بۇل كۇندە جۋالى جەرىندە ەلۋگە تارتا ەلدى مەكەندە ەلۋ ءبىر مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى.
جامبىل وبلىسىنىڭ جۋالى اۋدانى – كەنەن كوركەمدىگىمەن, تىلسىم تابيعاتىمەن ەرەكشەلەنگەن جەردىڭ ءبىرى. ايگىلى اسانقايعى بابامىزدىڭ «وڭگەرىپ الىپ كەتەر ەم, ات ساۋىرىنا سىيمايسىڭ» دەپ جۋالى ولكەسىنە تامسانۋى دا بەكەر ەمەس سياقتى. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ كولباستاۋى, شەرحان مۇرتازانىڭ مىڭبۇلاعى دا وسى جەردە. بۇل كۇندە جۋالى جەرىندە ەلۋگە تارتا ەلدى مەكەندە ەلۋ ءبىر مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى.
جۋالى اۋدانى «الماتى- تاشكەنت» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن, ناقتى ايتساق 2009-2010 جىلدارى اۋدان اۋماعى ارقىلى وتەتىن «باتىس ەۋروپا- باتىس قىتاي» حالىقارالىق جولى سالىنعان بولاتىن. اتالعان جول اۋدان اۋماعىنىڭ 36 شاقىرىمىن كەسىپ ءوتىپ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىمەن جالعاسادى.
الايدا وسى قاشىقتىقتاعى ۇلكەن داڭعىل جولدىڭ نە استى, نە ۇستىنەن وتەتىن كوپىر سالىنباعان ەكەن. بۇگىندە اۋداندا 14 اۋىلدىق وكرۋگ بار بولسا, 6 وكرۋگ جولدىڭ وڭتۇستىك بەتىندە, ال 8 وكرۋگ جولدىڭ سولتۇستىك بەتىندە ورنالاسقان. جۋالىلىق جۇرتتىڭ جانايقايى وسى جول ماسەلەسىنە بايلانىستى بولىپ تۇر. ءتىپتى اۋىل اقساقالدارى ەلباسىنا, پرەمەر-مينيسترگە, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنە جانە دەپۋتاتتارعا حات تا جولداعان ەكەن. الايدا كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنەن كەلگەن جاۋاپ حاتتا بۇل ايماقتا مال وتەتىن قوسىمشا جول سالۋ مۇمكىن ەمەستىگى ايتىلىپتى.
«اۋىل تۇرعىندارى اۋدان ورتالىعىنا, ودان كەيىن جاياۋ بولسا دا, كولىكپەن بولسا دا ەگىستىك جەرگە ءوتۋى كەرەك. مۇندا بار بولعانى 3 مال وتەتىن جولاستى وتكەلى عانا بار. ونىڭ ءوزى تار, ءىرى قارا مال كەيدە ۇركىپ وتپەي, ەلدى ابىگەرگە سالادى. ال اۋداننىڭ قىسى قاتال, ءتىپتى قار, جاڭبىر جاۋعان كەزدەردە بۇل كوپىردىڭ استىمەن مال وتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. جامبىل وبلىسىنىڭ ت.رىسقۇلوۆ, مەركى اۋداندارىندا جول استىنان جانە ۇستىنەن وتەتىن كوپىرلەر سالىنعان. بىزدە دە وسىنداي بولسا ەكەن دەيمىز. مىسالى, اۋداننىڭ نۇرلىكەنت, تەرىس, باقالى, كوكتوبە جانە قوسبولتەك اۋىلدارىندا 1230 تۇرعىن بار. وسى اۋىلداردىڭ سارىقايقاڭ دەگەن مال جايىلىمى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك جولىنىڭ سولتۇستىك بەتىندە قالىپ قويعان. بۇدان وزگە جايىلىم جوق. ءتىپتى تەرىس وزەنىن بوگەپ, مۇنداعى بار 158 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جايىلىمدى باسىپ قالعان», دەيدى باقالى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى بولاتبەك قايىپبەكوۆ.
سونىمەن قاتار تەرىس وزەنىنەن نۇرلىكەنت اۋىلىنا دەيىن ۇلكەن توعان تارتىلىپتى. ەندى تۇرعىندار بۇل جەردە مۇلدەم كوپىردىڭ جوقتىعىن ايتىپ وتىر. ءتىپتى كوكتەم مەن كۇز مەزگىلدەرىندە بۇل جەردە سۋ ارناسىنان اسىپ, ەل تۇرعىندارىن ابىگەرگە سالادى ەكەن. مۇنداي جاعدايدا قوزى-لاق سياقتى ۋاق مالداردى سۋ اعىزىپ اكەتەدى دەيدى ولار. ۇلكەن داڭعىلدىڭ تەرىستىك بەتىندە ەگىستىگى مەن جايىلىمى بار 30 مىڭ گەكتار جەر بار. بۇل كۇندە اۋىل تۇرعىندارى سول جەرگە ءوتۋ ءۇشىن 20-30 شاقىرىمدى اينالىپ, سۋ بوگەسىنى ارقىلى, مۇنىمەن قويماي ۇزاق ۋاقىت تەمىر جول جاعالاپ ءجۇرىپ قاراتاۋ جوتاسى بويىنداعى كۇيىك اسۋىنىڭ تۇسىنان قالدىرىلعان جاپسار جولمەن ءجۇرۋ كەرەكتىگىن, الايدا مۇنىڭ قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعانىن ايتادى.
اۋداندى كەزىندە ەرمەك ۇسەنباەۆ, باعلان قاراشولاقوۆ, ايتقازى قارابالاەۆ, باتىربەك قۇلەكەەۆ جانە وزگە دە ازاماتتار باسقاردى. بىراق جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلە ءالى شەشىلمەي كەلەدى ەكەن. «كوكتەۋدە الاتاۋعا, كۇزەۋدە قاراتاز مال جايىلىمىنا مال ايداپ وتۋدەگى ابىگەرلىكتى تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ال داڭعىل جولمەن ارىنداپ كەلە جاتقان كولىكتىڭ كوپتىگىنەن جولدى كەسىپ وتە الماي, ۇركىپ ءسۇرىنىپ-جىعىلعان ق ۇلىن-تاي, تانا-تورپاقتار دا الاساپىران كۇي كەشۋدە. ال مالشىلار امالىنىڭ جوقتىعىنان كۇنۇزاق ءارى-بەرى وتكەن كولىكتەرگە كويلەك-شاپانىن, قالپاعىن سەرمەپ, ءوتىپ الۋعا مۇرسات سۇراپ تۇرادى», دەيدى باقالى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى راحىمجان مىرزاحمەتوۆ.
سونىمەن قاتار باقاتەي وزەنىنىڭ ارعى-بەرگى تۇسىنان دا كوپىر قاجەت ەكەن. ال اۋداندىق تۇرعىنۇي-شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەربولات سەيىتبەكوۆپەن سويلەسكەنىمىزدە بۇل ماسەلە رەسپۋبليكالىق ماندەگى جولعا قاتىستى بولعاندىقتان ەشتەڭە ىستەي المايتىنىن, ال اۋدانعا قاتىستى بولسا قولدان كەلگەنىن جاساپ جاتقانىن ايتتى.
جۋالىلىق جۇرتتىڭ جانايقايى ءبىر بۇل عانا ەمەس. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, «امانباەۆ» جاناسۋ جولىنىڭ 3,1 شاقىرىمىنىڭ تۇسى كۇنباتىسقا قاراي مۇلدەم بەكىتىلىپتى. ەندى مۇنداعى حالىق نۇرلىكەنت اۋىلىنا بارۋ ءۇشىن ارتقا قاراي ءجۇرىپ, 4-5 شاقىرىم اينالما جاساۋعا ءماجبۇر ەكەن. ءتىپتى كەيدە اسىعىس ادامدار كولىگىمەن جول ايرىعىنان قارسى بەتكە ءجۇرىپ, وزىنە دە, وزگەگە دە قاۋىپ تۋدىراتىن كورىنەدى. «اۋدان ورتالىعىنداعى اۋرۋحاناعا, نە بولماسا وزگە دە جەرگە بارۋ ءۇشىن ەل قازىر 3 شاقىرىم جەردى كولىك اعىنىنا قارسى جۇرەدى. سوندىقتان دا كولىك اپاتىن تۋدىراتىن جاعدايلار بولىپ تۇرادى. وسى كۇرەجول سالىنا باستاعاندا جول سالۋشىلار تەرىس اۋىلىنا بۇرىلار تۇستان مىڭداعان توننا توپىراق العان. سوندىقتان سول قاناتىنداعى 1 شاقىرىم جول مۇلدەم ۇگىتىلىپ قۇرىعان. ال «جول بىتكەن سوڭ ب ۇلىنگەن جەردى جوندەپ بەرەمىز» دەگەن ۋادە سول كۇيى ورىندالمادى», دەيدى تەرىس اۋىلىنىڭ تۇرعىنى اتاشبەك ايتقۇلوۆ.
تۇرعىنداردىڭ بۇل ۋاجىنە «قازاۆتوجول» ۇك» اق جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسى داۋرەن توقتاروۆ جاۋاپتى مامانداردىڭ مال وتەتىن جولاستى وتكەلدەرىن تازالاپ تۇراتىنىن جەتكىزدى. ال كوپىر مەن اينالما جول سالۋ ماسەلەسىندە ازىرگە مۇمكىندىك جوق ەكەنىن ايتتى.
ەل تۇرعىندارى نۇرلىكەنت ەلدى مەكەنىنە بۇرىلار تۇستان جانە تەرىس اۋىلىنا قاراي كولىك توساتىن ايالداما, سونداي-اق نۇرلىكەنت اۋىلىنا بۇرىلاتىن جەرگە 3 شاقىرىم جاناما جول سالىپ بەرۋىن سۇراپ وتىر. ەندى الماتى, شىمكەنت, تاراز قالالارىنان اۋدان ورتالىعىنا ءبىر شارۋامەن كەلگەن ادامدار بولسىن, جەرگىلىكتى تۇرعىندار ساپارلاپ شىققاندا بولسىن, جول بويىنان كولىك توسۋ ءۇشىن ورتاداعى تەمىر قورشاۋدان وتە المايدى ەكەن. اسىرەسە بۇل قارت كىسىلەر, ايەلدەر مەن بالالار ءۇشىن قيىن. تاعى دا تەرىس پەن باقالى اۋىلىنان اۋدان ورتالىعى باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىنا بارۋ ءۇشىن تۇرعىندار قازىر 6-7 شاقىرىم جولدى اينالما جاساۋعا ءماجبۇر. مۇنداي جاعدايلار اۋداننىڭ ديقان, شاقپاق اتا, گەنەرال ءتاتتىباي اۋىلدارىنا دا قاتىستى بولىپ وتىر.
دەگەنمەن, جۋالىلىق جۇرت جاقسىلىقتان ءۇمىتتى. كۇن سايىن ەلىمىزدىڭ دامىپ, وڭىرلەردىڭ وركەندەپ, اۋداندار مەن اۋىلداردىڭ جاڭاشا تۇلەۋگە بەت العانىنا كۋا بولىپ وتىرعان تۇرعىندار ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تاباتىنىنا سەنىمدى. بۇل – اۋدانداعى ەكى-ءۇش ازاماتتىڭ عانا ەمەس, سول جەردەگى مىڭداعان حالىقتىڭ جانايقايى. جۋالى اۋدانى «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ بويىندا تۇرعاندىقتان, شىنىندا دا جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ, مال باعۋشىلاردىڭ ءارى-بەرى ءوتۋى قيىندىق تۋدىرماي قويمايدى. ەگەر جولاستى وتكەلدەرى مەن كوپىرلەر, اينالما جولدار سالىنسا قاراپايىم حالىق ءۇشىن قاۋىپسىز بولار ەدى...
حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى