يگىلىكتى ىستەر ءورىسىن تاپتى

ەلىمىزدىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني باعىتىندا جاڭا وزگەرىستەر بوي الىپ, ونىڭ وڭ ناتيجەلەرى حالىقتىڭ جانىنا جىلۋ سەپتى. ەلباسىنىڭ تاپ­سىر­مالارىنا ساي سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جۇر­گىزىلگەن رەفورمالار بارىسىندا زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ ساقتالۋىنا قول جەت­كىزىلدى.

سونىڭ ءبارىن ايتپاي-اق, تەك پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا عانا وسى جىلعى  اتقارىلعان ءىستى سارالاساق, قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمىس تىندى­رىلعانىنا انىق كوز جەتكىزەمىز. ارينە مۇنداي جاقسىلىقتاردىڭ ءبارى, ەڭ الدىمەن, حالىق ءۇشىن جاسالاتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ال حالىقتىڭ قامى قۇقىقتىق قامدالۋى قاجەتتىگىن ەلباسى سىندارلى جولداۋلارى مەن باياندى باعدارلامالارىندا ايتىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. بۇل مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا ءار سالا باسشىلىعىنىڭ ەڭبەگى ەرەن ەكەنى دە انىق. ماسەلەن 22 جىل ىشىندە العاش رەت پروكۋرور قىزمەتىنىڭ دەڭگەيىن بەلگىلەيتىن اتا زاڭداعى 83-باپتىڭ 1-ءبولىم مازمۇنى جاڭعىرتىلدى. بۇل كونستيتۋتسيالىق نورمانىڭ جاڭعىرتىلۋىنا وراي جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتي­جەسىندە «پروكۋراتۋرا تۋرالى» زاڭ دۇنيەگە كەلدى. وسى زاڭ ارقىلى پروكۋراتۋرا قىزمەتىنىڭ ءتارتىبى مەن ۇيىمداستىرىلۋى, قۇزىرى, مارتەبەسى تۇپكىلىكتى انىقتالدى. اسىرەسە «قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ مەن قىلمىستىق پروتسەستى رەفورمالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قاتىستى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ماڭىزى زور بولدى.

بۇل زاڭ جوباسى مەملەكەت باس­­­شىسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي قۇرىلعان ارنايى توپتىڭ, ياعني جوعارعى سوت, ادىلەت مينيسترلىگى, قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگاندار باسشىلارى ەنگەن جۇمىس توبىنىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولدى. ول ءۇشىن گەرمانيانىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ, ەستونيا مەن گرۋزيانىڭ بۇل باعىتتاعى تاجىريبەلەرى زەرتتەلدى. سول زاڭ جو­باسىنىڭ ىشىندەگى ىزگىلىكتى جاڭالىق – ادامدى 72 ساعاتقا ۇستاۋ مەرزىمى 48 ساعاتقا ازايتىلدى. ادۆوكاتتاردىڭ ۇسىنىستارى مەن ايعاقتاردى جيناۋ وكىلەتتىلىگى كەڭەيتىلدى. كەپىلدىك, كۇشتەپ كۋالاندىرۋ, ۇلگىلەردى ىرىكتەۋ, جاسىرىن تەرگەۋ ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋ سەكىلدى ءتۇرلى تەرگەۋ ارەكەتتەرى  سوتقا سانكتسيا جۇرگىزۋ ءۇشىن بەرىلدى. وسى جوبا اياسىندا قىلمىستىق ىستەردى ەلەكتروندى فورماتتا جۇرگىزۋ قارالدى.

تاعى ءبىر ماڭىزى زور جاڭالىق – ەلباسىنىڭ پروتسەستەردى تسيفر­لاندىرۋ تاپسىرماسىنا ساي IT-جوباسىن ەنگىزۋ بولدى. ولاردىڭ ىشىندە «ە-قىلمىستىق ءىس», «اكىمشىلىك ءوندىرىس ىستەرىنىڭ جيىنتىعى» جانە «زاڭدىلىق» سەكىلدى باعدارلامالار تيىمدىلىگىن بىردەن كورسەتتى. وسى­لاردىڭ اراسىندا ءبىرىنشى باعدار­لاما قىلمىستىق پروتسەستىڭ ونە بويىن: قىلمىستى تىركەۋدەن باستاپ, ونى تەرگەۋ مەن ۇكىمنىڭ شىعۋىنا دەيىنگى جولدى قامتيدى. وسى باعدارلامانىڭ ءبارى دە ازاماتتار ارىز-شاعىممەن كەلگەندە جانە ولارعا ءتيىستى قۇقىقتىق قىزمەت كورسەتۋدە ەشقانداي جاساندى كەدەرگىلەردىڭ بولماۋى ءۇشىن جان-جاقتى قارالىپ, ىسكە قوسىلدى. ايتقانداي-اق, تيىمدىلىگىمەن حالىقتىڭ ريزالىعىنا بولەندى.

سونداي  حالىققا جاسالعان تاعى ءبىر يگىلىگى مول ءىس – ازاماتتاردى قابىلداۋ ورتالىعى مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى ورتالىقتارىنىڭ اشىلۋى بولدى. ورتالىقتىڭ نەگىزگى ماقساتى ارىزداردى تەز قاراۋ. ال ولاردىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن سول جەردە بىردەن ادۆوكاتتار, مەدياتورلار, نوتاريۋستار, پروباتسيا قىزمەتىن جانە ت.ب. قىزمەت كومەكتەرىن پايدالانۋ ارقىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزۋ كوزدەلدى. سول سياقتى بيزنەسكە قىسىم جاساۋدى ازايتۋ شارالارى قولعا الىندى. «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسە كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ بويىنشا جول كارتاسى دا­يىندالدى. سونىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بيزنەستى ورىنسىز تەكسەرۋلەرى 80 پايىزعا دەيىن  قىسقاردى.

ءبارى دە ادام ءۇشىن دەپ ويلاستى­رىلعان باعدارلامالار ارقاسىندا ونى زاڭدىلىققا ساي ورىندايتىن جاڭا كادر­لار كەلىپ, كەم-كە­تىك­تى تولىقتىردى. وسىلايشا اتا­ زاڭى­مىزدا جازىل­عانداي, مەملەكە­تىمىزدىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى  – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارى دە­گەن­دەي, ازاماتتارىمىزدىڭ بار جاع­دايى ەلباسىمىزدىڭ نازارىندا­ تۇرعاندىقتان سوت جۇيەسى مەن قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارى جاڭا جۇرگىزىل­گەن رەفورمالار ناتيجەسىندە  زاڭدى­لىقتىڭ ساقتالۋىنا, ادام قۇقىنىڭ قورعالۋىنا جاڭاشا دەن قويدى. بۇل «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا ايتىلعان زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ ورىندالۋىنا قول جەتكىزۋدىڭ ناقتى ءبىر كورىنىسى بولدى.

الەكساندر تاسبولات, «ەگەمەن قازاقستان»