«ەگەمەننىڭ» اقتوبەدەگى ءتىلشى قوسىنىنا كەلگەن ازامات ءوزىنىڭ اتى-ءجونىن مانبەتجانوۆ تۇگەلباي وسپان ۇلى دەپ تانىستىردى. كەلگەن شارۋاڭىزدى ايتا وتىرىڭىز دەدىم مەن وعان. ونىڭ اڭگىمەسىنەن تۇسىنگەنىم, 1958 جىلدىڭ 10 شىلدەسىندە دۇنيەگە كەلگەن بۇل ازاماتتىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىندە اكەسىنىڭ اتى جازىلماي قالىپتى. سولاي بولا تۇرسا دا جەكە كۋالىگى مەن تولقۇجاتىندا, اسكەري بيلەتىندە ءارى وزگە دە قولدانىستاعى قۇجاتتارىندا وسپان ۇلى دەگەن اكەسىنىڭ اتى تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلىپتى.
ارينە بۇدان الپىس جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن دۇنيەگە كەلگەن ءسابي تۋ تۋرالى كۋالىگىندە اكەمنىڭ اتى نەگە جوق دەپ قيعىلىق سالا المايدى عوي. ءبىر وكىنىشتىسى, ءوسىپ-ءونىپ, ەر جەتكەن كەزگە دەيىن ءوزى دە, اتا-اناسى دا بۇل ماسەلەگە ءمان بەرمەي كەلىپتى. جالعىز ەمەسپىن, وزىمنەن 2-3 جاس ۇلكەن تۋعان اپام بار. ەكەۋمىزدىڭ اكەمىز دە, شەشەمىز دە ءبىر. سوعان قاراماستان قازىرگى كۇنگە دەيىن اكەمنىڭ وسپان ەكەنىن قۇجات جۇزىندە دالەلدەي الماي سەرگەلدەڭگە ءتۇسىپ ءجۇرمىن دەيدى تۇگەلباي. ونىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىندە كورسەتىلمەگەن اكەسىن جوقتاۋى تەگىندەگى «وۆ»-تى الىپ تاستاۋ ءۇشىن ادىلەت ورگاندارى وكىلدەرىنە جولىققان كەزدەن باستالىپتى.
سول كەزدە «ەگەمەنگە» كەلگەن ازامات ولاردىڭ تاراپىنان «تۋ تۋرالى كۋالىگىڭىزدە» اكەڭىزدىڭ اتى جازىلماعاندىقتان بۇل تالابىڭىزدى قاناعاتتاندىرا المايمىز دەگەن جاۋاپ ەستيدى. سونداي-اق تۇگەلبايدىڭ جالعىز ۇل رەتىندەگى قازىرگى تاعى ءبىر پەرزەنتتىك ويى اكەسىنىڭ ەسىمىن نەمەرەلەرىنە بەرۋ ەكەن. مۇنىڭ دا جولى تۇسپەپتى. بۇعان توسقاۋىل بولعان تاعى دا سول الدىڭعى جاعداي ەكەن. ۇشىنشىدەن, مەن زەينەت جاسىنا جاقىنداپ جۇرگەن اداممىن. وسىعان بايلانىستى قاجەتتى قۇجاتتار جيناقتاعان كەزدە دە تۋ تۋرالى كۋالىگىندە اكەمنىڭ اتى بولماۋى – تاعى دا ءبىراز كەدەرگىلەرگە اكەلىپ سوقتىراتىنىن شامالاپ وتىرمىن دەپ قىنجىلادى تۇگەلباي وسپان ۇلى.
قىسقاسى, ونىڭ اكەسىنىڭ وسپان ەكەنىن دالەلدەۋ ءۇشىن بارماعان جەرى, باسپاعان تاۋى قالماپتى. مادەنيەت, ارحيۆتەر, قۇجاتتاما باسقارماسىنا, ادىلەت, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا, شالقار اۋداندىق سوتىنا جۇگىنەدى. الايدا كوزدەگەن ماقساتىنا جەتە الماي, سەرگەلدەڭ كۇيگە تۇسەدى. تۇگەلباي مانبەتجانوۆ «ەگەمەننىڭ» ءتىلشى قوسىنىنا ءوزىنىڭ جازعان وتىنىشتەرى مەن تالاپتارى بويىنشا جوعارىدا اتالعان ورگاندار مەن مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارى قايتارعان جاۋاپتاردىڭ كوشىرمەسىن دە الا كەلىپتى. بۇل جاۋاپتاردا ونىڭ اكەسى تۋرالى بىردە-ءبىر قۇجات تىركەلمەگەنى ايتىلىپ, وسى سەبەپتەن دە ارىز بەرۋشىنىڭ اكەسى جونىندەگى مالىمەتتى تۋ تۋرالى كۋالىگىنە ەنگىزۋ مۇمكىن بولماعانى ايتىلعان.
وسى ارادا تاعى ءبىر گاپتىڭ قۇلاعى قىلتيادى. تۇگەلبايدىڭ اتا-اناسىنىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە بۇگىندە ءجۇز جىلدىڭ شاماسى بولىپ قالعان ەكەن. سول زامانداعى جاستاردىڭ وتباسىن قۇرعان ۋاقىتتارى قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنا تۇسپا-تۇس كەلەدى. سودان كەيىن سوعىس باستالىپ كەتكەنى بەلگىلى. بۇل داۋىردە ءبىر-بىرىمەن نەكەگە تۇرۋعا ءساتى تۇسپەگەندەر, ودان كەيىنگى جىلداردا دا بۇل ماسەلەگە ءمان بەرە قويماعاندار كوپ بولعانى ايدان انىق. وسىنداي جاعداي تۇگەلباي مانبەتجانوۆتىڭ اتا-اناسىنىڭ باسىندا دا بولعان كورىنەدى. بۇل جاعداي ونىڭ اكەسىنىڭ تۋعان جىلى, ءومىر سۇرگەن جىلدارى جانە تولىق اتى-ءجونى تۋرالى مالىمەتتەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەن سىڭايلى. ءارى بۇعان سول كەزدە اۋىلدا ءارحيۆتىڭ بولماعانى دا تەرىس اسەرىن تيگىزگەن سەكىلدى.
بۇل جالعان ومىردە شىندىقتى دالەلدەۋ مەن ادىلەتتى ورنىقتىرۋ بىرقاتار جاعدايلاردا تىم قيىنعا سوعاتىنى دا سوندىقتان بولسا كەرەك. دەگەنمەن «اكەڭ ولسە دە, اكەڭنىڭ كوزىن كورگەن ولمەسىن» دەگەندەي, تۇگەلباي مانبەتجانوۆتىڭ اتا-اناسىنىڭ كوزىن كورگەن قاريالاردى كۋالىككە تارتۋ ارقىلى ونىڭ تىلەگىن قاناعاتتاندىرۋعا بولماس پا ەكەن دەگەن وي كەلەدى. وسپاننىڭ ۇلى نوتاريۋس ارقىلى راستالىپ, قولدارى قويىلعان كۋاگەرلەردىڭ انىقتامالارى مەن تۇسىنىكتەمەلەرىن جيناقتاپ تا قويىپتى.
سولاردىڭ ءبىرى شالقار اۋدانىنداعى «سەيىلحان» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى, تىل جانە ەڭبەك ارداگەرى سەيىلحان قايروللا تومەندەگىدەي تۇسىنىكتەمە بەرىپتى: «مەن سەيىلحان قايروللا, 1936 جىلى جاڭاقونىس اۋىلىندا تۋىپ-ءوستىم. الدىمەن كولحوزدا, كەيىننەن سوۆحوزدا ەڭبەك ەتتىم. تۇگەلباي مانبەتجانوۆتىڭ اكەسى وسپان اعامىزبەن جانە اناسى ءاليما جەڭگەمىزبەن كورشى تۇردىق. بۇل وتباسىن تولىق ءارى جاقسى بىلەمىن.
1957-1958 جىلدارى اۋىلدىق كەڭەستىڭ حاتشىسى بولعان ايەل كىسى قۇجاتتى تولتىرعان كەزدە كەمشىلىكتەر جىبەرگەن. وعان تۇگەلبايدىڭ اكەسى وسپان ەكەنىن جازباي قويعان. اڭعال, اڭقاۋ سەنگىش حالىق ەمەسپىز بە؟! سونىڭ سالدارىنان تۋ تۋرالى كۋالىكتىڭ قالاي جازىلعانىنا ءمان بەرىلمەي قالعانى انىق. ءبىز بىلەتىن تۇگەلبايدىڭ اكەسى – وسپان, اناسى – ءاليما. مەن وسىعان قول قويامىن». وسىنداي مازمۇنداعى تۇسىنىكتەمەلەر ت.مانبەتجانوۆتىڭ اتا-اناسىنىڭ كوزىن كورە قالعان وزگە دە اعا ۇرپاق وكىلدەرى تاراپىنان الىنعان.
مۇمكىن ءتيىستى ادىلەت جانە سوت ورگاندارى وسى جازىلعان انىقتامالار مەن تۇسىنىكتەمەلەر نەگىزىندە اكەسىنىڭ وسپان ەكەنىن دالەلدەي الماي, جانى شىرقىراپ جۇرگەن تۇگەلباي وسپان ۇلىنىڭ تىلەگىن قاناعاتتاندىرار دەگەن ءۇمىت ارتقىمىز كەلەدى. قۇجاتتار مەن مۇراعاتتارعا ارقا سۇيەۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا, كوز كورگەندەر ايتقان انىقتامالار نازارعا الىنىپ جاتسا, «ەگەمەنگە» ەلدەن كەلگەن ازاماتتىڭ تىلەگى ەسكەرىلەدى دەپ بىلەمىز.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى,
شالقار اۋدانى,
اققايتىم اۋىلى