مەديتسينالىق تۋريزم نەگە قاۋقارسىز؟

جالپى, ەلىمىز دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا ءىجو-ءنىڭ 2,7%-ىن عانا جۇمسايدى. ال دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ تالابى ەڭ كەمى 5% بول­ۋىن كوزدەيدى. بۇگىنگى مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگى­زۋدىڭ ءبىر سەبەبى دە قارجىلاندىرۋدى سول­ الەمدىك مەجەگە جەتكىزۋ. بۇل تۋرالى «حابار» تەلەارناسىنىڭ ەفيرىنەن شى­عا­تىن ء«بىلۋ ماڭىزدى» حابارىندا بەكسۇلتان تۇتقىشەۆ مىرزا ايتقان بولاتىن. حالىقتىڭ قالتاسىنان قازىناعا تۇسەتىن قارجى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشە الا ما؟ ستاتيستيكانى سويلەتىپ كورەيىك. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جۇمىسىن باستاعالى شىلدە-قازانداعى 4 ايدا تۇسىمدەردىڭ جالپى سوماسى 18,6 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. ياعني 1 جىلدا 60 ملرد تەڭگە اينالاسىندا اقشا جينالماق. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بيۋدجەتى ءۇشىن بۇل ءتۇسىم بولعانىمەن, قوعام قالتاسىنا – شىعىن. وعان جوعارىدا ايتىپ وتكەن 68 ملرد تەڭگەنى تاعى قوسىڭىز. سەبەبى مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا اقشا تولەگەنىمەن, بۇل بارلىعى ءوز ەلىمىزدە ەمدەلەدى دەگەن ءسوز ەمەس. نيەتى بولعان جاعدايدىڭ وزىندە كەي ناۋقاستار شەتتەن شيپا ىزدەۋگە ءماج­بۇر. ەگەر ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى جوعارى بولسا, سىرتقى مەديتسينالىق تۋريزمگە كەتكەن قاراجات ءوز كلينيكالارىمىزعا قوسىمشا كاپيتال بولار ەدى دە, ەلدەن الار الىم دا ازايار ەدى. ودان بولەك ءبىزدىڭ دارىگەرلەردى ىزدەپ كەلەر شەتەلدىكتەردىڭ قاتارى دا كوبەيەر ەدى. ال ەكونوميكا ءۇشىن ءار پاتسيەنت – تابىس كوزى.

مەديتسينالىق قىزمەتتى ەكسپورتتاۋدىڭ مۇمكىندىگى وراسان. ساراپشىلاردىڭ با­عا­لاۋىنشا, مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ الەمدىك نارىعى 2022 جىلعا قاراي 143,8 ميلليارد دوللارعا جەتەدى. 2015 جىلدىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىش 43 ملرد دوللاردى قۇراعان. وسى نارىقتان ءار ەل ءوز ۇلەسىن الۋدا. ماسەلەن, مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ ءداستۇرلى كوشباسشىلارى گەرمانيا جىلىنا 70 مىڭعا, يزرايل 30 مىڭعا جۋىق ەمدەلۋشىنى قابىلداسا, بۇل نارىققا كەيىن قوسىلعان ءۇندىستان مەديتسينالىق تۋريزمنەن 1 جىلدا 3 ملرد, تايلاند 2 ملرد دوللار تابىس تاپقان ەكەن. ال قازاقستان كلينيكالارىندا وتكەن جىلى 5 مىڭنان اسا شەتەلدىك ازامات مەديتسينالىق كومەك العان. دەسەك تە بۇلاردىڭ ءبارى بىردەي ەلىمىزگە ەم ىزدەپ كەلگەندەر ەمەس, كوپشىلىگى رەسپۋبليكا اۋماعىندا قىزمەت بابىمەن جۇرگەندەر ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ەندەشە ءوز سۇرانىسىمىزدى تولىق يگەرە الماي وتىرىپ, وزگەلەردىڭ نازارىنان دامەتكەنىمىز قانشالىقتى ورىندى؟

قازاقستان كلينيكالارى – تمد ەلدەرى اراسىنداعى مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتالۋى مەيلىنشە جەتىك, قۇرال-جابدىقتارى جاڭا كلينيكالار. دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بۇگىنگى جەتىستىگى دەپ استانا قالاسىندا وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانىپ, الەمدىك ستاندارتتارعا ساي وپەراتسيالار جاسايتىن ۇلتتىق ورتالىقتارى بار مەديتسينالىق كلاستەردىڭ قۇرىلۋىن ايتۋعا بولادى. مەديتسينالىق حولدينگتىڭ زاماناۋي كلينيكالارى امەريكالىق بىرىككەن حالىقارالىق كوميسسيانىڭ – JCI  (Joint Commission International) اككرە­ديتتەۋىنەن وتكەن. مەديتسينالىق قىز­مەت كورسەتۋدىڭ جوعارى ساپاسىن كورسەتەتىن, الەمدەگى ەڭ ابىرويلى اككرە­ديتاتسيانى تمد كەڭىستىگىندە ءبىرىنشى بوپ العان دا استاناداعى انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى بولاتىن. ەم ىزدەگەن تۋريستەر كوپ باراتىن كوشباسشى ەلدەردىڭ ءبارى بىردەي مۇنداي اككرەديتاتسيامەن ماقتانا المايدى. سويتە تۇرا, ءوز ازاماتتارىمىز كورشىلەس وزبەك ەلىنەن ەم ىزدەپ, قالتاسى قالىڭداۋ بولسا ءۇندىستان, تۇركيا, وڭتۇستىك كورەيا, قىتاي, سينگاپۋرعا ساپار شەگىپ, جاعدايى جاقسىلارى دۋباي, يزرايل, گەرمانيا سەكىلدى ەلدەردى جاعالايتىنى جاسىرىن ەمەس. سونداعى سەبەپ نە؟

باستى سەبەپ – باعا مەن ساپانىڭ سايكەستىگىن ىزدەۋ. مەديتسينالىق تۋريستەر اراسىنداعى ەڭ سۇرانىسقا يە قىزمەت ءتۇرى – تولىق بازالىق تەكسەرىس, checkup ەلىمىزدە 70 مىڭ تەڭگەدەن باستالسا, ءۇندىس­تاننىڭ ەڭ ۇزدىك كلينيكالارىندا 100-300, وڭتۇستىك كورەيادا 1500-5000 دوللار شاماسىندا. ال ەلىمىزدەگى ۇلتتىق ورتالىقتار بولماسا, كوپ مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ قىزمەت ساپاسى كوڭىل كون­شىت­پەيتىنى جاسىرىن  ەمەس. كەزەك كۇتىپ سارىلاتىنىمىز جانە بار.

ەكىنشى سەبەپ, مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى. ەلىمىزدىڭ كارديوحيرۋرگيا, نەيروحيرۋرگيا, ونكولوگيا, ترانسپلانتولوگيا سالالارى الەمدىك قوعامداستىق الدىندا مويىندالىپ ۇلگەردى. بۇرىن شەتەل كلينيكالارىنا جولداۋعا ءماجبۇر بولعان پاتسيەنتتەر قازىر ءوز ەلىمىزدە-اق تولىق ەم الا الادى. ماسەلەن, 2016 جىلى وسى ماقساتقا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 2,5 ملرد تەڭگە بولىنسە, بىلتىر بۇل سومانىڭ 30%-عا ازايىپ, شەتەلدە ەمدەلۋگە جاتاتىن سىرقاتتار ءتىزىمىنىڭ قىسقارعانى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى. دەسەك تە, ەل مەديتسيناسىنىڭ قاۋ­­قا­رى جەتپەيتىن جاعدايلار ءالى دە بار. بۇعان ايماقتارداعى دارىگەرلىك كادر­لاردىڭ كاسىبي بىلىگىنىڭ كەمشىن ءتۇسىپ جات­قانى دا از ىقپال ەتىپ جاتقان جوق.

سونداي-اق ءارى ەم الىپ, ءارى دەمالىپ قايتۋدى قالايتىندار مەن شەتەل كلينيكالارىن قولايلى كورەتىن ەليتالىق توپتار دا بار. وكىنىشكە قاراي, قازاقستان قوعامى شەتەلدە ەم قابىلداۋدى الەۋمەتتىك مارتەبە مەن ابىروي سانايتىن سانادان ءالى ارىلعان جوق. ايتپەسە, ەل مەديتسيناسى تۇرالاپ قالعان جوق. مەديتسينالىق حولدينگتىڭ 7 بىردەي كلينيكاسىنا JCI سەرتيفيكاتى ەش ساراپتاۋسىز بەرىلە سالمادى. جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, مەديتسينالىق تۋريزمنەن وراسان زور تابىس تاۋىپ وتىرعان ەلدەردىڭ وسى اككرەديتتەۋدەن وتكەن كلينيكالارى ساناۋلى. مۇنداي مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ەڭ كوپ سانى تۇركيادا شوعىرلانعان – 49. ال گەرمانيادا – 4, يزرايلدە 6 كلينيكا JCI سەرتيفيكاتىن العان. ەندەشە قازاقستان مەديتسيناسىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى نەگە ءالسىز؟

بىلتىر قازان ايىندا ءۇندىستاننىڭ كرەم­ني اڭعارى اتالعان بانگالور قالا­سىندا ساۋدا جانە يندۋستريا مينيسترلىگى, FICCI كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ ۇيىمداس­تىرۋىمەن مەديتسينالىق تۋريزم تاقىرى­بىندا حالىقارالىق سامميت ءوتتى. الەمنىڭ 70 ەلىنەن 600 دەلەگات قاتىسقان شارادان بايقاعانىم, قازاقستاننىڭ مەديتسينالىق قىزمەتتى ەكسپورتتاۋ­شى ەل رەتىندەگى ناسيحاتى اقساپ جاتىر. تۋريست تارتۋ ءۇشىن مەديتسينالىق قاۋىمداستىقتى بىلاي قويعاندا, كەز كەلگەن ورتادا اقپارات جەت­كى­لىكتى جانە قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس. ماسەلەن, رەسەيلىك ءبىر بەدەلدى مەديتسينالىق باسىلىمنىڭ باسشىسى قازاقستاندا ترانسپلانتولوگيا تاجىريبەسى اتىمەن جوق دەگەن پىكىردە ءجۇر ەكەن. دەمەك, ورىس جانە شەتەل تىلدەرىندەگى ناسيحاتتى كۇشەيتۋ كەرەك جانە ول كەز كەلگەن قاساڭ كوزقاراستى جوققا شىعاراتىنداي دالەلدى بولۋى ءتيىس. بۇعان قوسا كلينيكالار, ىشكى مەديتسينالىق تۋريزم نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارى الەمدىك نارىقتىڭ وزگەرىستەرىن, كورشىلەس ەلدەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتاردى ءجىتى باقىلاپ, سوعان ساي ستراتەگيا قۇرعانى ءجون. مىسالى, وزبەك­ستاندا ەكومەن ۇرىقتاندىرۋعا تىيىم سالىنعالى كورشىلەرىمىز ءۇندىستان مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى. ال بۇل قىزمەت ءتۇرى ەل مەديتسيناسىنىڭ ەڭ ءسۇيىنىشتى سالاسىنىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لادى.

تاعى ءبىر تەجەۋشى فاكتور, تۋريستىك ينفرا­قۇ­رىلىمنىڭ قالىپتاسپاعانى. شەتەلدىك كليني­كالاردىڭ ىشىندە ەم الۋ­عا كەلگەندەر مەن ونىڭ جانىنداعى سۇيەمەلدەۋشى ادامدار ورنالاساتىن قوناقجايلار قاراستىرىلعان نەمەسە كلينيكاعا جاقىن ماڭدا باعا دياپازونى ءارتۇرلى قوناقۇيلەر شوعىرلانعان. وعان قوسا, شەتەلدىك قوناقتارمەن بايلانىس جاسايتىن بولىمدەرى اۋەجايدان كۇتىپ-شىعارىپ سالاتىن ترانسفەردى, اۋدارماشىلارمەن قامتاماسىز ەتۋدى, جالپى سەرۆيستى جاقسى جولعا قويعان. ال ەلىمىزدەگى اۋە تاسىمالداۋشىلارىنىڭ, قوناقۇيلەر مەن مەيرامحانالاردىڭ باعاسى جوعارى, كەي جاعدايدا سەرۆيسكە سىن ايتۋعا كەلمەي جاتادى. «Medical travel» جۋرنالىنىڭ دەرەكتەرىنە سەنسەك, جىلىنا مەديتسينالىق تۋريزم بويىنشا 30 ميلليون­داي ساپار ۇيىمداستىرىلادى ەكەن. ەم الۋ ءۇشىن اتتانعان ءتۋريستىڭ جالعىز جۇرمەيتىنى بەلگىلى. دەمەك, ەلگە كەلگەن ەمدەلۋشىنىڭ ءار لوكاتسياسى, العان اسەرى ايتا جۇرەرلىكتەي جاعىمدى بولۋى ءتيىس.

سونداي-اق قىرۋار قارجى اينالىپ جاتقان الەمدىك مەديتسينالىق تۋريزم نارىعىندا ەلىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن ىشكى نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ قاجەت. مۇنىڭ ءبىر جولى – شەتەل ينۆەستورلارىن تارتىپ, الەمدىك مويىندالعان كلينيكالاردىڭ فيليالدارىن اشۋ. سينگاپۋر, قىتاي, ءۇندىستان, وڭتۇستىك كورەيا, سياقتى ەلدەر وسى تاجىريبەنى ۇتىم­دى پايدالانىپ وتىر. اتالعان ەلدەردەگى نەمىس, فرانتسۋز, جاپون كلينيكالارى ەل مەديتسيناسىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارت­تىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. الايدا قازاق­ستان-ءۇندىستان ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ بىر­لەسكەن توراعاسى اجمات ءالىموۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى باعىتتا قازاقستانعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا, ەكى ەل اراسىنداعى بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ تىعىز جۇمىس ىستەۋىنە بىرقاتار كەدەرگىلەر بار. سونىڭ ءبىرى – ىسكەر ازاماتتار ءۇشىن ەلىمىزدىڭ كوشى-قون زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن جەڭىلدەتۋ الدەنەشە رەت كۇن تارتىبىنە شىعارىلىپ كەلەدى. ازىرگە ناتيجە جوق.

وسى ورايدا ءوزىمىزدىڭ تابيعي-تۋ­ريس­تىك الەۋەتىمىزدى دە مەديتسينالىق ماق­ساتقا جۇمىلدىرۋ ويعا ورالادى. ازيا نارىعىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, عىلىمعا نەگىزدەلگەن مەديتسينالىق قىز­مەتپەن قا­تار ءداستۇرلى ەمدى نارىققا شى­عارۋى. اسىرەسە قىتاي مەديتسيناسى مەن ءۇن­دىستاننىڭ ايۋرۆەداسى ءۇشىن ارنايى كە­لەتىن ەمدەلۋشىلەر سانى جىل ساناپ ارتۋدا. سول سەكىلدى كاتونقاراعايداعى پانتى ەمىن, بۋرابايدىڭ اۋاسى مەن سارىاعاشتىڭ سۋىن, الاكولدى جانە باسقا دا تولىپ جاتقان ەمگە ءدارۋ, جانعا شيپا بولاتىن تابيعي ورىنداردان جوعارى ستاندارتتارعا ساي ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارى اشىلسا ءجون ەدى. قازىرگى بار وڭالتۋ ورتا­لىقتارىنىڭ قىزمەتى ساننان ساپاعا ءوتۋ ءۇشىن ءالى قى­رۋار جۇ­مىس اتقارىلۋى كەرەك. بىراق, ينفلياتسيا جو­عا­رىلاپ, مەديتسينانىڭ قۇنى كوتە­رىلىپ, دەنساۋلىقتىڭ قا­دىرى وتكەن قوعام بۇگىندە پروفيلاكتيكاعا كوپ كوڭىل بولە باستاعانىن بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس.

سودان دا بولار بۇرىن شەتەلدە ەم الۋ دەسە, ال­دى­مەن ەسىمىزگە اقش پەن باتىس ەلدەرى تۇسسە, بۇ­گىنگى باعىت شىعىسقا ويىسقان. ولار جاڭادان پايدا بولعان جوق, بۇرىننان بار. تەك مەديتسينالىق ءتۋ­ريزم­نىڭ دامۋى ايماقتىق سيپاتقا يە. بۇرىن اقش پەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ مەديتسيناسى تەڭدەسسىز سانالسا, قازىر شىعىس ەلدەرى باسەكەگە قوسىلدى: ارزان ءارى سا­پالى. قىمبات وپەراتسيالار ءۇشىن امەريكالىقتار مەن ەۋروپالىقتاردىڭ كوبىنە تايۆان, ءۇندىستان مەن تايلاندتى تاڭداۋى ءبىز ءۇشىن قولايلى ءۇردىس. ەكونوميكالىق قۋاتى وراسان مەديتسينالىق تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ەل مەديتسيناسىنىڭ ساپاسىن كوتەرىپ قانا قويماي, بۇكىل تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا اكەلىپ, ناتيجەسىندە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءۇشىن مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ, مەكەمەلەردىڭ جۇمىس ىستەۋى جەتكىلىكسىز, جەكەمەنشىك سەكتور دا ىسكە كىرىسۋى كەرەك.

سالتانات قۋانىشباەۆا,

جۋرناليست