مىسىرداعى تەررورلىق وقيعا: يگيل قايتا كۇشىنە ەندى مە؟

بيلىكتىڭ رەاكتسياسى

جۇما كۇنى كەشكە تەلەارنالاردان ەگيپەت پرەزيدەنتى ابدەل فاتتاھ ءاس-سيسي تەررورلىق شابۋىلدى قاتاڭ ايىپتايتىن رەسمي مالىمدەمە جاسادى. ول قاندىقول قىلمىسكەرلەر  «جازاسىز قالمايدى» جانە ولارعا اۋە شابۋىلى مەن «جويقىن كۇش» ارقىلى جاۋاپ بەرەمىز دەپ اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت ءاس-سيسي قايعىلى وقيعا بايلانىستى ەلدەگى «قارالى كۇن» ءۇش تاۋلىككە سوزىلاتىن جاريالادى.

ەگيپەت اسكەرىنىڭ رەسمي وكىلى تامەر ريفايدىڭ وتكەن سەنبىدەگى مالىمدەمەسىنە سايكەس, مىسىرلىق اسكەريلەر كۇدىكتى تەررورشىلار مىنگەن بىرنەشە جول تاڭدامايتىن كولىكتەرگە اۋەدەن سوققى بەرىپ, ولاردىڭ تۇگەلدەي كوزىن جويعان. «ەگيپەتتىڭ اۋە كۇشى تەررورشىلاردى ىزىنە تۇسە وتىرىپ, قاندى شابۋىلدى ۇيىمداستىرۋشىلار مىنگەن بىرنەشە كولىكتى انىقتادى جانە ولاردى جەرمەن جەكسەن ەتتى. كولىك ىشىندەگى تەررورشىلاردىڭ ءبىرىن قالدىرماي ولاردىڭ كوزدەرىن جويدى», دەپ كورسەتىلگەن رەسمي وكىل ريفايدىڭ تاراتقان مالىمدەمەسىندە.

«سيناي» انتيتەررورلىق كامپانياسى

امەريكالىق Fox News-ءتىڭ ايتۋىنشا, 2013 جىلى اسكەري توڭكەرىس ناتيجەسىندە بيلىككە گەنەرال ابدەل فاتتاھ ءاس-سيسي كەلگەلى بەرى سيناي تۇبەگىندە قانتوگىس پەن قارسىلىق اكتسيالارى ارتا تۇسكەن. موحامماد سابري اتتى مىسىرلىق جۋرناليستكە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, Fox News بيلىكتىڭ تەرروريزمگە قارسى كۇرەستى بىرنەشە جىلدار بويى دۇرىس جۇرگىزبەگەن دەپ جازادى.  ەلدەگى تەررورشىلارمەن بەلسەندى كۇرەستى جەلەۋ ەتىپ, مىسىرلىق اسكەردىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتارىن شەكتەپ, ولارعا قاتىگەزدىك تانىتىپ كەلگەن. سونىمەن قاتار, ءاس-سيسي مىرزانىڭ تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە بارلاۋشىلىق قىزمەتتىڭ قولداۋىنا سۇيەنە الماۋى جانە ءباداۋين مەن تۇبەكتەگى وزگە دە تايپالاردىڭ بيلىكتىڭ قاتىگەز ءىس-قيمىلدارىنان كوڭىلدەرىنىڭ قالۋى سەبەپتى ەل اسكەرىنىڭ جاقىن ارادا تابىستى بولۋى ەكىتالاي. وسىلايشا, يگيل-ءدىڭ سيناي تۇبەگىندە شابۋىل ۇيىمداستىرۋى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ زارەسىن ۇشىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ بيلىكتىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن جيحادشىلارعا قارسى كۇرەسىنىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى كۇدىكتەرىن ارتتىرا ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. Fox News-ءتىڭ ءجۋرناليستى جۋديتس ميللەردىڭ پىكىرىن The Guardian باسىلىمى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى سيمون تيسدالل دا قوستايدى.

«يگيل-ءدىڭ ءىسى» مە؟

ازىرشە ەشبىر تەرروريستىك ۇيىم شابۋىلدى ءوز موينىنا العان جوق. جاقىندا پرەزيدەنت ءاس-سيسي يراك پەن سيريادان قاشىپ شىققان يگيل جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەگيپەتتەن پانا ىزدەۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن. كەيبىر ساراپشىلار اتالعان شابۋىلدى يگيل ۇيىمداستىرۋ ابدەن مۇمكىن ەكەندىگىن ايتۋدا. ماسەلەن, تاياۋ شىعىس ساياساتى بويىنشا تاحرير ينستيۋتىنىڭ زەرتتەۋشىسى تيموتي كالداس CNN-گە بەرگەن سۇحباتىندا يگيل-ءدىڭ شابۋىلدى ۇيىمداستىرۋدا ەكى ماقساتتى كوزدەۋى مۇمكىن ەكەندىگىن اتاپ وتكەن. بىرىنشىدەن, يگيل سوپىلاردى كاپىر دەپ ەسەپتەيتىندىكتەن, ولاردىڭ مەشىتتەرىن شابۋىلداۋدى «زاڭدىلىق» سانايدى. ەكىنشىدەن, يگيل ايماقتاعى ساۋاركاح تايپاسىنىڭ ەگيپەت بيلىگىمەن بىرگە تەرروريستىك ۇيىمنىڭ ۇياشىعى سانالاتىن ءۋالليات سيناي توبىنا قارسى كۇرەسكەندىگى ءۇشىن كەك الۋدى كوزدەۋى مۇمكىن.

ال Al Jazeera اقپارات اگەنتتىگىمەن بولىسكەن پىكىرىندە كالداس مىرزا قايعىلى وقيعانىڭ يگيل-ءدىڭ بۇعان دەيىن جاساعان شابۋىلدارىنا وتە ۇقساس ەكەندىگىن اتاپ وتكەن. «ەگەر يگيل-ءدىڭ ەگيپەتتەگى حريستيان قاۋىمىنا قارسى جاساعان سوڭعى جىلدارداعى قاندى شابۋىلدارىن الىپ قاراساق, ۇيىمنىڭ بەيبىت تۇرعىنداردى نىساناعا الۋعا ۇمتىلاتىنىن كورەمىز», دەيدى زەرتتەۋشى كالداس. سونداي-اق Independent باسىلىمىنىڭ حابارلاۋىنشا, سيناي تۇبەگى بويىنشا ساراپشى موحانناد سابري دە شابۋىلدى يگيل ۇيىمداستىردى دەگەن پىكىردى ۇستانادى. ونىڭ ويىنشا, ء«اربىر بەلگى سينايداعى يگيل-ءدىڭ قولتاڭباسىنان حابار بەرەدى. ويتكەنى يگيل سوڭعى بىرنەشە جىل بويى سينايداعى سوپىلار قاۋىمىنا قاستاندىق جاساپ, ولاردىڭ ىقپالدى رۋحاني ۇستازدارىن ولتىرگەن».

حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ رەاكتسياسى

جۇما كۇنى اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ تۆيتتەردە تەررورلىق وقيعانى «جان تۇرشىگەرلىك» جانە «قورقاقتىڭ ءىسى» دەپ ايىپتاپ, «الەم تەرروريزمگە توزىمدىك كورسەتە المايدى جانە ءبىز ونى اسكەري كۇشپەن قارسى تۇرۋ كەرەكپىز», دەپ جازدى. سونداي-اق ۇلىبريتانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي ەگيپەت پرەزيدەنتى ءاس-سيسي مىرزامەن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ, وعان ۇلىبريتانيانىڭ «قاندى شابۋىلدان كەيىن مىسىرعا قول ۇشىن سوزۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىكتى پايدالانۋعا دايىن» ەكەنىن جەتكىزگەن. رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ كوڭىل ايتۋ حاتىندا «ادامداردى عيبادات جاساۋ كەزىندە ولتىرۋ–قاتىگەزدىك پەن ارسىزدىقتىڭ شەكتەن شىققان ءتۇرى», دەلىنگەن.

قايعىلى وقيعاعا بايلانىستى قازاقستان پرەزيدەنتى ن. نازارباەۆ تا كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولداپ, وندا «قازىرگى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى كۇرەستە قازاقستان مىسىرمەن ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا ارقاشان دايىن», دەپ جازىلعان. ال قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مىسىرداعى تەرروريستىك ارەكەتكە بايلانىستى مالىمدەمەسىندە وقيعانى قاتاڭ ايىپتاپ, بۇۇ اياسىندا عالامدىق كونترتەرروريستىك كواليتسيا قۇرۋدى جانە حالىقارالىق تەرروريزم جونىندەگى جالپىعا ورتاق كونۆەنتسيانى جەدەل تۇردە قابىلداۋعا شاقىرعان.

شالقار نۇرسەيىت

«ەگەمەن قازاقستان»