تولە بي تۋرالى شەجىرە

پرەزيدەنتتiك مادەنيەت ورتالىعىنا تاپسىرىلدى بۇل كەشەندى ەلiمiزدiڭ ەجەلگi جانە بۇگiنگi تاريحىنان سىر شەرتەتiن ۇلتتىق قۇندىلىقتار قويماسى دەسە دە بولادى. الەمنiڭ ءار تۇكپiرiنەن تاۋەلسiز مەملەكەتiمiزدiڭ استاناسىنا كەلگەن قوناقتار وسى ورتالىققا كەلسە, رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق وڭiرiنەن جيناقتالعان جادiگەرلەردەن تولىققاندى ماعلۇمات الادى. مادەنيەت كەشەنi اشىلعاندا وڭتۇستiك وڭiرiنەن وعان 200-دەن استام كونەدەن جەتكەن باعالى زات­تار تاپسىرىلعان بولاتىن. ولاردىڭ اراسىندا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ, وتىرار, سايرام مۇراجايلارىنان iرiكتەلiپ الىنعان وتە سيرەك كەزدەسەتiن بۇيىمدار بار.   ولكەمiزدiڭ سان عاسىرلار بۇرىن­عى ءومiرiن, حالقىنىڭ تۇرمىس-تiرشi­لiگiن تانىتاتىن قايىڭ قابىعىمەن قاپتالعان ساداق جانە شي, كiلەم, باس­قۇر, الاشا توقيتىن قوندىر­عى­لار, وق قۇيۋعا ار­نال­عان تاس قالىپ, قولونەر شەبەرلەرiنiڭ تاڭ­داۋ­لى بۇيىمدارى, كيiز ءۇي جابدىقتارى جانە باس­قا دا ۇلتتىق ءداستۇرلi ونەر تۋىندىلارى مادەنيەت كەشەنiنiڭ ەتنوگرافيالىق زالىندا تۇر. وتانى­مىز­دىڭ ورتالىق مۇراجايى قورىندا ەلەۋلi ورىن الا­تىن جانە ونى بايىتا تۇسەتiن وڭ­تۇس­تiك­تiڭ جاۋھار جادiگەرلەرiنە شە­تەل­دiك مەيمانداردىڭ قىزىعۋ­شى­لىعىن ولار قالدىرعان جىلى لەبiز­دەر­دەن ايقىن اڭعارۋعا بولادى دەسەك, پرەزيدەنتتiك مادەنيەت كەشەنi تاعى بiر اسا قۇندى جادiگەرمەن تولىقتى. ول – ۇلتى­مىز­دىڭ كەمەڭگەر ۇلى, ءۇش ءجۇزدiڭ توبە بيi اتانعان تولە بابانىڭ شەجiرەسi. تاريحى كۇللi قازاققا ورتاق ابىزدىڭ ايرىقشا دۇنيەسiن تولە بيدiڭ جەتiنشi ۇرپاعى, ونىڭ ءومiرi­نە قاتىستى دەرەكتەردi ىقتيات­تاپ, جيناستىرىپ جۇرگەن, ارداگەر سۋديالار كەڭە­سi­نiڭ توراعاسى, «قۇر­مەت» وردەنiنiڭ يەگەرi ومiربەك تەمiر ۇلى مادەنيەت كەشەنiنiڭ ديرەكتورى مىرزاتاي جولداسبەكوۆكە ءوز قولىمەن اپارىپ تاپسىردى. ءبىز ومiربەك تەمiر ۇلىنان دانا بابا جونiندەگi تىڭ دەرەكتiڭ قالاي تابىلعانىن سۇراعانبىز. – بۇل دۇنيە مەنiڭ قولىما 1987 جىلى تيدi. لەڭ­­گiر­دە تۇراتىن ايدار دەگەن iنiم: «جوعالتىپ الار­مىن, سiزدە تۇرسىن», دەپ اكەپ بەردi. ال ونىڭ مۇنى قايدان قولىنا تۇسiرگەنiن انىقتاعانىمدا, ول جا­لايىر رۋىنىڭ ازاماتىنا تۇرمىسقا شىق­قان انا­مىز­­دان العانىن ايتتى. مەن ەكi باسى ءدوڭ­گەلەنiپ ءتۇيiن­­دەلگەن ۇزىنشا تاياققا ورناتىلعان قاعازداعى جازۋ­دى تۇسiنبەدiم دە, ۇيگە تىعىپ قوي­دىم. كەيiن­نەن تانىستارىم: «سەندە تولە بيدiڭ شەجiرەسi با­رىن ەستiدiك. كورەيiك», دەپ قايتا-قاي­تا ەسiمە سالا بەرگەن سوڭ, وتىرار ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ اراب تiلi وقى­تۋ­شى­لارى­نا اپارىپ كورسەتتiم. بەس مۇعالiم شۇق­شيىپ قارادى. ەشقايسىسى وقي الما­دى. سودان ولار­دىڭ بiرi: «بۇل شاعاتاي تiلiندە جازىلعان سياق­تى. بiزدiڭ وبلىستا ونى وقي الاتىن بiر-اق ادام بار. ول – ابدوللا جولداس. سوعان بارىڭىز», دەپ اقىل قوستى. جۇرتپەن كوپ ارالاس­پايتىن, ۇيiنەن سيرەك شىعاتىن ول كiسiنi ازەر دەگەندە iزدەستiرiپ تاۋىپ, كوپتەن بەرi قۇپياسىنا قانىعا الماي جۇرگەن جاع­داي­دىڭ جاي-جاپسارىن بiلدiرگەنiمدە, مەسەلiمدi قاي­تار­ما­دى. قۇجاتتاعى جازۋ شىنىندا دا شا­عاتاي تiلiندە ەكەن. قاعاز­داعىنى تاپتiشتەپ وقىعاندا ول نۇھ پايعام­بار­دان تولە بيگە, ودان بابامىزدىڭ شويبەك دەگەن ۇر­پاعىنا دەيiنگi شەجiرە بولىپ شىق­تى. مەن شەجiرەنi تولە بابانىڭ ۇلى قوجام­جار­دىڭ تۋعان نەمەرەسi شويبەك بي جازدىرعان-اۋ دەپ پايىم­دايمىن. ويتكەنi, قاعاز­داعى دەرەكتەر تولە بيدiڭ شوبەرەسi داتقا شويبەككە دەيiن تاراتى­لا­دى. كە­ڭەس وكiمەتiنiڭ باي-ماناپ­تارىن قۋعىنداۋ ناۋبەتi باستالعاندا سول شەجiرەدەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋ­پiنەن ساقتانىپ, قولدان-قولعا وتكiزiلiپ, ەڭ سو­ڭىن­دا وزگە جۇرتتاعى اپايىمىز ءبۇبiراي­حان­دا ساق­تالعان دەگەن دە جورامال بار. قولىما تيگەن شەجiرەنi جەرگiلiكتi ماماندارعا زەردەلەتكەنiمدە, ونىڭ پاپيرۋستان جاسالعان قا­عاز­عا التىن سيامەن جازىلعانىن ايتتى. ۇزىن­دى­عى ەكi مەتردەن اسادى. ەنi – 25 سانتيمەتر. قىس­قا­سى, بابالاردان جەتكەن امانات جادiگەردi حالىق­تىڭ ورتاق قۇندى مۇلكi رەتiندە پرەزيدەنتتىك ور­تا­لىق مۇرا­جايىنا تاپسىرۋدى وزiمە پارىز سانادىم, – دەدi ول. ادiلدiگiمەن قارا قىلدى قاق جارعان, اسقان شەشەندiگiمەن قالىڭ قاۋىمدى اۋزىنا قاراتقان, ەل بiرلiگi ءۇشiن كۇرەسكەن دانا بابا تولە بيدiڭ شەجiرەسi قازiر مامانداردىڭ تۇبەگەيلi تەكسەرۋi­نەن وتكiزiلiپ جاتىر. جەڭiس ءباھادۇر, جۋرناليست. شىمكەنت.