قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارىنىڭ جاعدايى بۇگىنگى تاڭدا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىل سايىن جەر شارىندا 10 ملن.-نان اسا ادام قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنا ۇشىرايدى ەكەن. ونىڭ 6 ملن.-نان كوبى قايتىس بولادى. ەگەر وسى باعىتتا كەتە بەرسە, 2020 جىلى بۇل كورسەتكىشتەر 2 ەسەلەنەتىن كورىنەدى. ياعني, جىلىنا 15 ملن.-نان اسا ادام اۋىرىپ, 10 ملن. ادام قايتىس بولادى.
ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قاتەرلى ىسىكپەن اۋرۋشاڭدىق پەن ءولىم تۇراقتانعانىمەن جىلدا قاتەرلى ىسىكپەن ەسەپكە الىنىپ جاتقان اۋرۋلار سانى كوبەيىپ كەلە جاتقانى الاڭداتادى. بولجام بويىنشا بۇل اۋرۋلار سانى جىل سايىن 5 پايىزعا وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازىرگى تاڭدا قاتەرلى ىسىكپەن ءولىم رەسپۋبليكامىزدا جۇرەك, قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان كەيىن ەكىنشى ورىندا تۇر. وسى اۋرۋمەن اۋىرعان اۋرۋلاردى العاشقى ساتىسىندا انىقتاۋعا مۇمكىندىكتىڭ ازدىعىنان ەلىمىزدە كوپ جۇمىستار اتقارىلۋدا. شىنىمەن, قاتەرلى ىسىك جازىلمايتىن اۋرۋ ما؟ وسىعان وراي ءبىز وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ باس دارىگەرى نۇرعالي ورمانوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– 2010 جىلدىڭ 29 قاراشاسىندا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانعاندىعى بەلگىلى, – دەيدى نۇرعالي كەرىمبەك ۇلى.
– 2015 جىلعا دەيىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدارىنا قويىلعان تالاپ – اۋرۋدىڭ الدىن الۋدى جانداندىرۋ, ەرتە انىقتاپ, ساپالى ەم قولدانۋ. ءولىم-ءجىتىمنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا حالىقتىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ۇزاقتىعىن 2015 جىلى 70 جاسقا دەيىن ۇزارتۋ ماسەلەسى تۇر.
وسى ماقساتتا 2011 جىلدىڭ 14 قازان كۇنى استانا قالاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى س. قايىربەكوۆانىڭ باسقارۋىمەن بۇكىل رەسپۋبليكاداعى اۋداندىق ونكولوگتاردىڭ ۇلكەن جينالىسى بولىپ ءوتتى. بۇل قازاقستان ونكولوگياسىنىڭ تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى وقيعا بولدى. اۋداندىق ونكولوگتاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ قاتىسۋىمەن باس قوسۋى ءبىرىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىر. اۋداندىق ونكولگتار جىلدار بويى شەشىلمەي جاتقان ماسەلەلەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە اشىق ايتۋعا مۇمكىندىك الدى. شەشىلمەي جۇرگەن ءبىراز ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلدى, شەشۋىن كۇتكەن ماسەلەلەر ءمينيستردىڭ نازارىنا الىندى. جينالىستا ونكولوگيادا قيىندىق تۋعىزىپ وتىرعان ماسەلەلەر دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلانىپ, شەشىم قابىلداندى. ءار دەڭگەيدەگى اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ مىندەتتەرى انىقتالىپ, تاپسىرمالار بەرىلدى.
ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە 2008 جىلدان بەرى سكرينيگتىك باعدارلامالار جۇرۋدە. جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىن ەرتە انىقتاۋ ءۇشىن 30 بەن 60 ارالىعىنداعى ءايەلدەر تەكسەرىلۋدە. ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگىن انىقتاۋ ءۇشىن 50-60 جاستاعى ايەلدەر الدىن الا تەكسەرۋدەن وتەدى. وسى جىلدىڭ اياعىنان باستاپ تىك ىشەك جانە توق ىشەك قاتەرلى ىسىگىن الدىن الا انىقتاۋ ءۇشىن 50-70 جاستاعى ازاماتتار الدىن الا تەكسەرۋدەن وتەدى. بۇل جۇمىس باستاپقى سانيتارلىق-مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ مەكەمەلەرىنە مىندەتتەندىرىلگەن. حالىق اراسىندا قاتەرلى ىسىكپەن اۋىرعان اۋرۋلار جازىلمايدى دەپ ەم الۋدان باس تارتۋلارى كەزدەسەدى. قاتەرلى ىسىكتەر العاشقى ساتىسىندا انىقتالعان جاعدايدا اۋرۋلاردىڭ 80-85 پايىز جازىلىپ كەتۋ ءمۇمكىنشىلىگى بولادى. ال اۋرۋ كەش انىقتالعان جاعدايدا جازىلىپ كەتۋ مۇمكىنشىلىگى 15-20 پايىز عانا. سوندىقتان, ءاربىر ازامات ءوزدەرى قارايتىن ەمحانالارعا بارىپ الدىن الا تەكسەرۋدەن ءوتۋى مىندەتتى.
ونكولوگ دارىگەر وسىلاي دەيدى. بۇدان ۇققانىمىز, قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنىڭ بەلگىسى بايقالعان كەزدە ەم قابىلداعان ازاماتتار ساۋ-سالامات ءومىر سۇرەدى ەكەن.
باقتيار تايجان.
شىمكەنت.