ماماندىقتىڭ بارلىعى ادامگەرشىلىككە قۇرىلادى. اسىرەسە, جۋرناليستيكا.
ايتقانداي, قايبىر جىلدارى شىلىڭگىر شىلدەدە جۇمىسقا ەرتە كەلىپ ەلەكتروندىق پوشتانى اشسام «پەرزەنتحانادان حات» دەگەن اتاۋمەن ءبىر حابار كەلىپتى. قالعاندارىن قاراماستان, دەرەۋ سونى وقىدىم. سويتسەك الماتى پەرزەنتحانالارىنىڭ بىرىندە ۇشەم دۇنيەگە كەلىپتى.
شىلدەنىڭ اپتاپ كۇندەرى, رەداكتسيادا دا «بار دا جاز» دەپ تىقاقتاپ وتىرعان ادام جوق. بىراق باياعىدا ءبىر جينالىستا باسشىمىز ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ: ء«جۋرناليستىڭ ادامگەرشىلىگى نەدە؟», دەپ سۇراق قويدى. نەدە؟ نەدە؟ دەپ ويلانىپ وتىرعانىمىزدا: ء«جۋرناليستىڭ ادامگەرشىلىگى – جازباي-اق قويۋعا بولاتىن نارسەنى دە جازۋ» دەپ بارىپ: «جاقسى جۋرناليست ەرتەڭ مۇنان دا جاقسى جازامىن, بۇگىن قويا تۇرايىن دەگەن يلليۋزيادان ارىلۋ قاجەت», دەدى. سول ءسوز بەس جىل جۋرفاكتا العان بىلىمنەن دە جاقسى اسەر ەتتى, ساناعا شەگەدەي قادالدى. جالقاۋلانا باستاسام وسى ءسوز ەسكە تۇسەدى.
سودان پەرزەنتحاناعا ءفوتوتىلشىمىز بەرسىنبەك سارسەنوۆپەن ارنايى بارىپ, سول وقيعا تۋرالى ماقالا جازدىق. سول كەزدەگى قالا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ۇشەم تۋعان اناعا ءۇش بولمەلى پاتەردىڭ كىلتىن تابىس ەتكەن بولاتىن. مۇنداي وقيعالار وسىدان كەيىن بىرنەشە رەت قايتالاندى. سونداي ادامداردىڭ ءجۇزىن كورۋ, باتاسىن الۋ, ساۋاپقا بولەنۋ مەن ءۇشىن قالاي ماڭىزسىز بولادى؟!
بىردە رەسەيدىڭ ايگىلى سپورتشىسى ەۆگەني پليۋششەنكونىڭ سۇحباتىن تىڭداپ وتىرىپ, ءبىزدىڭ ارىپتەستەر اراسىندا ءجيى ورىن الاتىن جايتتاردى ەسكە الدىم. تەلەجۇرگىزۋشى سپورتشىنىڭ العاشقى جەڭىستەرىن, ەۋروپا چەمپيوناتتارىنداعى ءجاسوسپىرىم شاعىنداعى تابىستارىن ايتا كەلە, سول كەزدە اتاعى ەندى شىعىپ كەلە جاتقان مانەرلەپ سىرعاناۋشىنىڭ العاشقى جارنامالىق روليكتەرگە قالاي تۇسكەنىن سۇرادى.
رەسەيدىڭ قازىرگى تانىمال تۇلعالارى قاتارىنداعى جەنيا ەش قىسىلماستان, سول جارناماعا ءبىر تاباق سورپاعا الدە, ءبىر رەت تويىپ جەيتىن سالات ءۇشىن كەلىسىم بەرگەنىن ايتىپ سالدى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي جايت ءبىزدىڭ دە باسىمىزدان تالاي ءوتتى. ءبىز دە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە, كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ تەمىر شىلتەرى سىپىرىلىپ, نەشە ءتۇرلى كومپانيالار قاپتاعاندا, مەيرامحانالارعا شاقىرعانعا ءماز بولىپ, ماقتاۋ ماقالالار جازدىق.
فۋرشەتتەردە ۋاقىتىمىزدى زايا كەتىردىك. وسى داستارقان, ىردۋ-دىردۋ تالانتىنىڭ تۇبىنە جەتكەن ارىپتەستەردى دە كوردىك... ماتەريالداردىڭ جارنامالىق سيپاتى مەن الەۋمەتتىك ءمانىن اجىراتىپ الۋعا دا تاجىريبە كەرەك بولدى. ال ءوزىن-ءوزى سىيلايتىن, ءوز ۋاقىتىن سىيلايتىن جۋرناليست ءبىر تويىپ ىشەتىن تاماق ءۇشىن ءسوزىن ساتپايتىنىن تۇسىنگەندەي بولدىق.
گازەت تابالدىرىعىندا وتكەن جىلدار ىشىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىن عانا ەمەس, ءوزىم ءومىر بويى كورۋدى كوكسەگەن اقش, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, تۇركيا, قىتاي, ءۇندىستان, گونكونگ, گوللانديا, رەسەي, چەحيا سىندى كوپتەگەن ەلدەرگە ساپار شەگىپپىز.
«ەگەمەندەگى» ەڭ العاشقى «الىس» ساپارىم – بىشكەك ەدى. ايىرقالپاقتى باۋىرلار ەلىنە سان رەت جولىم ءتۇستى. ەلباسىنىڭ ەكى ەل اراسىنداعى شەكارانى دەليميتاتسيالاۋعا ارنالعان ساپارى – مەنىڭ العاشقى ساياحاتتارىمنىڭ باسى بولدى. اراعا كوپ جىلدار سالىپ ەلباسى وسى ەلگە مەملەكەتتىك ساپارمەن باردى. بۇل وقيعاعا دا ورتاقتاستىق.
الىس شەتەلدىك ساپارلاردىڭ ايتا-ايتا جۇرەرلىكتەي اسەرىن ايتپاعاندا, كيەلى تۇركىستانعا, جەزقازعان, شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى مىس, كومىر وندىرەتىن ەڭ تەرەڭ شاحتالارعا, بايقوڭىردا كەزەكتى زىمىراننىڭ ۇشىرىلۋىنا, ورالداعى مۇناي ءوندىرىپ جاتقان الىپ ءوندىرىس ورىندارىنا, جامبىل وبلىسىنداعى ايگىلى فوسفور زاۋىتىنا, تالدىقورعان ماڭىنداعى اسكەري گارنيزوندارعا, كەشەگى قاڭسىعان ارال تەڭىزىنىڭ قايتا ورالۋىنا, وڭتۇستىكتەگى ۋران كەنىشىنە, قىزىلوردادا جاتقان قورقىت اتاعا, كيەلى ماڭعىستاۋدىڭ ماڭ دالاسىنا بەكەت اتا باسىنا بارۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
تىزە بەرسەڭ تالاي ماقالاعا وزەك بولعان وقيعالار كوپ-اق. گازەتتىڭ جۇمىسىمەن تاڭەرتەڭگىلىك استى بىشكەكتە, تۇسكى ءمازىردى استانادا, كەشكى تاماقتى الماتىدا ىشكەن قىزىقتى كۇندەر دە بولىپتى. وسىنىڭ بارىنە كۋا ەتكەن, سول جول ساپارلارعا جەتەكتەگەن دە – قالامنىڭ كيەسى. جۋرناليستىك جولساپارمەن قاي قيىردا جۇرسەك تە ادامگەرشىلىك پرينتسيپىنەن اۋىتقىعان ءساتىمىز جوق. ءجۋرناليستىڭ باستى پارىزى دا وسى ەمەس پە؟
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»