ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ زامان الدىنداعى مىندەتتەرى جىل وزعان سايىن ايقىندالىپ كەلەدى. قارىشتاپ دامىعان تەحنوكراتتىق ۋاقىتتا جاھان كوشىنەن قالماي ىلەسىپ وتىرۋمەن قاتار, وتكەنگە سالاۋات ايتىپ قانا قويماي, مىڭجىلدىقتاردىڭ قاتپارىندا جاتقان رۋحاني مۇرالاردى قاتار بويعا ءسىڭىرۋ ماقساتى تۇر.
تاريحتان تاعىلىم الا بىلگەن تامىرلاس جۇرتتىڭ ورتاق رۋحاني مۇرالارى اعايىن ۇلتتىڭ باۋىرلاستىق سەزىمىن وياتىپ, العا قويعان مەجەلى كەزەڭدەرگە بىرگە اياق باسىپ, قيىندىقتاردى تىزە قوسىپ جەڭىپ, ء«بىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارۋعا» مۇرىندىق بولىپ وتىر.
تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنە وراي استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا تۇركى اكادەمياسى حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «تۇركى الەمىندە رۋحاني جاڭعىرۋ: تاريح. تانىم. تۇلعا» اتتى كونفەرەنتسيا ءوتتى. جيىن بارىسىندا «اتالار ميراسى» اتتى مۋلتيمەديالىق قور مەن «تۇركى بارومەترى» جوباسى تانىستىرىلدى.
«اتالار ميراسى»جيىنعا قازاقستاننىڭ جانە شەتەلدىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەميالارى, ىرگەلى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ديپلوماتيالىق ميسسيا باسشىلارى, بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى مەن تۇركىتانۋشى عالىمدار قاتىستى.
«2015 جىلى 11 قىركۇيەكتە استانا قالاسىندا وتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ بەسىنشى سامميتىندە قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇگەل تۇركىنىڭ رۋحاني مۇراسىن جيناپ, ناسيحاتتايتىن ورتاق جوبا باستاۋدى تاپسىرعان بولاتىن. «اتالار ميراسى» – سول تاپسىرما ناتيجەسىندە جۇزەگە اسقان ىرگەلى جوبا. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرار الدىندا تۇركى ەلدەرىنىڭ اكادەميا باسشىلارىمەن, عالىمدارىمەن اقىلداسقان بولاتىنبىز. ارينە 100 تومدىق كىتاپ شىعارۋ يدەياسى دا ايتىلدى. بىراق قازىرگى كەزدە كىتاپ شىعارۋدىڭ ءتيىمسىز جاقتارى دا كوپ. ۋاقىتتى كوپ الادى. تۇركيا ەلىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا, پورتال رەتىندە ىسكە اسىردىق. بۇل پورتالدىڭ ەرەكشەلىگى ءبىزدىڭ ءۇش مىڭجىلدىق تاريحىمىزدى ءبىر جەردەن تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلباسىنىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى قازاقستاندا عانا ەمەس, تۇركى ەلدەرىنىڭ بارىندە قىزۋ تالقىلانىپ, جىلى قابىلداندى. لاتىن الىپبيىنە قاتىستى پىكىرلەر دە جاقسى قابىلدانىپ, تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى دا قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر. «اتالار ميراسى» تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني بىرلىگىن كۇشەيتىپ, بولاشاققا باعدار سىلتەيتىن ىرگەلى جوبا», دەدى جيىندى اشقان تۇركى اكادەمياسى باسشىسى دارحان قىدىرالى.
تۇركى اكادەمياسى تاراپىنان دايىندالعان مۋلتيمەديالىق قوردا الەمدەگى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ, ۇلىستار مەن ەتنوستىق توپتاردىڭ ەجەلگى زاماننان بۇگىنگە دەيىنگى رۋحاني مۇرالارى توپتاسقان ولار جالپى مالىمەت, عىلىمي زەرتتەۋلەرى, تۇپنۇسقالىق ترانسكريپتسياسى, اۋدارماسى مەن فوتوسۋرەتى, فاكسيميلەسى قاتار ۇسىنىلىپ وتىر. پورتال اعىلشىن, قازاق, ورىس جانە تۇرىك تىلدەرىندە دايىندالعان. دەرەكتەر تاقىرىبىنا قاراي تۇركى حالىقتارىنىڭ جازۋى; ەجەلگى جازبا مۇراسى; كونە تۇرىك بىتىك جازۋلارى; حالىق قازىناسى; ورتاق جازبا ادەبيەت نۇسقالارى; ۇلتتىق ادەبيەت ۇلگىلەرى; ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر; ەتنوگرافيالىق جادىگەرلەر جانە گازەت-جۋرنالدار اتتى نەگىزگى توعىز بولىمگە جيناقتالعان.
بۇل جوبانى كوپشىلىككە تاريحشى ءناپىل ءبازىلحان تانىستىردى.
«تۇركى بارومەترى»«تۇركى بارومەترى» سيپاتى جاعىنان ەۋروپا وداعىنىڭ «ەۋروبارومەتر» زەرتتەۋ باعدارلاماسى مەن الەمنىڭ وزگە دە ايماقتارىندا جۇرگىزىلەتىن («افروبارومەتر», «لاتىنبارومەتر») زەرتتەۋلەرگە ۇقساس جوبا.
2004 جىلدان بەرى پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ەۋرازيالىق مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىنى ءمالىم. ال ەۋرازيالىق دامۋ بانكى 2012 جىلدان باستاپ تمد ەلدەرى اۋماعىندا «ينتەگراتسيالىق بارومەتر» جۇرگىزىپ كەلەدى.
زەرتتەۋ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – تۇركى مەملەكەتتەرى تۇرعىندارىنىڭ تۇركى كەڭەسى تاراپىنان جۇرگىزىلەتىن ينتەگراتسيالىق پروتسەستەرگە قاتىستى الەۋمەتتىك كوڭىل-كۇيلەرىن, ەكونوميكالىق, مادەني اسپەكتىلەرگە بايلانىستى وي-پىكىرلەرىن زەرتتەپ ءبىلۋ. تارقاتىپ ايتقاندا, تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ نەگىزگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن ەكشەۋ جانە حالىقتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن وڭتايلى تۇستارىن باعامداۋ. العاشقى الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇركيا مەن تۇرىكمەنستان استانالارىنىڭ تۇرعىندارى اراسىندا جۇرگىزىلگەن.
ء«ار ەلدەن 500 رەسپوندەنت سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. ءبىز «قوعامدىق پىكىر» ينستيتۋتىن تاڭداعانىمىز بۇل مەكەمەنىڭ بۇعان دەيىن دە وسىنداي جوبالاردى ىسكە اسىرعانىن بىلەمىز. سوندىقتان سۇراقتاردى بىرگە دايىندادىق. التى اي سايىن وسى بارومەتردىڭ ناتيجەسىن, جىلىنا ءبىر رەت قورىتىندىسىن شىعارىپ وتىرامىز.
وسى پورتال ارقىلى ءبىز تۇركى الەمىنىڭ احۋالىن, ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن كوزقاراستاردى بىلە الامىز. كەمشىن تۇستار مەن ارتىقشىلىقتارىمىزدى ورتاعا سالاتىن بولامىز», دەدى دارحان قىدىرالى.
اكادەميا تاپسىرماسىمەن «قوعامدىق پىكىر» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن بۇل جوبانى ينستيتۋت جەتەكشىسى بوتاگوز راكيشەۆا تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, «تۇركى بارومەترى» كەلەشەكتە تۇركى الەمىندەگى مەملەكەتارالىق الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ تۇراقتى جۇيەسىنە اينالادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ساۋالداما ناتيجەسىندە تۇركى ەلدەرىندە ەڭ تانىمال ادام ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولدى. تۇركى الەمىندە ماڭىزدى تۇلعالاردىڭ قاتارىندا اتى كوپ اتالعان ەلباسىنىڭ تانىمالدىعىن ساراپشىلار الەمدىك ساياساتتاعى بەدەلىمەن بايلانىستىرادى.
سونىمەن قاتار تۇرىك ءانشىسى تاركان مەن قازاق ءانشىسى قايرات نۇرتاس تا تۇركى دۇنيەسىندە تانىمالدىققا يە بولىپ شىقتى. وكىنىشتىسى, جازۋشىلاردان كوپ ەشكىمنىڭ اتى اتالمادى. تەك شىڭعىس ايتماتوۆ پەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ەسىمى كوپشىلىككە تانىس بولىپ شىقتى. بۇل دا قازىرگى تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني ءحالىن اڭعارتسا كەرەك.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»