كەلەدى. باسقا ارىپتەستەرىمنىڭ دە جاعدايى وسىنداي. بۇل ماسەلەنى شەشكەندە نەگە ەكەنى بەلگىسىز, وبلىستاردىڭ وسى سەكتورداعى كاسىپكەرلەرىمەن اقىلداسپاي, استانا مەن الماتىداعى ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ يەلەرىمەن كەڭەسە سالعانعا ۇقسايدى.
اباي قالاسى مەن توپار كەنتىندەگى ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ يەسى تاتيانا بانكوۆسكايا ءتىپتى الاڭداۋلى.
– شاعىن قالالاردا ءبىز 2008 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەمىز, – دەيدى ءوز ويىمەن بولىسكەن كاسىپكەر. – حالىق سانى از بولعاندىقتان, كىرىس تە شامالى قازىر تىپتەن تومەندەپ كەتكەن. ەندى كەلىپ ەكى ايىرباستاۋ پۋنكتىنە 20 ميلليون تەڭگە جارعىلىق قورىڭ بولۋى كەرەك دەيدى. نە ءۇشىن؟ مۇنداي سوما بىزدە جوق, سوندىقتان جابىلۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. مەندە جۇمىس ىستەيتىن ءتورت ادام قىسقارتۋعا ۇشىرايدى. اۋىلدىق جەردە جۇمىس تابۋدىڭ قيىن ەكەنى ايتپاسام دا تۇسىنىكتى.
ۇلتتىق بانك فيليالىنىڭ وكىلى بەكتۇرعان بوزتەريەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا نورما تۋرالى بانك سايتىندا اقپارات بەرىلگەن. وندا بۇل ماسەلە قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىنا سۇيەنە وتىرىپ تۇسىندىرىلگەن.
– بۇل جوبا وتكەن جىلدىڭ 29 جەلتوقسانىندا ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەلگەن, – دەيدى ول. – بارلىعى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن – قارجى, ۇلتتىق ەكونوميكا, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىكتەرىمەن, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن, سالالىق قاۋىمداستىقتارىمەن كەلىسىلگەن. سەگىز جىل ىشىندە ەل ەكونوميكاسىندا كوپتەگەن وزگەرىستەر بولدى. تەڭگە باعامىنىڭ ءوزى ءۇش رەت وزگەرتىلدى. بۇرىن ەركىن جۇمىس ىستەپ كەلگەن سەگمەنتتە بىرتىندەپ ناقتى ءتارتىپ ورناتۋعا تىرىسامىز. سىزدەر قارجى سەكتورىنىڭ رەسمي قاتىسۋشىلارى بولۋلارىڭىز كەرەك.
ۇلتتىق بانك وكىلى, سونىمەن قاتار كەلەشەكتە جەكەمەنشىك ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ يەلەرىنە اففينيرلەنگەن التىن قۇيمالارىن ساتىپ تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرىلەتىنىن ايتتى.
– اقشا جەكە ەسەپشوتتا بەكەر جاتپاي, اينالىمعا ءتۇسۋى كەرەك, – دەيدى بەكتۇرعان بوزتەريەۆ.
– قازىر ينۆەستيتسيالاردى ديففەرەنتسيالاۋ جوق. حالىق اقشاسىن قايدا سالۋ كەرەك ەكەنىن بىلمەيدى. ولار, ارينە, ازىرگە قور نارىقتارىنا قاتىسا المايدى. دەگەنمەن, ءبىز ولاردىڭ ءوز قاراجاتىمەن ءتيىمدى سالىم جاساۋىنا ءتۇرلى مۇمكىندىكتەر جاساپ وتىرمىز.
ال قازاقستان كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمدەۋىنشە, وسى سەگمەنتتە كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن شاعىن بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن سالىق تولەۋ تارتىبىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ولار ەندى ايىرباستاۋ پۋنكتىنىڭ ورنالاسقان جەرىنە قاراي اي سايىن 10-50 اەك كولەمىندە سالىق تولەۋگە مىندەتتى. «جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق» دەگەن وسى شىعار.
ايتا كەتۋ كەرەك, قاراعاندى وڭىرىندە وسى سالادا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان وكىلەتتى 49 ۇيىمنىڭ ەكەۋى ۇلتتىق بانك وزگەرتۋلەرى تۋرالى حابار تاراعان جەلتوقسان ايىنىڭ وزىندە جابىلىپ قالدى. جابىلۋعا دايىندالىپ جاتقاندارى دا بار...
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى