زارەما شاۋكەنوۆا
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى:
«جاڭا جولداۋدىڭ باستى باعىتى – الەۋمەتتىك دامۋدىڭ بارلىق سالالارىنا ەنەتىن ەكونوميكانىڭ جالپى تسيفرلاندىرىلۋى. قوعام تسيفرلى داۋىرگە ەنىپ جاتقاندىقتان كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى دا ارتىپ كەلەدى. «Wanna Cry», «BadRabbit» سەكىلدى ۆيرۋستىق باعدارلامالار تارالىپ كەتتى. وسىعان بايلانىستى ەشكىمنىڭ ساقتاندىرىلماعانىن دا ەستەن شىعارماعان ءجون. سول سەبەپتى ۇلكەن كومپانيالار مەن بانكتەر شىعىنعا باتىپ وتىر. ال ولاردى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پەن كريپتوگرافيا سالاسىنداعى جاس ماماندار انىقتايدى. وسىعان بايلانىستى اقپاراتتىق قورعاۋ جانە ءتيىستى مامانداردى دايارلاۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر», دەدى زارەما شاۋكەنوۆا.
ساراپشى ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى شارالار قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسى دەڭگەيىندە كورىنىس تابۋى كەرەكتىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«بۇگىندە ءبىز تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن شەتەلدىك ونىمدەردىڭ تۇتىنۋشىسى بولىپ وتىرمىز. ولاردىڭ قاتارىندا بەلگىلى مەسسەندجەرلەر, پوشتالىق سەرۆەرلەر, براۋزەرلەر, الەۋمەتتىك جەلىلەر بار. دەي تۇرعانمەن قازاقستاندا ماتەماتيكالىق, ينجەنەرلىك زەرتتەۋلەر, ينفورماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسىنىڭ تاريحي بازاسى بار. مۇنىڭ ءبارى جاڭا ساپاعا اينالۋى مۇمكىن. ەگەر ءمان بەرىپ قاراساق, جاستارىمىز جاسامپازدىقتىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتەدى», دەدى ز.شاۋكەنوۆا.
سول سياقتى ول ەلىمىزدەگى تالانتتاردى ەرتەڭ كەزەڭدە, ياعني مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر مەن ورتا مەكتەپتەردەن انىقتاۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
ء«بىز كادرلارعا ارنالعان جاھاندىق باسەكەلەستىك داۋىرىنە ەندىك. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى وزىق ورتالىقتار اقش, ۇلىبريتانيا سەكىلدى ەلدەردە ورنالاسقانى بەلگىلى. ءبىز تسيفرلى تەحنولوگيالار سالاسىندا ەكى ۇدەرىستى قاتار اتقارۋىمىز قاجەت. ياعني كادرلار دايىنداۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىندا كادرلاردى دايىندايتىن ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىمىزدى نىعايتۋ», دەدى ول.
بۇدان بولەك شاۋكەنوۆا كادرلار وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرىپ, جوسپارىن تولىق ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار يننوۆاتسيالىق الاڭدار مەن حاكاتونداردىڭ دا بولۋى كەرەكتىگىن ۇمىتپادى. تيىسىنشە, وسى ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ەلەكتروندى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى قالىپتاستىرىلۋى ءتيىس.
«قازىر جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر, ينتەرنەت ارقىلى قارجى تاباتىن مۇمكىندىكتەرى بار», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن.
ۆياچەسلاۆ دودونوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (قسزي) باس عىلىمي قىزمەتكەرى:
- بيىلعى جولداۋدىڭ وتكەن جىلداعىلاردان ەرەكشەلىگى - يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان يندۋستريالاندىرۋ باستى نازارعا الىنعان. بۇنى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى سەكىلدى يننوۆاتسيالىق ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىنا باسىمدىق بەرىلگەندىگىنەن انىق بايقاۋعا بولادى. سونىمەن قاتار جولداۋدا كولىك پەن لوگيستيكاعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن بايقاۋعا بولادى. جولداۋدا كورسەتىلگەن 10 باعىتتىڭ التاۋىندا ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا جاڭعىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالعا اينالاتىنى ايتىلعان. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اۆتوجولدار جەلىسىنە بولىنەتىن قاراجاتتى ارتتىرۋدى تاپسىردى.
قۇندىزاي ەرىمبەتوۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (قسزي) اعا عىلىمي قىزمەتكەرى:
- جولداۋدا پرەزيدەنت قولدان كەلەتىن مۇمكىندىكتەر تۋرالى ايتقان. اسىرەسە, وندا قىزمەتتەگى تەحنولوگيالىق جۇيەلىك پەن ينفراقۇرىلىمدىق باسقارۋداعى ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەر ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلعان. بۇل ەكونوميكا ءۇشىن وتە ءتيىمدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋ جولدارىن قايتا قاراۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكەن.
بۇگىندە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى الەمدەگى ەلەكتر ەنەرگياسى ءونىمىنىڭ تورتتەن ءبىرىن قۇرايدى. استاناداعى ەكسپو كورمەسى كەزىندە ماماندار 2050 جىلى بۇل كورسەتكىش 80 پايىزعا جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىرعانىن ايتتى. قازاقستاندا 2030 جىلعا دەيىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن 30 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلەر "جاسىل ەكونوميكاعا" كوپتەپ ينۆەستيتسيا سالۋلارى كەرەك. سونىمەن قاتار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وڭىر اكىمدەرىنە كىشى جانە ورتا بيزنەستىڭ قاتىسۋىمەن ۋتيليزاتسيا مەن تۇرمىس قالدىقتارىن وڭدەۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى جۇمىستار اتقارۋدى تاپسىرعانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.
اننا الشانسكايا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (قسزي) عىلىمي قىزمەتكەرى:
- ەلباسىنىڭ حالىققا جولداۋى جاقسى داستۇرگە اينالدى. بيىلعى جولداۋدا ايتىلعان 10 نەگىزگى تاپسىرما قازاقستاننىڭ قىسقا مەرزىم ىشىندە دامۋىن انىقتاپ بەرمەك. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ماڭىزدى نەگىزى رەتىندە الەۋمەتتىك سالاعا, زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋعا جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى.
بالتاباي سىزدىقوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (قسزي) عىلىمي قىزمەتكەرى:
- بيىلعى جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ جولىنداعى ەلىمىزدىڭ 10 نەگىزگى مىندەتىن بەلگىلپ بەردى. ونەركاسىپ نەمەسە مەملەكەتتىك باسقارۋ بولسىن, وسى 10 مىندەتتىڭ بارلىعىندا تسيفرلاندىرۋ باعىتى انىق كورسەتىلگەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. بۇل ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەل. بۇل باعىتتار بويىنشا جۇمىس ءتورتىنشى يندۋستريالدى رەۆوليۋتسيانىڭ قازىرگى جاعدايىندا تەڭگەرىمسىزدىكتى ازايتۋعا كومەكتەسەدى
الۋا جولدىبالينا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى,
الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باسشىسى:
– جولداۋدا پرەزيدەنت ەڭ باستىسى تسيفرلىق ءداۋىر, تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى, تەحنولوگيزاتسيا, جالپى ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ شەڭبەرىندەگى مەملەكەتتىڭ دامۋىنىڭ ايقىن باعىتتارىن انىقتاعان. ەكونوميكا, مەملەكەتتىك باسقارۋ, ءتىپتى اگروونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋدىڭ وزىندە تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە ونى دامىتۋعا باستى نازار اۋدارىلىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى تسيفرلىق داۋىردەن قالماۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋدارىپ وتىر. پرەزيدەنت اتاپ كەتكەن ون نەگىزگى باسىمدىقتىڭ ءتۇيىنى, ول - تسيفرلىق ءداۋىردىڭ بولاتىنى. تسيفرلىق تەxنولوگيالار بارلىق سالالاردا بولادى. مەملەكەتتىك باسقارۋ بولسىن, ەكونوميكا, الەۋمەتتىك سالا, اگروونەركاسىپ, ءوندىرىس - بارلىعىندا تەxنولوگيالاردىڭ باسىمدىعى بولادى دەگەن ءسوز. قازىرگى كەزدە ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا باستالدى. الەم ەلدەرى تسيفرلىق تەxنولوگيالارعا بەت الدى. مەن اقپاراتتىق تەxنولوگيالاردى مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنا ەنگىزۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارعىم كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا بولادى.
بۇدان بولەك, تسيفرلىق تەxنولوگيالار بيلىكتىڭ اشىقتىعىن, ياعني قابىلدانىپ جاتقان شەشىمدەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى. حالىق پىكىرتالاسقا قاتىسىپ, ءوز ۇسىنىستارىن جاساي الادى. مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلدانعاندا xالىقتىڭ پىكىرى ەسكەرىلەدى. ماسەلەن, بىزدەگى ەلەكتروندى ۇكىمەت - تسيفرلىق ءداۋىردىڭ ءبىر كورىنىسى. قازىرگى كەزدە ءبىز انىقتامانىڭ ءبارىن ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى الامىز. ال "اشىق ديالوگ" ارقىلى مينيسترلەرگە سۇراق قويىپ, سان الۋان ماسەلەلەردى تالقىلايمىز. بۇنىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بىرتىندەپ تسيفرلىق تەxنولوگيالارعا اۋىسىپ جاتقانىن كورسەتەدى. تسيفرلىق تەxنولوگيالاردى ەنگىزۋ سالاسىنداعى شارالار ارى قاراي جالعاسا بەرەدى. ەندىگى كەزەكتە ايماقتاردا اقپاراتتىق تەxنولوگيالاردى كەڭىنەن دامىتۋ قاجەت. سونىڭ ارقاسىندا اكىمدەردىڭ جۇمىسىن باسقارۋعا عانا ەمەس, جەرگىلىكتى جەردە اتقارىلىپ جاتقان شارۋالاردى دا باقىلاۋعا بولادى. پرەزيدەنتتىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى سول, قازىرگى كەزدە كەز كەلگەن سالانى تسيفرلىق تەxنولوگيالاردىڭ نەگىزىندە دامىتۋ قاجەت. سونىڭ ارقاسىندا جۇمىستىڭ ساپاسى ارتادى.
قۇندىزاي ەرىمبەتوۆا,
قر بعم عك مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى:
– اتاپ كەتكەن 10 مىندەتىنىڭ ىشىندەگى جاڭاشىلدىعى – ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەنىڭ ينتەللەكتۋالدىق باسقارۋ جۇيەسىنە تالاپتاردى كۇشەيتۋ. بۇل – ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتتى نىعايتۋ, سونىمەن قاتار جەكە ادامنىڭ مۇددەسىن ويلاۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك قۇرىلىمدارداعى جۇيەلىلىكتى باسقارۋ.
مايرا امانتاەۆا,
قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعىنىڭ ءتورايىمى:
– مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ ايتقان ءسوزى ءبارىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدەن شىعىپ, ۇلكەن قۋانىشقا بولەدى. ويتكەنى مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ – ەلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ. بولاشاق ۇستاز دا, دارىگەر دە, ينجەنەر دە, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن جاسايتىن كادرلاردىڭ ءبارى مۇعالىمنىڭ, ۇستازدىڭ قولىنان شىعادى. ءاربىر ۇيدە بالا بار, ەل بولامىز دەسەك, بالانى بەسىكتەن تاربيەلەۋىمىز كەرەك. ەندەشە ونى تاربيەلەيتىن, جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزەتىن – ۇستاز. ۇستازداردىڭ اتىنان ۇلكەن راحمەت.
ءلاززات نۇرقاتوۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى,
الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى:
-كۇن تارتىبىندە تۇرعان ساۋالدىڭ ءبىرى – بانك سەكتورىنىڭ قايتا جاڭعىرتىلۋىن ەسەپكە الۋ. مەملەكەت باسشىسى حالىققا قارجىلىق قىزمەت قالاي كورسەتىلىپ جاتقانىنا بۇگىنگى تاڭدا ماڭىز بەرۋ كەرەك ەكەندىگىن اڭعارتتى. سونىمەن بىرگە قاراپايىم ازاماتتاردىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن نەسيەلىك باعدارلامالاردى كەڭەيتۋدى تاپسىردى. بۇعان قوسا الەۋمەتتىك ساياسات پەن ادامي كاپيتالعا دا ەرەكشە دەن قويىپ وتىر. بيىل الەۋمەتتىك كومەك 12 پايىزعا ۇلعايدى, ەندى قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس تاجىريبەسى مەن بىلىكتىلىگە قاراي مۇعالىمدەردىڭ ايلىعىن 30 پايىزدان 50 پايىزعا ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر.
نيكولاي لاپين,
قر بعم عك «مەملەكەت تاريحى» مم اعا عىلىمي قىزمەتكەرى:
- مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن, كوممۋنيكاتسيا مەن ستاندارتتاۋ سالالارىن جاڭا يندۋستريالاندىرۋ تالاپتارىنا بەيىمدەۋ قاجەتتىگىن ءمالىم ەتتى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان جاڭا مىندەتتەر وڭدى ناتيجەلەرىن كورسەتەدى دەپ سەنەمىن. گەننادي گامارنيك, كوممەرتسيالىق ەمەس «كاسىپكەر «حولدينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى: - ەلباسى بارلىق جاستاعى ازاماتتاردى قامتيتىن ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ءوزىمىزدىڭ وزىق جۇيەمىزدى قۇرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. پەداگوگتاردى وقىتۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ءبىزدىڭ ۇستازدارىمىز ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ساپاسىنا كوشەتىنىن, كاسىبي دامۋ تۇرعىسىنان جاڭا بەلەسكە كوتەرىلەتىنىن بايقاپ وتىر.