• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
ادەبيەت 24 قاڭتار, 2018

قازداۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ ۇكىمى

1060 رەت
كورسەتىلدى

بار قازاققا اتى ءماشھۇر قازداۋىستى قازىبەك بي تولىسقان كەمەل شاعىندا جولاۋشىلاپ كەلە جاتىپ, جول-جونەكەي قوڭىرات ەلىنىڭ شە­تىن الا وتاۋىن تىككەن جىگىتتىڭ ۇيىنە تۇسەدى. 

قازاقتىڭ قوناقجاي ءداستۇرىن ساقتاعان جىگىت بي اعاسىنا قوي سويىپ, قول قۋسىرىپ قىزمەت ەتەدى. جاس باعىلاننىڭ ەتى بالبىراپ ءپىسىپ, ۇل­كەن استاۋمەن قادىرلى قوناقتىڭ الدىنا تارتىلادى.

مەيماندار باتا جاساپ, ەت جەۋگە كىرىسەدى. ءۇي يەسى بولەك تاباققا سالىنعان ءبىر تارتىم ەتتى مايدالاپ تۋراپ, ابدەن سۋىعان سوڭ, بوساعا جاقتاعى قۇرۋلى شىمىلدىقتى ءتۇرىپ, ارعى جاعىندا اعاش توسەكتىڭ ۇستىندە جاباعى ءجۇنى جالبىراپ, كىرتيگەن كوزىن ارەڭ اشىپ جاتقان كارى توبەتتىڭ الدىنا تارتادى. قوناقتار اڭ-تاڭ. ءۇنسىز وتىرىپ, سىباعالارىن جەيدى. 

ماناعى جىگىت قوناقتار شالا مۇجىگەن سۇيەك-ساياقتى ىرىكتەپ الىپ, يتاياققا سالادى دا, ءۇي­دىڭ قاسىنداعى ۇيشىكتەن, البا-جۇلبا, شاشى ۇيىسقان, بەت-اۋىزى تىرىسقان, كوزى كىرتيگەن ايەل ادامدى شىعارىپ اكەلىپ, يتاياقتاعى سۇيەك­تى ونىڭ الدىنا ىسىرا سالادى.

بۇل وقيعانى باستان-اياق باقىلاپ وتىرعان قازىبەك بي تىكسىنىپ, ءۇي يەسىنە شانشىلا قا­رايدى. جىگىت تە تۇيسىكسىز بولماسا كەرەك, وزىنە تىكسىنە قاراعان ءبيدىڭ جانارىنان جاسقانىپ, ەكى قولىن كەۋدەسىنە قويىپ, باسىن ءيىپ, بي تاڭ­دان­عان وقيعانى باياندايدى.

ماناعى البا-جۇلبا ايەل جىگىتتىڭ قىزداي العان قالىڭدىعى ەكەن. وسىدان ءبىرشاما جىل بۇ­رىن اۋىلىن ويرات شاۋىپ, ايەلىن الىپ كە­تەدى. ارادا ءبىر جىل وتكەن سوڭ قازاق-ويرات كەلىسىمگە كەلىپ, تۇتقىندارىن الماستىرادى. جىگىت ايەلىن ىزدەپ بارسا, قاتىنى قالماقتىڭ ءبىر ازاماتىنا باۋىر باسىپ قالعان, كەتكىسى كەل­مەيدى.

انا قالماق ايتادى: «ايەل سەنىكى, كونسە الىپ جۇرە بەر!». جىگىت ايەلىن كوندىرە الماي ابدەن مىسى قۇريدى. سودان ايلاعا كوشىپ, «بولماسا سەن مەنى اۋدەم جەرگە دەيىن شىعارىپ سال دا قالا بەر», دەيدى. ايەل امالسىز كەلىسىپ ەرىپ جۇرەدى. اۋىلدان بىلاي شىققان سوڭ جىگىت ايەلدىڭ موينىنا شىلبىردى سالىپ جىبەرىپ, وڭگەرىپ الا جونەلەدى. تۇنىمەن شابادى, ەل شەتىنە ءىلىندىم-اۋ دەگەندە اتى بولدىرىپ تۇرىپ قالادى. وسى ساتتە ايەلدى كۇشپەن الىپ كەتكەنىن سەز­گەن قالماق جىگىتتى قۋىپ جەتەدى. «كەل, قازاق, سو­عى­سامىز, بۇل ايەلدى كىم جەڭەدى سول السىن, جە­ڭىل­گەن ولەدى», دەيدى.

اشۋلانعان قازاق جىگىتى قانجارىن سۋىرىپ الىپ, قالماققا قارسى ۇمتىلادى. سول ءساتتى باعىپ جاتقان ايەل بۇرىنعى كۇيەۋىنىڭ اياعىنا ورالا كەتىپ وماقاستىرادى. وڭباي جىعىلعان جىگىت ەسىنەن تانا قۇلايدى. سول تۇستا بەلىندەگى قانجارىن سۋىرىپ, تۇرا ۇمتىلعان قالماقتى جىگىتتىڭ قاسىندا بىرگە ەرىپ كەلە جات­قان, كۇشىگىنەن اسىراعان ءيتى سەكىرىپ بارىپ, بۇيىردەن الا كەتىپ جارىپ تاستايدى.

سول وقيعادان كەيىن جىگىت ءومىرىن ساقتاپ قالعان يتىنە استاۋمەن اس بەرىپ, ساتقىندىق جاسا­عان ايەلگە يتاياقپەن اس ىشكىزەدى ەكەن. ءىستىڭ بايىبىن ەستىگەن قازىبەك ءۇنسىز ويعا شومادى. ءبىر زاماندا ەڭسەسىن تىكتەپ, قاڭقىلداعان قاز داۋىسىنا سالىپ, جىگىتكە:

 – ەي, شىراعىم, سەن جۇرەككە ءامىر جۇر­مەيتىنىن بىلمەي, قۇشتارلىق دەگەن دۇنيەنى قىزىل ءتىل كۇرمەيتىنىن بىلمەي, جۇرەكتى بىلەكپەن جەڭبەك بولىپسىڭ, قۇشاعىنا كۇشپەن ەنبەك بوپسىڭ, سەنىڭ وكتەمدىگىڭە كونبەگەن بۇل ايىپتى ەمەس, جۇرەككە ەرىك بەرمەگەن سەن ايىپتىسىڭ. ال بۇل ايەل باسقانى ۇناتقانى ءۇشىن ەمەس, جاۋىڭا بولىسىپ سەنى قۇلاتقانى ءۇشىن ايىپتى. قاراعىم, ايىپتى ايىپ جۋسىن, اشۋدى اقىل قۋسىن, ادام بالاسىن يت سياقتى قورلاۋعا بولمايدى, ايەلدى بوسات, توركىنىن تاپسىن, سەن ءوزىڭدى وشپەندىلىكتەن بوسات, ەركىندىگىڭدى تاپسىن! – دەپ  ۇكىم شىعارىپتى.

بەكەن قايرات ۇلى,  «ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار