«كرەمل ەسەبى» جانە «قارا ءتىزىم»

ناقتى دەرەكتەرگە قاراعاندا, بۇل ءتىزىم اقش كونگرەسىنە وسى جىلدىڭ 29 قاڭتارىندا ۇسىنىلعان. ساراپشىلار بولاشاقتا تىزىمگە ەنگىزىلگەن تۇلعالارعا سانكتسيا سالىنۋى ىقتيمال ەكەنىن جوققا شىعارمايدى. اقش پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى جاقىن ارادا ونداي شارا قولدانىلمايتىنىن ايتادى. ال «كرەمل ەسەبىنە» بايلانىستى ءتىزىم «امەريكا قارسىلاستارىنا سانكتسيا ارقىلى قارسى ءىس-شارالار» دەپ اتالعان فەدەرالدىق زاڭنىڭ نەگىزىندە جاسالىپتى. بۇل قۇجاتقا اقش پرەزيدەنتى د. ترامپ وتكەن جىلدىڭ تامىزىندا قول قويعان ەكەن.

شامالى شەگىنىس جاسايتىن بولساق, اقش-تىڭ ەكس-پرەزيدەنتى باراك وباما دا «بەلگىلى» ماسەلەلەردى العا تارتۋ ارقىلى رەسەيگە سانكتسيا سالعان بولاتىن. سونداي-اق وتكەن جىلدىڭ قازانىندا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى جوعارىدا اتالعان جاڭا زاڭمەن كىمدەرگە قاتىستى سانكتسيا سالىناتىنىن اشىپ ايتقان ەدى. سول جولى مەملەكەتتىك دەپارتامەنت رەسەيدىڭ قورعانىس جانە بارلاۋ قىزمەتى سالاسىنداعى وتىزعا جۋىق كومپانياسىن اتاپ, وسى مەكەمەلەرگە قاتىسى بار, سونىمەن بىرگە ولارمەن ىسكەرلىك ارەكەت جاساساتىن رەسەيلىك نەمەسە شەتەلدىك ۇيىمدارعا دا شەكتەۋ قويىلۋى ىقتيمال ەكەنىن دە ەسكەرتكەن-ءدى.

كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن سانكتسيا ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمسىز. ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنا دا كەرى اسەر ەتەتىنىن تاعى جوققا شىعارا المايمىز. رەسەي تاراپى «امەري­كا­لىق جاڭا سانكتسيالارعا» قارسى ءىس-شارالاردى قولعا الىپ جاتقانى سول كەزدە-اق بەلگىلى بولدى. مىسالى, ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك كومپانيالارىنان مەردىگەرلەردىڭ اتى-ءجونىن جاريالاۋ تالابىن الىپ تاستاۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. سونىمەن قاتار رەسەي وزدەرىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى قارجى نارىقتارىنىڭ 2018 جىلعى بولجامدارىنا سانكتسيانىڭ ىقتيمال اسەرىن دە قوستى.

«قارا تىزىمگە» كىرگەن 210 رەسەيلىكتىڭ 114-ءى جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت اتقا­راتىن ساياساتكەر, 96-سى «ولي­گارح» ەكەن. تىزىمدە كىمدەر بار دەگەنگە كەلسەك, پرەمەر-مينيستر د.مەدۆەدەۆتىڭ, رەسەي فەدەراتسياسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆ.ماتۆيەنكونىڭ, مەملەكەتتىك دۋما سپيكەرى ۆ.ءۆولودين­نىڭ, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى س.لاۆروۆتىڭ, سىرتقى بارلاۋ كوميتەتىنىڭ ديرەكتورى س. نارىشكيننىڭ, تەرگەۋ كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى ا.باسترى­كيننىڭ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ا.ۆاينونىڭ, پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى د. پەسكوۆتىڭ, ماسكەۋ مەرى س.ءسوبيانيننىڭ اتى-جوندەرى اتالادى. ال رەسەيلىك مەملەكەتتىك كورپوراتسيالار باسشىلارىنىڭ ىشىنەن «روسنەفت» باسشىسى ي.سەچيننىڭ, «گازپروم» جەتەكشىسى ا.ميللەردىڭ, «روستەح» باسشىسى س.چەمەزوۆتىڭ, «رەسەي تەمىر جولى» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى و.بەلوزەروۆتىڭ, سبەربانك جەتەكشىسى گ.گرەفتىڭ اتى-جوندەرى كەزدەسەدى.

رەسەيلىك ساياساتكەرلەر «كرەمل ەسەبىنە» بايلانىستى تىزىمگە سول كۇنى-اق پىكىر ءبىلدىردى. رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين اقش-تىڭ سانكتسيالار تۋرالى زاڭىنىڭ جالعاسى رەتىندە جاريا ەتىلگەن تىزىمىنە قاتىستى «بۇل دوستىق ارەكەت ەمەس» دەگەن باعا بەردى. سونداي-اق ول ماسكەۋدە ءوزىنىڭ سايلاۋ الدى كامپانياسىنا ارنالعان جيىنداعى سوزىندە رەسەي اقش-قا جاۋاپ رەتىندە قانداي دا ءبىر قارسى قادامدار جوسپارلامايتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءتىزىمدى جاساۋعا قاتىسقانداردىڭ وزدەرىنىڭ جەتەكشىلەرىنە سوققى بولىپ تيەدى. رەسەيدىڭ اقش-پەن بىرلەسكەن شارا­لا­رىن­سىز-اق مۇمكىندىگى جەتەدى.

ال رەسەي فەدەراتسياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى اقش بيلىگىنىڭ «كرەمل ەسەبىن» رەسەي ەليتاسىن «قۇلاتۋ ارەكەتى» دەپ باعالادى. كەڭەستىڭ قورعانىس جانە قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى فرانتس كلينتسەۆيچ ءتىزىمنىڭ جاريالانۋى وعان كىرگىزىلگەن شەنەۋنىكتەر مەن بيزنەسمەندەردىڭ «اشۋ-ىزاسىن تۋعىزۋمەن قاتار ولاردى بىرىكتىرەتىنىن» مالىمدەسە, حالىقارالىق ىستەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى كونستانتين كوساچەۆ «اقش ۇكىمەتى «قارا ءتىزىمدى» دايىنداعان كەزدە «كرەملدىڭ تەلەفون انىقتامالىعىنداعى مالىمەتتەردى كوشىرە سالعان» دەدى.

«كرەمل ەسەبىنە» رەسەي ۇكىمەتىنىڭ بىرقاتار مۇشەلەرى دە ءوز وي-پىكىرلەرىن اشىق ءبىلدىردى.

«قارا تىزىمگە» ىلىككەندەردىڭ اراسىندا ءىرى بيزنەسمەندەر دە از ەمەس. كەيبىر ساراپ­شىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, جوعارى لاۋازىمداعى ساياسي تۇلعالاردىڭ باسىم بولىگى جانە ءىرى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ تۇگەل­گە جۋىعى تىزىمگە ەنگىزىلگەندىكتەن, ولار­دىڭ بارلىعى بىردەي سانكتسياعا ءىلىنۋى مۇم­كىن ەمەس. دەگەنمەن, «كرەمل ەسەبى» باتىس ينۆەستورلارىن ءوز بيزنەستەرىن قاي­تا قاراۋعا ءماجبۇر ەتەدى.

اقش قارجى مينيسترلىگىنىڭ جاريا ەتكەن «كرەمل ەسەبىندەگى» سانكتسيا سالىنۋى ىقتيمال دەگەن «قارا ءتىزىم» كۇشىنە ءالى ەنگەن جوق. ول كۇشىنە ەنە مە, جوق, ەنبەي مە – بۇل جاعى تاعى بەلگىسىز. ونىڭ تۇپكى استارىندا بيىلعى جىلدىڭ 18 ناۋ- رىزىندا رەسەيدە وتەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ىقپال ەتۋ دە مۇمكىن.

اليسۇلتان قۇلانباي,

«ەگەمەن قازاقستان»