«التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسسا, توردەگى ورىن – مۇعالىمدىكى» دەگەن ماعجاننىڭ تاعىلىمدى ءسوزى ماعىناسىن جويماسا دا, ءمانىن وزگەرتۋگە شاق قالدى. ونىڭ ءبىر سەبەبىن قازىرگى قازاق قوعامىنداعى ۇستاز بەدەلى مەن مۇعالىم مارتەبەسىنە قاتىستى ورىن الىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالاردان انىق بايقاۋعا بولادى. ارينە ءبىردى-ەكىلى مىسالدان بۇتىندەي جاعدايعا باعا بەرۋگە بولماس, بىراق مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ ابىروي-بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن كورىنىستەر جيىلەپ كەتكەنىن جاسىرۋعا بولمايدى.
سونىڭ ءبىر وكىنىشتى مىسالى الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانىنا قاراستى بورالداي كەنتىندە ورنالاسقان مەكتەپتە بولدى. قازىر وسى ءبىلىم ورداسىنداعى مۇعالىمنىڭ سوققىعا جىعىلعانى جايلى اقپارات كەڭىنەن تالقىلانۋدا. كەنەن ازىرباەۆ اتىنداعى №15 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وقۋ-تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, ادىسكەر ۇستاز, بيولوگيا ءپانىنىڭ وقىتۋشىسى گۇلزيرا بايدىلداەۆا اتا-انا تاراپىنان جابىرلەنىپ, اۋىر دەنە جاراقاتىمەن اۋرۋحانادان ءبىر-اق شىققان. وقيعا جەلىسى بىلاي ءوربيدى: سول كۇنى 6-سىنىپقا بيولوگيا پانىنەن كەزەكتى ساباق وتۋگە كىرگەن ۇستاز سىنىپتاعى ۆاگيف كۋليەۆ ەسىمدى وقۋشىعا تارتىپسىزدىگى ءۇشىن بىرنەشە رەت ەسكەرتۋ جاسايدى. 6-سىنىپتىڭ وقۋشىسى مەكتەپكە الىپ كىرۋگە تىيىم سالىنعان قىمبات باعالى اشەكەي بۇيىمىن قاتارلاستارىنا كورسەتىپ, ساباق وتۋگە كەدەرگى كەلتىرگەن ەكەن. بىلاي قاراعاندا, كەز كەلگەن مەكتەپتەگى كادىمگى وقيعا بولاتىن. بىراق ۇيىنە بارىپ, اتا-اناسىنا شاعىمدانعان وقۋشى ءوزىن ۇستازىنىڭ ۇرىپ-سوققانى, سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ الدىندا نامىسىنا تيگەنى جايلى ايتىپ, ءىستى وتقا ماي قۇيعانداي ۋشىقتىرىپ جىبەرگەن. جۇمىس اياعىندا مەكتەپ عيماراتىنا باسا-كوكتەپ كىرگەن وقۋشى ۆاگيف كۋليەۆتىڭ اناسى مەن تۋىستارى گۇلزيرا بايدىلداەۆامەن جانجالداسىپ, اقىرى ۇستازعا قول جۇمساۋعا دەيىن بارعان. باسىنا قاتتى سوققى تيگەن مۇعالىمنىڭ ميى شايقالسا, اراشا تۇسكەن ونىڭ ارىپتەسى دە دەنە جاراقاتىن العان. قازىرگى ۋاقىتتا گۇلزيرا بايدىلداەۆا ىلە اۋداندىق اۋرۋحاناسىندا ەم-دوم الىپ جاتىر. وقيعا بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا اكىمشىلىك ءىس قوزعاعان.
– ءدال قازىر گۇلزيرانىڭ جاعدايى قالىپتى. دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىندا. ەمى اياقتالعاسىن سوت-مەديتسينالىق ساراپتاما تاعايىندالىپ, سول بويىنشا وقۋشىنىڭ اتا-اناسىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا ارىز جازباقشىمىز. بۇل جاي عانا مۇعالىم مەن وقۋشى, اتا-انا اراسىنداعى داۋ ەمەس, مەكتەپ ابىرويى مەن ۇستاز قۇقىعىنىڭ اياققا تاپتالۋىنىڭ شەگىنە جەتۋى بولىپ وتىر. سوندىقتان بۇل ءىستى تەك اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ شەڭبەرىندە جىلى جاۋىپ تاستاۋعا قارسىمىز. ءارى ءجابىر كورسەتۋشى اتا-انا تاراپىنان كەشىرىم سۇراۋعا نيەت بايقالمايدى, كەرىسىنشە «بالامىزعا قول كوتەردى» دەپ ايىپتاپ, پوليتسياعا شاعىم تۇسىرگەن. گۇلزيرانىڭ ساباق ۇستىندە ونداي ارەكەتكە بارماعانىنا سىنىپتاعى 20 بالا كۋا بولىپ وتىر, – دەدى بىزگە وقيعانىڭ ءمان-جايىن تۇسىندىرگەن ۇستازدىڭ زايىبى مۇرات ابدىكەشوۆ.
قوعامنىڭ نازارىن اۋدارعان بۇل وقيعانىڭ ءارى قاراي قالاي ءوربيتىنى بەلگىسىز. بىراق كوپشىلىك پىكىرى دە, ۇستازداردىڭ ويى دا مۇعالىم مارتەبەسىنىڭ اياقاستى بولىپ, مەكتەپ بەدەلىنە كولەڭكە تۇسپەۋىنە قاراي ويىسىپ كەلەدى. الماتى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى داۋرەن ءجۇنىسوۆتىڭ دە پىكىرى وسىعان سايادى.
– كەنەن ازىرباەۆ اتىنداعى №15 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە بولعان جاعدايدان تولىقتاي حاباردارمىن. ءبىز ءوز ارىپتەسىمىزدىڭ ساۋىعىپ, قاتارىمىزعا قوسىلۋىنا تىلەكتەسپىز. بۇل تۇتاستاي ءبىلىم سالاسىنىڭ ابىرويىنا سىن بولعان وقيعا. ونىڭ ءادىل باعاسىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بەرۋى كەرەك. بىراق بۇل ءىس بىزگە مەكتەپ پەن مۇعالىمنىڭ ماسەلەسىنە قاتىستى جاڭاشا كوزقاراس ۇستانىپ, ۇستاز مارتەبەسىن ءتيىستى دارەجەدە شەشۋدى مىندەتتەيدى. ءوز تاراپىمىزدان ارنايى ۇسىنىس ازىرلەپ, ءتيىستى ورىنعا جىبەرەتىن بولامىز, – دەيدى وبلىستىڭ باس ۇستازى.
ايتپاقشى, مەكتەپ مۇعالىمىنە قول جۇمساۋ فاكتىسى الماتى وبلىسىندا بۇعان دەيىن دە تىركەلگەن ەكەن. بىلتىر تەكەلى قالاسىندا مەكتەپ مۇعالىمىن ۇرىپ, باعالى زاتتارىن توناپ كەتكەن ءۇش وقۋشى ۇستالىپ, ءتيىستى جازاسىن العان بولاتىن. سول سياقتى مۇعالىمنىڭ وقۋشىعا قول جۇمساۋى دا وبلىس مەكتەپتەرىنىڭ بىرىندە ورىن الىپ, ءىستىڭ اياعى ۇستازدىڭ قىزمەتتەن كەتۋىمەن اياقتالعان-دى.
– مەكتەپتەگى كەز كەلگەن جاعدايدى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ شەگىنە جەتكەنى دەپ قاراستىرۋعا بولمايدى. بۇل جەردە ادەپ پەن قۇرمەت ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ, ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان قاراۋىمىز كەرەك, دەيدى بىزگە الماتى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى كوبەيحان نۇراحمەت. – ويتكەنى مەكتەپ ءبىلىم بەرەتىن ورتا. ول ورتادان قىلمىستىڭ ءىزىن ىزدەۋدىڭ ءوزى كۇنا. جالپى, مۇعالىمنىڭ بەدەلى مەن مەكتەپتىڭ مارتەبەسى تۋرالى ءبارىمىز ويلانۋىمىز كەرەك. ەگەر ءبىز ءوز بالالارىمىزدىڭ سانالى ءبىلىم الىپ قانا قويماي, قاۋىپسىز ورتادا وسۋىنە اتا-انا, قاراپايىم ادام رەتىندە ات سالىسپاساق, بۇل مىندەتتى پوليتسيا جالعىز اتقارا المايدى. ال بورالدايداعى مەكتەپتە بولعان ءىس ءبىزدىڭ باقىلاۋىمىزدا, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق بويىنشا حاتتاما تولتىرىلعان. قازىر بۇل ءىس بويىنشا «پوليتسيا ارەكەت ەتپەي وتىر» دەگەن سىڭايدا سىبىس تاراپ ۇلگەرگەنگە ۇقسايدى. دەنە جاراقاتىن سالۋ بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءىسى ءتيىستى ساراپتاما قورتىندىسى شىعىپ, شاعىم جازىلعاننان كەيىن قوزعالادى. بۇل جەردە پوليتسيا ءوز مىندەتىن ورىندايدى.
دەمەك, ءدال قازىر قوعامدا مۇعالىم مارتەبەسىنە قاتىستى ماسەلە تۋىنداپ وتىرعانى انىق. كوپ جاعدايدا بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ۇمتىلۋدان گورى, اقپاراتتىق داۋ تۋعىزۋعا بەيىمدەلىپ العانىمىز دا جاسىرىن ەمەس. ەندەشە ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارۋدىڭ جولىن ىزدەگەن ءجون شىعار. وسى ورايدا قوعام بەلسەندىسى, رەسپۋبليكالىق «قازبىلىم» ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى اياتجان احمەتجان ۇلى بۇل ماسەلەگە تەرەڭىنەن ءۇڭىلۋ كەرەك دەگەن وي قوسادى.
– مۇعالىم مارتەبەسى ماسەلەسى وتە كۇردەلى كەزەڭگە اۋىسىپ كەتتى. بالا تاربيەسىندەگى مۇعالىم, اتا-انا ءھام قوعام اراسىنداعى ءۇش تاعاننىڭ ءبىر بىرىنە قۇرمەتى مەن سەنىمى, بايلانىسى مەن ارىپتەستىگى دۇرىستالماسا ءبىز بولاشاق ءۇشىن ەشقاشان سەرتتەسە المايمىز. ءبىز بالا تاربيەسىندەگى ەڭ كۇردەلى ماسەلە – وسى ءۇش تاعان ماسەلەسى قىسقا ۋاقىتتا شەشىلمەسە ەش نارسە وڭالمايدى, ءتىپتى بولاشاقتا ءبىزدى بۇدان دا اۋىر, بۇدان دا كۇردەلى ماسەلەلەر كۇتىپ الۋى ابدەن مۇمكىن. مۇندايدىڭ الدىن الماسا بىزگە وپىق جەگىزەدى. ءبىز ۇنەمى سەبەپپەن ەمەس, سالدارمەن كۇرەسەتىن ادەت تاپتىق. ماسەلە وتە كۇردەلى, بالا قۇقىعى تۋرالى زاڭدىق نورمانىڭ قابىلدانۋىنا سايكەس, ءبىلىم زاڭى مەن ءبىلىم زاڭىنداعى ۇستاز ماسەلەسى دە قايتا قارالۋدى قاجەت ەتەدى. سونىمەن بىرگە اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ كەڭەيۋى قوعامنىڭ بالا الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسىن دە قايتا قاراۋ قاجەت. ەگەر ۇستاز بەدەلىن زاڭمەن قورعاپ, اقپاراتپەن اسقاقتاتا الماساق, ايلىق پەن شايلىق بۇگىندە تەك كۇندىك الدامشى, بولاشاق تۇرعىسىنان ەش نارسەگە پايداسى تيمەيتىنىن باعامداعانىمىز دۇرىس, – دەيدى ول.
تۇيىندەي كەلە, «التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسقان جەردەگى ءتور – مۇعالىمدىكى» دەگەن ماعجاننىڭ جوعارىدا كەلتىرىلگەن تاعىلىمدى ءسوزىنىڭ سالماعىن ساراپتاۋدى وقىرمان ەنشىسىنە قالدىرا وتىرىپ, كەنەن ازىرباەۆ اتىنداعى №15 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وقۋ-تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, ادىسكەر ۇستاز گۇلزيرا بايدىلداەۆاعا قاتىستى وقيعانىڭ ءوربۋى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» نازارىندا بولاتىندىعىن ايتپاقپىز.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى