مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» دەپ اتالدى. الدىمەن اتاۋعا توقتالساق, جاڭا مۇمكىندىكتەر كىم ءۇشىن دەگەن ساۋال تۋادى. ياعني ءبىلىم مەن عىلىمعا جاقىن, ەڭبەكقور, جۇمىسىنا جاۋاپتى ازاماتتارعا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى.
ال كەرىسىنشە كىمگە مۇمكىندىك بولمايدى؟ ءيا, جالقاۋعا, ەرىنشەككە, كاسىبي دەڭگەيىن وسىرۋگە ىنتاسى جوقتارعا قيىندىق تۋعىزادى. سەبەبى ونەركاسىپتىك توڭكەرىس كوز الدىمىزدا ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ۇدەرىستە ەڭ الدىمەن جۇمىسسىزدىق پايدا بولادى. كىمدەر جۇمىسسىز قالادى؟ الگىندەي كاسىبي دەڭگەيىن وسىرمەيتىن, جاڭالىققا جوق, جاڭا تەحنولوگيانى ۇيرەنبەيتىن, وقۋ مەن كاسىپكە قۇلقى جوق جاندارعا ايتارلىقتاي تۇساۋ سالادى. مىنە, سوندىقتان الدىمىزدا مۇمكىندىكتەر مەن قيىندىقتار قاتار كەلە جاتىر. وسى تۇرعىدان قارايتىن بولساق, تسيفرلاندىرۋ ونەركاسىپ پەن كاسىپورىندارداعى جۇمىس ورنىن ازايتادى. بىراق ءوندىرىستىڭ كولەمى مەن ساپاسى ۇلعايادى. بۇل مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن وتە پايدالى ءارى قاجەت دامۋ ءۇردىسى بولماق. ويتكەنى الەم ەلدەرى دە وسى باعىتپەن كەلەدى. سول سەبەپتى جەرگىلىكتى كاسىپوداق فەدەراتسيالارىنا اتالعان ماسەلەلەردى ەڭبەك ۇجىمدارىنا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ مىندەتى تۇر.
بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان جاڭا ماماندىق الۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. وقيمىن, قوسىمشا ماماندىق الامىن دەسەڭىز, جەرگىلىكتى اكىمدىك ارنايى سەمينارلار مەن كۋرستاردى تەگىن وتكىزەدى. سول ارقىلى ءوز وڭىرىڭىزگە قاجەتتى جاڭا ماماندىق الۋعا بولادى. سونداي-اق كاسىپتىك-تەحنيكالىق مەكتەپتەردە ءبىلىم تەگىن بەرىلەدى. ولار دايارلايتىن ماماندىقتار بارلىق مەكەمەگە قاجەت.
البەتتە ادام ءوزىنىڭ ءبىلىمىن جاڭا ساتىعا كوتەرۋگە ءاردايىم دايىن بولۋى, وعان ءوزى ىنتالانۋى كەرەك. ايتپەسە قازىرگى وزگەرىستەرگە ىلەسە الماي قالىپ قويادى. بۇل جۇمىسسىزدىقتىڭ پايدا بولۋىنا سوقتىرادى. ال ەلباسى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندارعا, جاڭا كاسىبىن باستاۋشىلارعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. بۇل رەتتە قانداي تەتىكتەردى ۇسىنۋعا بولادى؟ ارينە, كاسىپپەن اينالىسۋشىلارعا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. ويتكەنى جۇمىسسىز قالعانداردىڭ كەيبىرى جاڭا ماماندىقتى وقىعىسى كەلمەيدى, جەكە كاسىبىن قۇرعىسى كەلەدى. سوندىقتان شاعىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا كوپ كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك. ولارعا نەسيە الۋ, قايتا وقۋ, بيزنەس-مودەل جاساۋ جاعىنان كومەك كورسەتىلەر بولسا, ۋاقىت وتە اياعىنان قاز تۇرىپ, جۇمىسقا ادام الىپ, كەيىن ولاردى ءوزى ۇيرەتەتىن بولادى. وسىلايشا قوعامدا شاعىن بيزنەس نىساندارى كوپتەپ اشىلا باستايدى. ايماقتاردا شاعىن بيزنەستى قۇرۋعا مۇمكىندىك مول. ايتا كەتۋ كەرەك, دامىعان مەملەكەتتەردىڭ كوبىنە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك ءتان. سوڭعى كەزدە بيلىك ورگاندارى مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى قارجىلاي ەمەس قولداۋ تۇرىنە باسىمدىق بەرىپ وتىر. بۇل شىن مانىندە كاسىپكەرلىككە تىرەك بولا الا ما؟
ماسەلەن, ءبىر مەكەمە قىزمەتكەرى جۇمىستان قىسقارىپ قالدى دەلىك. ول جەكە كاسىبىن اشقان كۇننىڭ وزىندە سالىق تولەۋدى, بيزنەس-جوسپار جاساۋدى جانە باسقا دا زاڭنامالىق-قۇقىقتىق جايتتاردى بىلە بەرمەيدى. ونى دۇرىس اتقارماسا ۋاقىت پەن قارجى جوعالتادى. توقىراپ قالۋى دا عاجاپ ەمەس.
سوندىقتان «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ارنايى كۋرستار وتكىزىپ, كومەك كورسەتۋدە. بۇل ارادا ءارتاراپتاندىرۋ جۇرگىزۋ وتە ماڭىزدى. كىمدەرگە بيزنەس تۋرالى ءبىلىم مەن تاجىريبە قاجەت؟ ولار ءبىر توپ بولۋى ءتيىس. ال كىمدەرگە قارجىلاي قولداۋ كەرەك؟ ولارعا شاعىن نەسيە ۇيىمدارىمەن, قارجى ينستيتۋتتارىمەن جۇمىس ىستەۋگە قولداۋ كورسەتكەن ابزال. مۇمكىن, قولايلى عيمارات كەرەك شىعار. وسى ىسپەتتى ماسەلەلەردى جەرگىلىكتى بيلىك ۇيلەستىرۋدى ءوز موينىنا الۋى ءتيىس. بۇل قالاداعى ءھام اۋىلداعى جۇمىسسىزدىقتى ازايتادى. ءار ادام جەكە بيزنەسىن اشقان سوڭ كۇنى-ءتۇنى ەڭبەك ەتەدى. سەبەبى وتباسىن اسىرايتىن قارجىسى, سەرىكتەسىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى دە موينىندا بولادى. ياعني شاعىن بيزنەس بىرتە-بىرتە جۇمىسسىزدىقتى ازايتادى.
مەملەكەت الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن تولىقتاي ورىنداپ وتىرعانىن ايتتى. ءبىز دايىن زاتتى تەگىن الۋعا, جۇمىس ىستەمەي تۇرىپ ايلىق سۇراۋ سياقتى پسيحولوگيادان ارىلا قويعان جوقپىز. بۇل – كەڭەستىك كەزەڭنىڭ ءمورى. ادام الدىمەن اقشا تابۋ ءۇشىن ىسكەرلىگىن, العىرلىعىن دالەلدەۋى كەرەك. قانداي باسشى بولسا دا, اسىرەسە جەكە كاسىپورىنداردا ءبىلىمدى, قولىنان ءىس كەلەتىن ماماندى جۇمىستان شىعارمايدى. سەبەبى ول وعان پايدا الىپ كەلەدى. ال ەڭبەك داۋلارى بارلىق جەردە, وركەنيەتتى ەلدەردە دە بولادى. ويتكەنى جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشىنىڭ كوزقاراسى بولەك. ءبىرى كوبىرەك پايدا تاپقىسى كەلەدى, ءبىرى كوبىرەك جالاقى العىسى كەلەدى. سوندىقتان ەكى تاراپتى مامىلەگە كەلتىرۋ, قارىم-قاتىناستى رەتتەۋدىڭ ارنايى زاڭمەن كورسەتىلگەن جولدارى بار.
بيىلعى جولداۋدى «100 ناقتى قادام», ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» سياقتى اۋقىمدى باعدارلامالاردا كورسەتىلگەن باعىتتاردىڭ جالعاسى دەپ قاراۋىمىز كەرەك. ارينە, زامان وزگەرگەن سوڭ ءبىز دە وزگەرۋىمىز كەرەك. ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ – ەڭ نەگىزگى مەجەمىز. ادامي كاپيتال ارقىلى جاڭا ءبىلىم مەن كاسىپتى يگەرىپ, سانادا دا, قوعامدا دا ايتۋلى وزگەرىستەر جاساپ, الپاۋىت ەلدەر ساناتىنا قوسىلۋعا بولادى.
باقىتجان ابدىرايىم, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى