باعانى كوتەرەتىن كوپ سەبەپكە تەگەۋرىندى جۇمىس بار

وبلىستا ازىق-ت ۇلىك باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن جىل بويى وت­كىزىلەتىن جارمەڭكەلەردىڭ ما­ڭىزى زور بولدى. جىل باسىنان بەرى 273 جارمەڭكە وتكىزىلىپ, وندا 2 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن  4 مىڭ توننا ازىق-ت ۇلىك ساتىلعان. سونىمەن قاتار وبلىستا قۇرىل­عان تۇراقتاندىرۋ قورىنا اي سايىن جوسپارلى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى ساتىپ الىنادى.

وسى قوردان جارمەڭكەلەرگە 1060 توننا ازىق-ت ۇلىك شىعا­رىلدى, اۋدانداعى شارۋا­شى­لىق­تارمەن, تاۋار جەتكىزۋ­شى­لەر­مەن, ءوندىرۋشى, وڭدەۋشى كا­سىپورىندارمەن ۇستەمە با­عا­­نى شەكتەۋ جونىندە مەموراندۋمدار جاسالدى. الايدا وسى شارالارعا قاراماستان, ازىق-ت ۇلىك باعاسى­نىڭ ءوسۋى توقتاعان جوق. باعا جىل باسىندا بولجانعانداي 5 پايىزعا ەمەس, سيىر ەتى 18 پايىزعا, تاۋىق ەتى – 11, كارتوپ – 34, پياز – 31, كۇرىش – 13, سارى ماي 6 پايىزعا وسكەن. قازىر بازاردا سيىر ەتى 1500-1700 تەڭگەدەن تومەن ەمەس.

كارتوپتىڭ, قىزىلشانىڭ ءبىر كيلوسى 120 تەڭگە, ءسابىز, پياز 95 تەڭگە, كاپۋستا 60 تەڭگەدەن ساتىلادى. د.ابدىكارىموۆ سيىر ەتىنىڭ قىمباتتاۋى ساتىپ الۋ باعاسىنا بايلانىستى ەكەنىن ايتتى. مىسالى, وتكەن جىلى ەتتىڭ كيلوسىن بازارداعى كاسىپكەرلەر شارۋالاردان 800-1000 تەڭگەدەن ساتىپ السا, بيىل ول 1300 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلدى.

اۋىلداعى شارۋالاردىڭ ەت­­تى قىمباتتاتۋىنىڭ سەبەبى كوز­­گە ۇرىپ تۇر. جەم-ءشوپتىڭ, جا­نار-­جاعارمايدىڭ باعاسى وت­كەن جىلعا قاراعاندا تاعى دا ءوستى. ونىڭ سىرتىندا, ساۋ­دا ورىندارىنىڭ جالعا سۇ­راي­تىن اقىلارى دا وسكەن. وسى­نىڭ بارلىعى سوڭىندا تۇتىنۋ­شى­نىڭ قالتاسىن قاعادى.

– ازىق-ت ۇلىك باعاسىن وسىر­مەۋگە قوستاناي قالاسىندا ىرگەسى بيىل قالاناتىن «اگرو­ونەركاسىپ پاركى» كوتەرمە-بولشەك ساۋدا ورتالىعى بولاشاقتا وڭ ىقپال ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. سوندا شارۋا مالىن تىكەلەي وسىندا اكەلىپ سويىپ, دەلدالسىز ساتاتىن بولادى. جالپى, ۋچاسكە 7 گەكتار جەردى الادى, عيماراتتىڭ ءوزى 20 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن بولادى. وندا ازىق-ت ۇلىكتىڭ ساپالى ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن قويمالار, مۇزداتقىشتار, زەرتحانا, سونىمەن قاتار 60 جۇك ماشيناسى سىياتىن جارمەڭكە الاڭى بولادى. قۇنى 5,5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن عيمارات قۇرىلىسى بيىل باستالادى دەپ جوسپارلانعان, قازىر قۇجاتتار دايىنداۋ ءىسى اياقتالىپ كەلەدى,– دەيدى دارحان ابدىكارىموۆ.

بيىل قوستاناي وڭىرىندە تەك استىق قانا ەمەس, باقشا ونىمدەرى, كارتوپ جاقسى شىقتى. ساقتاۋ قويماسىنا 52 مىڭ توننا كارتوپ, 25 مىڭ توننا كوكونىس جيناپ سالىندى. مامانداردىڭ ايتۋىن­شا, بۇل وبلىس تۇرعىندارىن قامتا­ماسىز ەتۋگە تولىق جە­تە­­تىن كورىنەدى. بىراق باعا نەگە­ وسە­دى؟ كارتوپ جىل باسىنان­ بە­رى 34 پايىزعا وسكەنىن ايتتىق. ماماندار ونىڭ سەبەبىن كوك­تەم­دە ازىق-ت ۇلىك ازايعان, «ۇزىن سارى» كەلەتىن قاراوزەك شاق­تا كارتوپتىڭ باعاسى تەز ءوسىپ كەتەتىنىمەن بايلانىستىردى. سو­­نىڭ اسەرى جىل بويىنا شاق­قان­دا وسىنداي كورسەتكىشكە جەتەدى ەكەن. مونيتورينگ ناتي­جەسى كورسەتكەندەي, باعانى با­زار­­داعىلار دا «جەلپىندىرىپ» قويا­دى, ارنايى دۇكەندەردە كوك­ونىس باعاسى بازارعا قاراعاندا ءبىرشاما ارزان.

وبلىستا وندىرىلەتىن ازىق-تۇ­لىك تۇرلەرى مول بولسا, مۇمكىن باعانىڭ قىمباتشىلىعى ءمانىن ازايتار ەدى. بۇل دا ءبىر سەبەپ. بىراق وندىرىلگەن ءونىم تەك ءوڭىردىڭ وزىندە قالمايدى, سىرتقا دا شىعارىلادى. 2017 جىلدىڭ باسىنان وزبەكستان مەن رەسەيگە 2,6 مىڭ توننا كارتوپ, 5 مىڭ توننا كوكونىس جىبەرىلگەن. 10 اي ىشىندە 884 مىڭ توننا استىق, 632 مىڭ توننا ۇن شىعارىلعان. سوڭعى جارتى ايدىڭ ىشىندە 350 توننا ەت ەكسپورتتالعان. قوستاناي وڭىرىنەن ەلىمىزدىڭ ءبىراز وبلىسىنا جىل بويى ەت جىبەرىلەدى. بيىل 9 مىڭ توننا ەتتى نەگىزىنەن استانا, اقتوبە, اقمولا, قاراعاندى وبلىستارى العان.

وبلىستا تۇراقتاندىرۋ قو­رى جۇمىس ىستەيدى دەدىك. وعان كولەمدى ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الىنادى. بيىل ءبىرىنشى رەت 300 تون­نا ءسۇت پەن 10 توننا سارى ماي ساتىپ الىندى. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ تۇراقتان­دىرۋ قورىنا الدىمەن باعاسى تەز وسەتىن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىن الۋ­دى ۇسىندى. ازىق-ت ۇلىك باعاسى­نىڭ قىمباتتاۋىن ينفلياتسيا جەلى تۇرتەتىنى تاعى ايان. جىل قورى­تىن­دىسى بويىنشا وڭىردە ينفلياتسيا 7,8 پايىز بولادى دەگەن بولجام بار.

ءنازيرا جارىمبەت,

«ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي