نەلىكتەن اقش وداقتاستارى سيريادا ءبىر-ءبىرىن ءولتىرىپ جاتىر؟

تۇركيانىڭ سيريانىڭ سولتۇستىك-باتىس بولىگىندە ء«زايتۇن بۇتاعى» دەپ اتالاتىن اسكەري وپەراتسياسى الەمدى الاڭداتىپ وتىر. وسىعان وراي, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توتەنشە كەزدەسۋى ءوتتى. بۇل وپەراتسيا  -   تۇركيانىڭ اقش-قا ارقا سۇيەگەن كۇرد قارۋلى وتريادتارىنا قارسى كۇرەسى.

تۇرىكتىڭ جاياۋ اسكەرى سيريانىڭ سولتۇستىگىنە سەنبى كۇنى باسىپ كىردى. سەيسەنبى كۇنى تۇركيا ۇكىمەتى ءتورت كۇن ىشىندە افرين قالاسىندا 260-تان استام سيريالىق كۇرد اسكەرلەرىن ولتىرگەنىن حابارلادى. سونىمەن بىرگە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ايماقتاعى 324 مىڭ بەيبىت تۇرعىنعا قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىن ايتتى.

سيرياداعى كۇرد كۇشتەرى كىم جانە تۇركيا ولارمەن نەگە كۇرەسىپ جاتىر؟

كۇردتەردىڭ «حالىقتى قورعاۋ جاساقتارى» بۇگىندە YPG (كۇرد. Yekîneyên Parastina Gel) دەگەن اتپەن كەڭىنەن تانىمال. ولار كۇرد دەموكراتيالىق وداعىنىڭ پارتياسى (PYD) اسكەري كۇشتەرىن قۇرايدى.  

قازىرگى تاڭدا سيريا, تۇركيا, يراك جانە يران اۋماعىندا ەتنيكالىق كۇردتەردىڭ از توبى ءومىر سۇرەدى. بۇلاردىڭ كوبى تاۋەلسىز كۇردىستان مەملەكەتىن قۇرۋدى قالايدى. سوندىقتان كۇردىستاننىڭ جۇمىسشىلار پارتياسى­ (PKK – Kurdistan Workers' Party) تۇركيانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا جانە سولتۇستىك يراك اۋماعىندا ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قولدارىنا قارۋ الدى.

تۇركيا, اقش جانە ەۋروپالىق وداق PKك-نى تەرروريستىك توپ دەپ تانىپ وتىر. سونىمەن بىرگە تۇركيا ۇكىمەتى سيرياداعى كۇرد جاساقتارى مەن كۇردىستاننىڭ جۇمىسشىلار پارتياسى اراسىندا ءوزارا بايلانىس بار تەررورلىق ۇيىم دەپ سانايدى. وسى ەكى كۇرد توبىن PPK پارتياسىنىڭ باسشىسى ابدۋللا ودجالان باسقارادى. سونىمەن قاتار, بۇل پارتيانىڭ تۋى سيرياداعى كۇرد اسكەرلەرىنىڭ ساياسي شەرۋىندە سۋرەتتە تۇسىرىلگەن بولاتىن.

الايدا, اقش پەن ەو سيرياداعى كۇردتەردى تەرروريستەر رەتىندە قاراستىرىپ وتىرعان جوق.

تۇركيا امەريكانى YPG توبىن قارۋ جاراقپەن قامتاماسىز ەتىپ, ونى تۇرىك اسكەرلەرىنە قارسى كۇرەستە قولداپ وتىر دەپ ايىپتايدى. سونىمەن بىرگە, تۇركيا قارۋ جاراقتى سيريا شەكاراسى ارقىلى جەتكىزگەن بولۋى مۇمكىن دەپ ايتىپ وتىر. بىراق, انكارا بۇل تۋرالى ەشقانداي دالەل كەلتىرگەن جوق.

نەلىكتەن اقش  كۇردتەردىڭ YPG  توبىنا قولداۋ كورسەتەدى؟

امەريكا سيريالىق كۇردتەردىڭ YPG توبىن دايش-كە قارسى ءتيىمدى كۇش دەپ ەسەپتەيدى. ولار دايش-پەن كۇرەستە وسى توپتىڭ مۇمكىندىگى جوعارى دەپ بىلەدى. سوندىقتان ۆاشينگتون تۇركيانىڭ YPG توبىنا قارسى اسكەري وپەراتسياسىن توقتاتۋى ءۇشىن ءارتۇرلى امالدار جاساۋ باعۋدا.

تۇركيانىڭ بۇل وپەراتسياداعى باستى ماقساتى نە؟

تۇركيانىڭ رەسمي وكىلدەرى سيريادا «قاۋىپسىزدىك ايماعىن» قۇرۋدى ماقسات ەتكەنىن مالىمدەپ,  بۇل ايماقتا ەشقانداي كۇردتەر بولمايتىنىن حابارلادى. بۇدان باسقا, انكارا سيرياداعى كۇرد اسكەرلەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە قوسىلۋىنا كەدەرگى بولعىسى كەلەدى. ويتكەنى, تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايىپ ەردوعان: «كۇرد توپتارىنىڭ اتى وزگەرگەنىمەن, ولاردىڭ بارلىعى بىردەي – تەررورشىلار» دەپ ايتقان بولاتىن.

تۇركيا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل سوعىستاعى تۇركيانىڭ باستى ماقساتى - سيريانىڭ سولتۇستىگىندەگى جاعدايدى تۇراقتى ەتىپ, ميلليونداعان سيريالىق بوسقىندارى ءوز ەلدەرىنە قايتۋعا جاعداي جاساۋ. سونىمەن بىرگە, ەل شەكاراسىن ساقتاپ قالۋ, ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, كۇرد جاساقتارى مەن دايش-كە قارسى تۇرۋ - تۇركيانىڭ نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى.

الەم بۇل جاعدايدى قالاي باعالايدى؟

ەۋروپا, تاياۋ شىعىس جانە باسقا دا بىرقاتار ەلدەر تۇركيانى سيريا تەرريتورياسىنداعى اسكە­ري وپەراتسيالاردان باس تارتىپ, ەلدەگى جاعدايدى تۇراق­تاندىرۋعا شاقىرىپ وتىر. اق ءۇي تۇركيانى وسى وپەراتسيا كەزىندە «ۇستامدىلىققا» شاقىردى.

الايدا رەسەي بۇل جاعدايعا اقش-تى كىنالاپ وتىر. ماسكەۋ - سيريا پرەزيدەنتى باشار اسادتىڭ ەڭ ىقپالدى وداقتاسى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, رەسەي بىرنەشە جىلدان بەرى تۇركيانى اقش-تىڭ ىقپالىنان شىعارۋعا تىرىسىپ ءجۇر.

رەسمي تۇردە, ۆاشينگتون انكارامەن جاسالعان وداقتاستىق ءالى دە كۇشتى ءارى قاجەتتى بولىپ تابىلادى دەپ سانايدى. سونىمەن بىرگە, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى مەن دايش اسكەرىن تالقانداۋ ءۇشىن تۇركيامەن بىرگە جۇمىس جاساي بەرەتىنىن دە ايتقان بولاتىن. سونىمەن قاتار, كەيبىر امەريكالىق كونسەرۆاتيۆتىك توپتار تۇركيانىڭ ناتو مەن باتىسقا دەگەن ۇمتىلىسى ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ وتىر.

امەريكا بىرقاتار ماسەلەلەر بويىنشا تۇركياعا ارقا سۇيەيدى. ولاردىڭ ءبىرى - اقش-تىڭ دايش اسكەرىنە قارسى كۇرەستە تۇركيانىڭ اسكەري بازاسىن قولدانۋى. سونىمەن بىرگە, تۇركيا  ەۋروپالىق وداق ءۇشىن دە, بوسقىندار مەن ميگرانتتاردىڭ ەۋروپاعا جەتۋى ءۇشىن ماڭىزدى ەل سانالادى.

ءمادينا جالەلقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»