1995 جىلى جاڭا كونستيتۋتسيامىز قابىلدانعان كەزدەن باستاپ ەل ازاماتتارى سوتتا زاڭ بويىنشا ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋعا, بارلىق دەرلىك داۋلارىن سوت ارقىلى شەشۋگە تولىق مۇمكىندىك الدى. الايدا قازىرگى كۇنى وسى تالاپتار ءوز شەشىمىن تاۋىپ كەلە مە؟ ءاركىمنىڭ ءوز كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋ قالاي قامتاماسىز ەتىلۋدە؟ بۇل ماسەلەلەر كىمدى بولسا دا ويلاندىراتىنى انىق. مىنە, وسىعان وراي كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى كوميسسيا وتىرىسى بولىپ ءوتتى.
اتالعان كەڭەيتىلگەن كەڭەستە ەلىمىزدىڭ جوعارعى سوتىنىڭ اركىمنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق سوت ورگاندارىنىڭ ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى راتيفيكاتسيالانعان حالىقارالىق شارتتار نورمالارىن قولدانۋ ءجونىندەگى قىزمەتى تالقىلاندى. بۇل ءۇشىن وتىرىستىڭ جۇمىسىنا رەسپۋبليكا بيلىگىنىڭ زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت تارماقتارى ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, ادۆوكاتتار, قۇقىقتانۋشى عالىمدار, حالىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
اۋەلگى باياندامانى جوعارعى سوت سۋدياسى ءا.جۇكەنوۆ جاسادى. ول وتكەن كەزەڭ ىشىندە ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, ەلدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمىن, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق كەڭىستىگىن قورعاۋ جولىندا ءوز وكىلەتتىكتەرىن جۇزەگە اسىراتىن سوت بيلىگىن ءوز الدىنا دەربەس, تاۋەلسىز مەملەكەتتىك بيلىك تارماعى رەتىندە ورنىقتىرۋ جونىندە بەلگىلى ءبىر شارالار جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ كورسەتتى. ەلىمىزدىڭ جوعارعى سوتىنىڭ قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋىن قامتاماسىز ەتۋ بارىسىن جانە ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى راتيفيكاتسيالانعان حالىقارالىق شارتتار نورمالارىن سوت ورگاندارىنىڭ قولدانۋ ءجايى تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ بەردى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ءۇش بۋىندى سوت جۇيەسى قۇرىلعان. مامانداندىرىلعان ەكونوميكالىق, اكىمشىلىك, قىلمىستىق, اسكەري سوتتار جۇمىس ىستەۋدە. قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىنە 2007 جىلدان باستاپ القابيلەر ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىندە سوتتىڭ سانكتسياسىمەن تۇتقىنداۋ جونىندەگى ەرەكشە وكىلەتتىكتەر 2008 جىلدان باستاپ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنان الىنىپ, سوتقا بەرىلدى. وسى قادام مەملەكەتتىڭ ءبۇكىل الەمدە قابىلدانعان ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى جالپىعا بىردەي تانىلعان ستاندارتتارعا بەكەمدىگىنىڭ جارقىن كورىنىسى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا ۇستىمىزدەگى جىلى ەلىمىزدىڭ سۋديالاردىڭ حالىقارالىق اسسوتسياتسياسىنىڭ تولىق مۇشەلىگىنە قابىلدانۋى قازاقستاننىڭ سۋديالار قوعامداستىعىنىڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىسىن تانۋ بولىپ تابىلادى. وسىلايشا سوت رەفورماسى قازاقستاندا جۇزەگە استى دەپ ايتۋعا بولادى. الايدا, ورنىققان ءۇش بۋىندى سوت جۇيەسى جەتكىلىكتى دارەجەدە ءتيىمدى بولماي شىقتى. حالىقتىڭ وبلىستىق سوتتاردان الىستاپ كەتكەنى بايقالادى. ازاماتتار وبلىستىق ساتىلاردى اينالىپ ءوتىپ, تىكەلەي جوعارعى سوتقا جۇگىنەتىن بولىپ الدى. وسى قاتەلىكتەر وبلىستىق سوتتاردا تۇزەتىلۋى كەرەك ەدى. ويتكەنى, جوعارعى سوتقا كونستيتۋتسيا بويىنشا جۇكتەلگەن جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى سوت ىستەرى بويىنشا قاداعالاۋمەن الماستىرىلدى.
سوندىقتان وبلىستىق سوتتاردا زاڭدى كۇشىنە ەنبەگەن شەشىمدەر مەن ۇكىمدەر تۋرالى شاعىم بەرۋ بويىنشا اپپەلياتسيالىق القا جانە زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋ بويىنشا كاسساتسيالىق القا قۇرىلادى. وسىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى تاڭدا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ, سونداي-اق ەل اۋماعىندا تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا تۇراتىن ءار ادامنىڭ سوت ارقىلى ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق-قۇقىقتىق ستاندارتتاردىڭ ىقپالىمەن زور مانگە يە بولا باستادى. ادام قۇقىقتارىنىڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىق ەكەنىن حالىقارالىق قاۋىمداستىق پەن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز قازىر مويىنداپ وتىر. قورىتىندىلاي كەلگەندە وتىرىستا سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىق پەن ايقىندىلىق دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ قاجەت ەكەندىگى ايتىلىپ, سوت تورەلىگىن دەموكراتيزاتسيالاۋدىڭ ماڭىزدى كومپونەنتى بولىپ تابىلاتىن حالىقتىڭ سوت قىزمەتى تۋرالى اقپاراتقا قول جەتىمدىلىگىن ۇلعايتۋ, سونداي-اق حالىقتىڭ سوتقا دەگەن سەنىمىن ودان ءارى ارتتىرۋ قاجەتتىگى ءسوز بولدى.
كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ءماسەلە بويىنشا ءىىم جول پوليتسياسىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, جول قوزعالىسى قاتىسۋشىلارىنىڭ قۇقىقتارىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا ءسايكەس قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى اتالعان كوميسسيا ۇسىنىمدارىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى باياندالدى. كوميسسيا ۇسىنىمدارى ەلباسىعا, جوعارعى سوتقا, پارلامەنتكە جانە ۇكىمەتكە جولداناتىن بولادى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.