مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى جاڭا كىتابىندا قازاقستاننىڭ قازىرگى زامان تاريحى مەيلىنشە تولىق, اۋقىمدى جانە قولجەتىمدى باياندالادى. بۇل كىتاپتا جاڭا قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ پايدا بولىپ, قالىپتاسۋى مەن العاشقى قادامدارىن قامتىعان 26 كۇردەلى جىل تۋرالى ءبىرىنشى جاقتان اڭگىمەلەنەدى.
ءاربىر تاراۋدان كەيىن ەرىكسىز قويىلاتىن سۇراقتارعا تاپ بولاسىز: ەگەر قازاقستان ءوزىنىڭ دامۋ بارىسىندا باسقا جولدى تاڭداسا نە بولاتىن ەدى؟ ال جاۋاپ بۇكىل كىتاپتىڭ ءون بويىندا قامتىلادى: شيرەك عاسىر بويى ەلىمىز پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ۇزاق مەرزىمدى پايىمىنىڭ لوگيكاسىنا سايكەس دامىدى. مەنىڭ ويىمشا, كەلىسىم مەن رەفورمالار وسى پايىمنىڭ ەكى نەگىزگى قۇرامداسى بولىپ تابىلادى.
پرەزيدەنت ەلىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ ءۇش تولقىنىن كەڭىنەن اشىپ كورسەتەدى. 1991 جانە 2017 جىلدارداعى قازاقستاندى سالىستىرساق, بۇل ەكونوميكا, ونىڭ حالىقارالىق ۇستانىمى, قوعامدىق مەنتاليتەت تۇرعىسىنان العاندا مۇلدەم ەكى ءتۇرلى مەملەكەت. بۇگىن حالقىمىز الەمدەگى ەڭ بەدەلدى, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەل ازاماتتارى رەتىندە بولاشاققا سەنىممەن قارايدى, كەڭ جانە مۇلدەم جاڭاشا ويلايدى. ء«بىز الەمگە جانە بولاشاق ۇرپاقتارعا شىنايى ۇلى ناتيجە – قازاقستاندى تاۋەلسىز ەل رەتىندە كورسەتە بىلدىك», دەدى پرەزيدەنت. سوندىقتان دا بۇل ءبىز ءۇشىن ۇلى ءداۋىر بولىپ سانالادى», دەيدى پرەزيدەنت. الايدا مەملەكەت باسشىسى ءۇشىنشى جاڭعىرۋ ميسسياسى جاڭادان باستالعانىن جانە الدىمىزدا ۇلكەن جۇمىس تۇرعانىن ەسكەرتەدى.
تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ العى ساحناسىنا قازاقستاندىق ديپلوماتيا فەنومەنىن ۇسىندى. بۇل ادەتتەگى سىرتقى قاتىناستار تۋرالى ەمەس, يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ سالاسىندا, وڭىرلىك وتكىر داعدارىستاردى رەتتەۋدە, قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدا, تىعىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋدا جانە ءىرى حالىقارالىق ۇيىمداردى باسقارۋدا ءوزىن-ءوزى ايقىن كورسەتكەن جاھاندىق ديپلوماتيا تۋرالى اڭگىمەلەيدى.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ كامىل سەنىمى بويىنشا ەلىمىزدىڭ بولاشاعى كونتينەنتىمىزدىڭ جانە بۇكىل الەمنىڭ بولاشاعىمەن تىعىز بايلانىستى. سوندىقتان كىتاپتا سىرتقى جانە ىشكى ساياسات اراسىنداعى تىعىز جانە اجىراماس بايلانىس تىزىلە باياندالعان: «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم يدەيالارىن سىرتقى ساياساتتا ىلگەرىلەتۋ وسى يدەيالاردىڭ ىشكى ساياساتتا ۇستەم بولعانىنىڭ ارقاسىندا عانا مۇمكىن بولدى... مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتى ەلدىڭ دامۋى مەن قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلاتىن نەگىزگى ماقساتىمىزدى قامتاماسىز ەتۋگە تولىق بايلانىستى. سايكەسىنشە, جاڭا جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, مەن مىناداي ماقسات قويدىم: قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىن ىشكى ساياساتى سياقتى جاڭارتۋ قاجەت». پرەزيدەنت سىرتقى ساياساتتى جاڭا كەزەڭگە پراگماتيكالىق جانە بەلسەندى, ياعني دايەكتى تۇردە ۇلتتىق مۇددەگە باعدارلانعان جانە ىلگەرىندى ساياسات رەتىندە ۇسىنادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ پىكىرىنشە, ءدال وسىنداي بەلسەندى جانە باستاماشىل ساياسات «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ءساتتى ىسكە اسىرۋ جانە الەمنىڭ 30 دامىعان ەلدەرىنىڭ قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى شارتى, قولايلى ورتاسى بولادى.
ء«وزارا ءتيىمدى شەشىمدەرگە, حالىقارالىق پروبلەمالارعا دەگەن نوۆاتورلىق كوزقاراسقا, ديالوگتىڭ جاڭا تەتىكتەرىن قۇرۋعا, تەڭدىك پەن تولەرانتتىلىقتى ىلگەرىلەتۋدەگى دايەكتىلىككە باعىتتالۋى قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ ەرەكشەلىگى بولدى. بۇل تاسىلدەردى قازاقستان بۇۇ-دا جانە ەقىۇ, شىۇ, يىۇ, ۇقشۇ, ەاەو, تۇركى كەڭەسىندەگى توراعالىعى كەزىندە ۇسىندى. بۇل تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جيناقتالعان ماڭىزدى ديپلوماتيالىق كاپيتال قازاقستان رەسپۋبليكاسىن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە تاعايىندالۋىنىڭ العىشارتى بولدى», دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى.
«2017 جىلى قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنا تولىق كىرىستى. وسى جاڭا تاجىريبە قازاقستاننىڭ بىتىمگەرلىك الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتا تۇسەتىنىنە كۇمانىمىز جوق». مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ نەگىزگى ارىپتەستەرىمەن قارىم-قاتىناستارىنىڭ سيپاتىن ناقتى جانە تۇسىنىكتى تۇردە ايقىندايدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىمەن تاتۋ كورشىلىك, وداقتاستىق قاتىناستارى سىرتقى كونيۋنكتۋراعا جانە عالامدىق جاعدايلارعا قاراماستان اسا باعالى. وعان قوسا, بۇل قاتىناستار ەۋرازياداعى, دەمەك, بۇكىل الەمدەگى ساياسي احۋالعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى». پرەزيدەنت ءوز ويىن جالعاستىرا كەلە: «قازاقستان مەن قىتاي ماڭگى كورشى ەلدەر, سوندىقتان دا ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارىپتەس بولىپ قالا بەرمەك», دەدى. سونىمەن قاتار ن.نازارباەۆ امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ جانە ەۋروپالىق وداقپەن كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىككە قول جەتكىزۋ تۋرالى جان-جاقتى باياندايدى. «وڭىردە جانە الەمدە قانداي جاعداي بولسا دا, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەرمەن جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن سەنىمدى ءارى دوستىق قارىم-قاتىناستار قازاقستان ءۇشىن بۇلجىماس باسىمدىق بولىپ قالا بەرمەك», دەپ ايرىقشا اتاپ ءوتتى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلى, ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى.
سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ۆەدومستۆوعا جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى تولىق سەزىنەدى جانە ءۇشىنشى جاڭعىرۋ شەڭبەرىندە مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى تۇردە كىرىستى.
سوندىقتان «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» ەڭبەگى بارلىق قازاقستاندىق ديپلوماتتار ءۇشىن تاۋەلسىزدىك تاريحى تۋرالى ەڭ بەدەلدى باسىلىم رەتىندە عانا ەمەس, سونداي-اق ءىس-قيمىل جاساۋعا ارنالعان باعىت-باعدار مەن نۇسقاما رەتىندە وقۋعا مىندەتتى كىتاپقا اينالماق.
قايرات ءابدىراحمانوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى