ەرتەرەكتە ەل جاققا بارعانىمدا ءبىر جولداس جىگىتتىڭ ۇيىندە بولعانىم بار. سوندا الگى جولداسىم اڭگىمە اراسىندا ءوزىنىڭ تالاي جىل قوڭسى تۇرىپ كەلە جاتقان كورشىسىنە دەگەن رەنىشىن ايتتى. ماسەلە قالاي بولعان دەيسىزدەر عوي.
سويتسە مالعا جەم-ءشوپ تۇسىرەتىن كۇز ۋاقىتىندا جولداسىم ۇيگە ءشوپ اكەلۋشى ەدىم, سوعان كومەكتەسىپ جىبەرشى دەپ كورشىسىنە ءوتىنىش ايتا بارىپتى. كورشىسى بولسا كومەكتەسەيىن, بىراق اقىسىن تولەيسىڭ دەپ اڭگىمەنى توتەسىنەن قايىرعان. مۇنداي «باقايەسەپتى» بۇرىن-سوڭدى ەستىپ-بىلمەگەن مەنىڭ جولداسىم «سەن ءوزىڭ وڭباعان ەكەنسىڭ عوي. كورشىنىڭ قولقايىرى دەگەنىڭ وسى ما», دەپ قولىن ءبىر سىلتەپ, اشۋلانىپ كەتىپ قالىپتى. وسى جايتتى ماعان جىر قىلىپ ايتىپ بەردى.
بۇل جەردە نە ايتۋعا بولادى؟ كىمدىك دۇرىس, كىمدىكى بۇرىس؟ مەن جولداسىمدى وتە جاقسى ءتۇسىنىپ تۇرمىن. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە كورشى تۇرماق, ايدالاداعى تانىمايتىن بىرەۋلەردىڭ ءوزى رەتى كەلىپ قالسا ساعان كومەكتەسىپ جىبەرىپ, ايتقان «راحمەتىڭە» ريزا بولىپ جونىنە جۇرە بەرەتىن. قازىر زامان باسقا. ورىس اعايىندار ايتاتىنداي, بۇگىندە «راحمەتتى قالتاڭا سالىپ الا المايسىڭ». قوعامىمىزدا قالىپتاسقان احۋالدان از-مۇز حابارىم بولعاندىقتان جولداسىما بار شىندىقتى جايىپ سالۋعا تۋرا كەلدى.
سەنىڭ قۇدايى كورشىڭە رەنجۋىڭ ءبىر ەسەپتەن ورىندى دا شىعار, بىراق ول جىگىتتى دە ءتۇسىنۋىڭ كەرەك, دەدىم مەن. بۇرىنعى زاماندا كورشىڭ دە, بىلايعى تانىسىڭ دا كومەكتەسۋگە كەلگەندە كوپ تارتىنا بەرمەيتىن. ويتكەنى ول ۋاقىتتاردا ول ادامنىڭ ىستەپ جۇرگەن جۇمىسى, سوعان سايكەس الىپ وتىرعان ازدى-كوپتى ەڭبەكاقىسى بار ەدى. سونىڭ ارقاسىندا تىرشىلىگى ءۇشىن ونشا الاڭداي قويمايتىن. سوندىقتان دا ول شاقتا ادامدار ساعان كومەكتەسىپ, ءارى كەتسە, سەنىڭ ۇيىڭنەن ءبىر تاباق ەت جەپ, ءجۇز گرامم ءىشىپ, سونىڭ بۋىنا مارقايىپ ۇيىنە كەتەتىن. ال, قازىر شە؟
جارايدى, ول جىگىت بۇرىنعىشا ساعان ءشوپ تۇسىرۋگە كومەكتەسىپ, ەت جەپ, اراق ءىشىپ جۇرە بەرسىن دەيىك. بىراق ودان ونىڭ ۇيىندە اشپا-جالاپ وتىرعان وتباسىنا, بالالارىنا قانداي پايدا بار؟ ەگەر وتاعاسى جاعالاي كورشىلەرىنە كومەكتەسىپ, تەك ءوز تاماعىن عانا تاۋىپ جۇرەر بولسا, ونىڭ بالا-شاعاسىن كىم اسىرايدى, ولاردىڭ جاعدايىن كىم ويلايدى؟ سوندىقتان سەنىڭ كورشىڭە رەنجۋىڭ ءسال ارتىقتاۋ. ول ءۇشىن كورشىڭ كىنالى ەمەس, ادامداردى ءبىر-بىرىمەن ساۋدالاستىرىپ قويعان زامان كىنالى. قازاق قاي زاماندا اق ساتىپ ەدى. بايقايسىڭ با, قازىر قازاقتار بۇرىن ۇيىنە كىرىپ قانا شىققان كەز كەلگەن مەيمانعا تەگىن بەرە سالاتىن قىمىزىن دا, ءسۇتى مەن ماي-قايماعىن دا ساتاتىن بولدى ەمەس پە؟ ۋاقىت سولاي. سونىڭ ءبارى كۇنكورىستىڭ قامى, دەدىم مەن جولداسىمدى سابىرعا شاقىرىپ.
وسى سوزدەردى ايتۋىن ايتقانىممەن ءوزىم جولداسىمنىڭ سونىڭ ءبارىن جەتە تۇسىنە قويعانىنا ول كەزدە ونشا سەنىمدى بولعان جوقپىن. ودان بەرى دە ارادا ءبىرشاما جىلدار ءوتتى. حالىقتىڭ قالاۋىمەن ساناسپايتىن نارىق كەڭەستىك ءداۋىردىڭ «كەڭشىلىگىنە» داعدىلانىپ قالعان ءبىزدىڭ اڭقاۋ قازاقتاردى دا تارتىپكە شاقىرا باستاعان سياقتى. جوعارىدا ءوزىمىز ايتىپ وتكەن وقيعانىڭ ءوزى دە وعان دالەل بولا الادى.
وسىلاي دەي وتىرساق تا, اعايىندارىمىزدىڭ جاپا-تارماعاي جارىسا توي وتكىزىپ, تۇرمىسقا ونشا قاجەتى جوق قىمبات دۇنيە-م ۇلىكتەردى باعاسىنا دا قاراماستان ساتىپ الىپ, اياداي عانا پاتەرلەرىنە قايتا-قايتا «ەۋروجوندەۋ» جۇرگىزىپ, ونسىز دا كوپ ەمەس اقشالارىن وڭدى-سولدى شاشىپ جاتقاندارىن كورگەندە, وسى ءبىزدىڭ تۋىستار نارىق زاڭىن ءوز دارەجەسىندە تۇسىنە الدى ما ەكەن دەگەن كۇماننىڭ دە قىلتيىپ باس كوتەرىپ قالاتىن كەزدەرى بار.
جاسىراتىنى جوق, كەڭەستىك كەزدىڭ «كەڭشىلىگى» ءبىزدىڭ كوبىمىزگە «كەمشىلىك» بولىپ ءتيدى. جۇرت «وكىمەت ولتىرمەيدىگە» كوشىپ, ەرتەڭى ءۇشىن الاڭداۋدى قويدى. وسىنداي جايباراقاتتىقتىڭ سالدارىنان ادامدار جاپپاي ماسكۇنەمدىككە سالىندى. وسىلايشا قام-قارەكەتسىز جۇرگەن ەلدى توسىننان كەلگەن نارىقتىڭ ءاپ دەگەندە ەسەڭگىرەتىپ تاستاعانى دا سوندىقتان.
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن باستارى قوسىلىپ قالعان ەكى-ءۇش ادامنىڭ اراسىندا قازاقتار كاپيتاليستىك قوعامدا دا باياعىشا تاباق-تاباق ەت اسىپ, ەرتەلى-كەش قوناق شاقىرا بەرەر مە ەكەن دەگەن ماسەلە توڭىرەگىندە از-كەم پىكىر-تالاس وربىگەنى بار. سوندا جاڭاعى ءۇش ادامنىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ قازاق قانداي نارىق كەلسە دە قوناقجايلىعىن قويمايدى, قوناعىن شاقىرا بەرەدى دەگەندە, ارامىزدا وتىرعان جاسى ۇلكەنىرەك ءۇشىنشى ادام كىم بىلەدى, شاقىرسا شاقىرا بەرەتىن شىعار, بىراق ونداي جاعدايدا ءبىر ماسەلەنىڭ باس اشىق – ەگەر قازاقتار زامان تالابىنا سايكەس ەسەپكە كوشپەسە, ەڭبەكپەن تاپقان ازىن-اۋلاق تابىسىنىڭ قادىرىن باعالاي بىلمەسە, وندا قازىرگى سياقتى بولاشاقتا دا ۇنەمى شاڭ قاۋىپ كوش سوڭىندا جۇرە بەرەتىن بولادى دەگەن ەدى. قالاي بولعاندا دا, نارىقتىڭ ءبىزدىڭ كەمشىلىگىمىزگە كەڭشىلىك جاسامايتىنى انىق.
سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان»