قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسى – باس شاھارداعى رۋحانيات ورداسى. ىقىلىم زاماننان كىتاپ ورداسى – پاراسات ءۇيى, ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ وشاعى بولىپ كەلگەن. كىتاپحانا – تەك رۋحاني-مادەني جۇمىستارمەن عانا شەكتەلمەي, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن بىرلىكتى, كەلىسىمدى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىن قوعامدىق ماڭىزى زور فاكتور.
قاي زاماندا بولسىن كىتاپ پەن كىتاپحانانىڭ ورنى دا, ءجونى دە بولەك. جىل تابالدىرىعىنداعى كىتاپحانا جۇمىسىن ساراپقا سالىپ, قورىتىندىلار بولساق, 2017 جىل ءبىزدىڭ كىتاپحانامىز ءۇشىن ماڭىزدى وقيعالار مەن ەلەۋلى جاڭالىقتارعا تولى بەرەكەلى جىل بولدى. بارلىق اتقارىلعان ءىس – ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا قوسىلعان ۇلەس.
ەلباسى ن.نازارباەۆ ء«بىز تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانۋ ارقىلى قۇرىلاتىن جاڭا يندۋستريالاردى وركەندەتۋگە ءتيىسپىز. بۇل – ماڭىزدى كەشەندى مىندەت. ەلدە 3D-پرينتينگ, ونلاين-ساۋدا, ءموبيلدى بانكينگ, تسيفرلى قىزمەت كورسەتۋ سەكىلدى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ ىسىندە قولدانىلاتىن جانە باسقا دا پەرسپەكتيۆالى سالالاردى دامىتۋ كەرەك. بۇل يندۋستريالار قازىردىڭ وزىندە دامىعان ەلدەردىڭ ەكونوميكالارىنىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتىپ, ءداستۇرلى سالالارعا جاڭا ساپا دارىتتى», دەپ ناقتى باعدار بەردى. وسى باعىتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا قاشىقتىقتان كىتاپ وقۋ زاماناۋي تالاپتاردىڭ ءبىرى بولىپ قوعامدا اۋقىمدى ورىن الادى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ «مەملەكەتتىك ەلەكتروندى كىتاپحانالىق قوردى قۇرۋ» جوباسى «2007-2009 جىلدارعا ارنالعان اقپاراتتىق تەڭسىزدىكتى تومەندەتۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى باستاۋ الىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. 40 000 ەلەكتروندى كونتەنت قۇيىلعان قازاق ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى – الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە وتىرىپ, كىتاپ قورىمەن تانىسۋعا, وقۋعا بار مۇمكىندىكتى تۋعىزعان, ەشقانداي كەدەرگىسىز تەگىن ءارى ساپالى قىزمەت الۋىنا جاعداي جاساعان ۇلتتى تانىتار اشىق زاماناۋي جۇيە.
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ قورىندا ءبىرجارىم ميلليوننان استام كىتاپ قورى بار. ونىڭ وقۋ زالدارى ءبىر مەزگىلدە 500-دەن استام وقىرماندى قابىلدايدى. ال ء«ماجىلىس», «سۇحبات» جانە «كونستيتۋتسيا» زالدارىندا دارىستەر, كونفەرەنتسيالار, پرەزەنتاتسيالار, كورمەلەر جانە جۇمىس كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋ ءۇشىن تولىق جابدىقتالعان جاعداي جاسالىنعان. سونىمەن قاتار وقىرماندار ءۇشىن بارلىق زالداردا جوعارى دەڭگەيدە قىزمەت كورسەتەدى. ءبىزدىڭ كىتاپحانامىزدا كىتاپ قورىن تولىقتىرۋ ماقساتىمەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ت.كاكىش ۇلى, ۇعا اكادەميگى ك.نۇرپەيىس ۇلى, جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى د.دوسجان, حالىق جازۋشىسى ءا.تارازي, جازۋشى ن.وراز, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, عالىم م.جولداسبەكوۆ سىندى ازاماتتاردىڭ جەكە كىتاپحانالارى ارنايى وقۋ زالى بولىپ اشىلىپ, جاساقتالدى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلە لاتىن الىپبيىنە كوشۋ, قازاق جازۋىن زاماناۋيلاندىرۋ بولاتىن. كىتاپحانامىزدىڭ جانىنان «جاڭا قازاق ءالىپبيى» زالىن اشىپ, بارلىق جاستاعى وقىرمان ءۇشىن ارنايى وقۋ-جاتتىعۋ كۋرسىن ۇيىمداستىردىق. اينالدىرعان ەكى ايدىڭ ىشىندە تەگىن كۋرسقا مىڭنان استام وقىرمان كەلىپ قاتىسىپ, جاڭا قازاق ءالىپبيىن مەڭگەرىپ, ءالىپبي اۋىستىرۋ ماسەلەسىنە دەگەن كوزقاراستارى مەن ۇستانىمدارىن قالىپتاستىردى.
«تۋعان جەر», «تۋعان ەل» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا «كىتاپحانالىق تۋريزم» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. وتانسۇيگىشتىككە شاقىرۋ ماقساتىندا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تۋعان جەرى تۋرالى «ۇشقوڭىر» فوتوالبومىنىڭ تۇساۋكەسەرى ۇيىمداستىرىلدى. م.جولداسبەكوۆ, س.قاسقاباسوۆ, ق.سالعارا ۇلى, ت.جۇرتباي, ق.بەگمانوۆ, ا.ورازباەۆا, ج.شاكەن, ب.توباياقوۆ, ش.بەيسەنوۆا جانە باسقا قالامگەرلەر كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتىپ, وقىرمانمەن شىعارماشىلىق كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى.
كىتاپحانا ءىسىن ۇكىمەت قاشاندا بولسىن قولداپ, قۋاتتاپ كەلەدى. جۋىردا عانا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارىنا بەرگەن جاۋابىندا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا نەگىزىندە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىن قۇرۋ ماسەلەسىنىڭ قاراستىرىلعانىن ايتىپ ءوتتى. وسى كۇزدە تابيعاتى تاماشا بۋراباي جەرىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ: ۇلت كەلبەتى – جالىندى جاستار» اتتى ءىى رەسپۋبليكالىق جاس كىتاپحاناشىلار فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. فورۋمعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاس كىتاپحاناشىلار كەلىپ, ت.جۇرتباي, ك.امىربەك, س.تۇرعىنبەكوۆ, ب.اياعان, ءا.اسقاروۆ سىندى زيالىلارمەن كەزدەسىپ, ەركىن پىكىر الماسىپ, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ اتىنا ۇندەۋ جولدادى. جاس كىتاپحاناشىلار فورۋمى – ەلدىككە, بىرلىككە شاقىرعان جاستار قوزعالىسى بولدى دەسەم ارتىق ايتقانىم ەمەس. بيىل تۇڭعىش رەت «ادەبي بال» ۇيىمداستىرىپ, جاستار مەن زيالى قاۋىمعا ادەبي كەش وتكىزدىك.
قازىرگى ۋاقىتتا: اباي, شاكارىم, مۇحتار اۋەزوۆ, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, ءىلياس ەسەنبەرلين جانە كوپتەگەن باسقا اۆتورلاردىڭ شىعارمالارى الەمنىڭ ءىرى كىتاپحانالارىندا ءوز وقىرماندارىنا قولجەتىمدى بولىپ وتىر. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, ءبىز شەتەلدەردىڭ ۇلتتىق كىتاپحانالارىندا «قازاق ادەبيەتى جانە مادەنيەت» ورتالىقتارىنىڭ اشىلۋى بويىنشا جوبانى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. 2016 جىلدان بەرى شەت مەملەكەتتەر كىتاپحانالارىندا قازاق əدەبيەتى مەن مəدەنيەتى ورتالىعىن اشۋ كىتاپحانا مارتەبەسىن ودان سايىن بيىكتەتە ءتۇستى. ءبىر جىلدان اسا ۋاقىتتا 16 مەملەكەتتە وسىنداي ورتالىق اشىلدى.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلشىلىكتەرىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن جانە ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاقستان ادەبيەتى مەن مادەنيەتى ورتالىقتارى كورەيا, قىرعىزستان, رەسەي, ارمەنيا, فينليانديا, ۆەنگريا, تۇركيا, قىتاي, مالايزيا, گرۋزيا, فرانتسيا, جاپونيا, شۆەتسيا, ماكەدونيا, چەحيا جانە بولگاريا مەملەكەتتەرىندە اشىلدى. جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا قاراي كىتاپحانامىزدىڭ قىزمەتكەرلەرى ەگيپەت جانە دۋباي مەملەكەتىندە حالىقارالىق تاجىريبە الماسۋ, قازاق كىتاپتارىن سىيعا تارتۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ ماقساتىندا ىسساپارعا كەتتى. وسىنداي مادەنيەتارالىق جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دارەجەدە تانىلۋىنا دا ىقپال ەتەدى. الەم ەلدەرىندە ورتالىقتاردىڭ اشىلۋى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قازاق حالقىنىڭ مادەني جانە ادەبي بايلىعىن دامىتۋعا جاڭا حالىقارالىق قاتىناستار ورناتۋدىڭ تاماشا ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. بۇل جوبا اياسىندا كىتاپحاناشىلار كəسىبي بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرىپ, تəجىريبە الماسىپ ءجۇر.
قازاقستان ادەبيەتى ورتالىعىنىڭ شەت مەملەكەتتەردە اشىلۋى قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرى, مادەنيەتى, ونەرىمەن جاقىن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى مەن ونىڭ ەكونوميكا, ساياسات, الەۋمەتتىك سالالارداعى تابىستارىن كوپشىلىككە تانىستىرۋعا جول اشادى. ورتالىقتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەڭبەكتەرى سونىڭ ىشىندە, ەلباسىنىڭ الەمدىك ساياسي ارەناداعى ورنى مەن رولىنە ارنالعان كىتاپتار, تاريح, عىلىمي-كوپشىلىك جانە كوركەم ادەبيەت بويىنشا كىتاپتار ۇسىنىلدى. قازىر بۇل كىتاپتار شەت مەملەكەتتەر وقىرماندارى اراسىندا ۇلكەن قىزىعۋشىلىققا يە بولىپ, قازاقتىڭ باي مادەني مۇراسىن تانۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. ءارى كىتاپحانالار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا سەبىن تيگىزۋدە.
ايتالىق, سەچەني اتىنداعى ۆەنگريا ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ن.رۇستەموۆ, كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى ك.ورازوۆا, م.امانبەكوۆا جانە ماجارستاندىق تۇركىتانۋشى عالىم يشتۆان قوڭىر ماندوكيدىڭ جارى, قانداسىمىز وڭايشا ماقسۇمقىزى دا قاتىسىپ, ماجارلىقتارعا قازاقستان تاريحى مەن مادەنيەتى, تاۋەلسىزدىك تۋرالى ماعلۇمات بەردi. وسىنداي ءاربىر ءىس-شارا بارىسىندا كىتاپحانالار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ەكىجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, جاڭا كىتاپتارمەن تولىقتىرىلىپ وتىراتىن بولادى.
پاريجدەگى BULAC شىعىس تىلدەرى مەن وركەنيەتى ينستيتۋتىندا «قازاقستان ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ» ورتالىعى اشىلدى. بۇل شارا «رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىق باعدارلاماسىنىڭ يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە وتكەن تانىستىرىلىمى اياسىندا جۇزەگە استى. سالتاناتتى شاراعا مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن ن.ايت ۇلى, جىرشى, جازۋشى ب.ءالىمجانوۆ, ۇعا اكادەميگى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ع.ەسىم, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن ۇ.ەسداۋلەت جانە اۋدارماشى, اقىن, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ب.قاناپيانوۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, رەجيسسەر ت.تەمەنوۆ سىندى بەلگىلى قوعام جانە ونەر قايراتكەرلەرى قاتىستى. وسى سالتاناتتى شارا اياسىندا قازاق عالىمدارى BULAC كىتاپحاناسىنىڭ قورىنداعى كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, عالىم, ويشىل, تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني كوسەمى مۇستافا شوقايدىڭ قولجازبالارىمەن جانە ارحيۆتىك تىڭ دەرەكتەرمەن تانىستى. م.شوقايداي عۇلامانىڭ قولجازبالارىنىڭ كوبى لاتىن الىپبيىندە جازىلعانىمەن قۇندى بولىپ تابىلادى. فرانتسيا ساپارىنداعى باستى اسەرىمىز وسى الاش ارىسىنىڭ قولجازبالارىمەن تانىسىپ, ولاردى قولعا ۇستاپ كورۋىمىز بولدى.
قىتاي مەملەكەتىندە دە وقىرمان قاۋىمعا قازاقتىڭ اسا باي ادەبي مۇرالارى مەن قازاقستاندىق كوركەم ادەبيەتتى جان-جاقتى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن تاعى ءبىر ورتالىق اشتىق. ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ورتالىقتى اشۋداعى ماقسات قازاقستاندىق اۆتورلاردىڭ ەڭبەكتەرىنە, عىلىمي-زەرتتەۋ بازالارىنا, ءبىلىم بەرۋ ءىسى بويىنشا اقپاراتتارعا جانە باسقا دا ساپالى رەسۋرستارعا كورشى قىتاي زيالىلارىنىڭ دا قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورتالىق اشىلۋىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى قىتايداعى قازاق اقىن-جازۋشىلارىمەن كەزدەسۋ بولاتىن. سولاردىڭ اراسىندا بەلگىلى جازۋشى اكبار ءماجيت اعامىز دا بار ەدى. اكبار اعا قحر جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, قىتاي مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قحر جازۋشىلار وداعىنىڭ «قىتاي جازۋشىلارى» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىندە ءجۇر. شىعارمالارىن قىتاي تىلىندە جازادى, وتىزعا جۋىق كىتاپتىڭ اۆتورى. سونىڭ ىشىندە اباي شىعارمالارىنىڭ اۋدارمالارى دا بار.
كىتاپحانامىزدا ۇعا اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ب.كومەكوۆ, ۇعا اكادەميگى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ع.ەسىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, جازۋشى-عالىم ت.جۇرتباي, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, اقىن و.تۇرجان, اقىن, اۋدارماشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى م.ەرشۋ سىندى عىلىم, ادەبيەت جانە مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالماندارى قىزمەت ەتەدى. بۇل ازاماتتاردىڭ كىتاپحانامىزدا قىزمەت ەتۋى – كىتاپحانانىڭ «اكادەميالىق» مارتەبەسىن ودان ءارى جوعارىلاتقانىنىڭ بەلگىسى. وركەنيەتى دامىعان الەمنىڭ كوپتەگەن كىتاپحانالارىندا عىلىمي دارەجەسى مەن اتاعى بار ادامدار قىزمەت ەتەتىنىن ەسكەرسەك, ءبىلىمدار ادامداردىڭ كىتاپحانامىزدا جۇمىس ىستەۋى – وقىرماندار ءۇشىن وراسان زور مۇمكىندىك بولىپ وتىر. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسقان «100 جاڭا ەسىم» جوباسىندا جەڭىمپاز بولىپ, حالىقتىڭ قولداۋىمەن ەلباسىمەن ارنايى كەزدەسكەن تاۋەلسىزدىك جاستارى قاتارىندا ءبىزدىڭ كىتاپحانامىزدىڭ قىزمەتكەرى نۇرجان جولدىبالينوۆتىڭ بولۋى جالپى كىتاپحانا سالاسى ءۇشىن ۇلكەن مەرەي. سونىمەن قاتار بيىلعى جىلى كىتاپحانامىزدىڭ تاعى ءبىر قىزمەتكەرى بەلگىلى جاس جازۋشى, ادەبيەت زەرتتەۋشىسى ەلدوس توقتارباي «ادەبيەت» اتالىمى بويىنشا «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. وسىنداي زياتكەر, ويلى جاستاردىڭ كىتاپحانادا جۇمىس ىستەۋى ەل ەرتەڭىنىڭ جارقىن بولارىن كورسەتەدى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ كىتاپحاناسى تاعايىنداعان ء«تىل جاناشىرى» ماراپاتىنىڭ بىزگە بۇيىرۋى ۇجىمعا كورسەتىلگەن قۇرمەت دەپ بىلەمىن.
ءسوزىمىزدى جيناقتاي ايتقاندا, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا – رۋحاني جاڭعىرۋ جولىندا بولاشاققا نىق قاداممەن العا باسقان ۇلكەن ۇجىم. كىتاپحانامىزدىڭ تىرەگى دە, قورعانى دا – وقىرمان قاۋىم. كۇننەن-كۇنگە وقىرمان سانى كوبەيسە, وقىرمان سۇرانىسىنا قىزمەت ەتەتىنىمىز انىق. بۇل – ءبىزدىڭ سالاداعى ەڭ ابىرويلى ءىس. قازاقستاننىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسىنا كىتاپحانا سالاسىنىڭ قوسقان ۇلەسى وسىنداي بولىپ وتىر. بۇل – ءبىزدىڭ جەتكەن جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا.
ءۇمىتحان داۋرەنبەكقىزى, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ باسشىسى