ارداقتالۋعا ءتيىستى اتا مۇرالارىمىزدىڭ قاتارىندا ەل مەن جەر اتاۋلارى ەرەكشە ورىن الاتىنى بەلگىلى. شىن مانىندە دە جەرىڭنىڭ اتى – ەلىڭنىڭ حاتى, اتا-بابالاردىڭ اماناتى, تاريحتىڭ كوزگە كورىنىپ تۇرعان كورنەكى جادى.
ەڭسەلى شاڭىراق كوتەرگەن دەربەس قازاق ەلىندە ەل مەن جەردىڭ, ەلدى مەكەندەر مەن كوشە اتتارىنىڭ جاسامپاز ەلدىگىمىزگە ساي بولماعى ءلازىم. ەگەمەن ەلىمىزگە قاپتاعان مالينوۆكا, چەرنياەۆكا, بالكاشينو, پاۆلودار, پەتروپاۆل, كاپتسەۆيچ, نيكولاەۆكا, دميتريەۆكا, سەرگەەۆكا, پوكروۆكا, بەرەگوۆايا, وزەرنايالاردىڭ ەش ابىروي اپەرمەسى حاق. كىم دە بولسا ءوز بولمىسىن, دارالىعىن ساقتاعان حالىقتى عانا سىيلايدى. كەزىندە قازاقتاردى ورىسشا اكتسەنتسىز سۋداي اعىپ تازا سويلەگەنى ءۇشىن الەمگە ايگىلى بالەرينا م.پليتسەسكايانىڭ ۇناتپاي قالۋى دا ويلانارلىق جايت. ءيا, جات ت ۇلىپقا جالپاڭداپ موڭىرەي بەرۋدى قوياتىن مەزگىل جەتتى. ء«وزىڭدى ءوزىڭ جاتتاي سىيلا, جات بويىنان ءتۇڭىلسىن».
تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا الماتىداعى كوممۋنيستىك, كومسومول, سوۆەت, كالينين, دزەرجينسكي دەگەن كوشەلەردىڭ ابىلاي حان, قازاقتىڭ قاسيەتتى ءۇش ءبيى, ارداقتى باتىرلارىنىڭ اتىمەن اۋىستىرىلعان, ءسويتىپ شات-شادىمان بولىپ اسقاقتاعان ادەمى كۇندەر ەسكە تۇسەدى. سول يگى ءۇردىس, جاقسى باستاما كۇللى قازاقستان بويىنشا جالعاسىن تاپقان. بۇرىن اتىن اتاۋعا دا باتىلىمىز بارمايتىن قانشاما اسىلدارىمىزدىڭ ەسىمدەرى مەكتەپتەرگە, كوشەلەرگە, اۋىلدارعا بەرىلدى. وشكەن جاندى, ولگەن ءتىرىلدى, تاريح جاڭارىپ, وعان جاڭا پاراقتار قوسىلدى.
الماتى تۇبىندەگى تالعار اۋدانىندا قانشاما ۇلكەن اۋىلداردىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتىڭ نامىسىنا ءمىن, ەلدىكپەن ۇيلەسپەيتىن اتاۋلارى ىڭ-شىڭسىز, وتە ءبىر اقىلمان ابجىلدىكپەن وزگەرتىلىپ ەدى سول كەزدەردە, دزەرجينسكي – بەساعاش, كالينين – تۇزدىباستاۋ, كراسنوە پولە – گۇلدالا, رازدولە – كەڭدالا, ميچۋرين بەلبۇلاق اتتارىن الدى. اۋەلباي ساتباەۆ دەگەن تاريحشى ۇستاز اقساقال كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن وسى اتاۋلار سونداي تابيعي جاراستىلىقپەن حالىقتىڭ قۇلاعىنا ەش توسىرقاۋسىز ءسىڭىسىپ كەتتى. الاتاۋ باۋرايىنداعى اۋىلدار عوي. بۇل ارادا ەل مەن جەردىڭ تاريحى دا, تابيعاتى دا ەسكەرىلگەن ەكەن.
تەك الماتى مەن تالعار اراسىنداعى كۇرە جولدىڭ بويىندا, تۇزدىباستاۋ اۋىلىنداعى كالينين اقساقالدىڭ ەسكەرتكىشى سول باياعى سوۆەتتىك زامانداعىداي ساۋ-سالامات ءالى تۇر. ءوزىنىڭ رەسەيىندە باياعىدا-اق كۇرەسىنگە لاقتىرىلعان. قاپاس تۇرمەدەن ءوزىنىڭ ومىرلىك قوساعىن دا اراشالاپ ءبىر ءسوز ايتۋعا جاراماعان, ءستاليننىڭ كولەڭكەسى بولعان سورلى بەيباقتى ورىستار قايتسىن. سول كارى بالشابەك كالينيننىڭ ارۋاعى كەڭپەيىل قازاقتارعا ريزا شىعار. 1934 جىلى قازاقستانعا كەلگەن ەكەن. سوندا كالينين كولحوزىنىڭ ەڭبەكشىلەرىنە جەردى ماڭگىلىك پايدالانۋ جونىندەگى قۇجاتقا قول قويىپ, سىيعا تارتقان دەيدى. ويپىرماي, قۇددى اكەسىنىڭ جەرىن كەسىپ بەرگەندەي-اق. اڭقاۋ قازاق ءوز جەرىن وزىنە بەرگەن كالينيندى ءسويتىپ جارىلقاۋشى قۇدايىنان كەم كورمەگەن عوي. ءاي, اڭقاۋلىق-اي. ءالى دە سول. زيانى جوق, قايتەسىڭدەر, باياعىدا قازاققا جەر بەرگەن, تۇرا بەرسىن دەيدى. ماقۇل, تۇرسا تۇرا بەرسىن. ءبىر كەزى كەلەر, ساعاتى سوعار. سوندا انا جىلعى الماتىداعى دزەرجينسكيدىڭ ەسكەرتكىشىندەي, تاريح تراكتورى ءوزى-اق سۇيرەتىپ كۇرەسىنگە شىعارىپ تاستار.
كوشەلەردىڭ اتتارىنان كەشەگى تاريحىمىز, ۇلتتىڭ ابزالدارى مەن ارداقتىلارى كورىنىس تابۋى – زاڭدىلىق, اتاۋلاردىڭ نەعۇرلىم قازاقىلانۋى – ءومىر تالابى. تاۋەلسىزدىگىمىز قازاق ەلىنىڭ بۇرىنعى بۇرمالانعان تاريحىن تۇزەتتى, تاريح ادىلەتتى قالپىنا كەلتىرىپ جاتىر. سويتە تۇرا, وسى قاراپايىم اقيقاتپەن ساناسپايتىنىمىز, ونىمەن قويماي سوعان قارسى ارەكەتكە باراتىنىمىز وكىنىشتى. پاۆلودارداعى لەنين اتىنداعى كوشە وسى جاقىنعا دەيىن داۋرەن سۇرگەنىن نەمەن اقتاۋعا بولادى. قازاققا ەش قاتىسى جوق سۋۆوروۆ پەن كۋتۋزوۆ قاسقايىپ ءالى تۇر. ونىڭ ەسەسىنە قالالىق ءماجىلىستىڭ ءبىر دەپۋتاتى كوشەگە استانا اتىن بەرۋگە قارسى شىقتى. بۇل نە دەگەن استامشىلىق! ويپىرماي, شاڭىراققا نەگە قارامايدى الگى دەپۋتات؟ وسى ءوڭىردى, قازاقتىڭ جەرىن جاۋدان قورعاعان, جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەستىڭ ەرەن باتىرلارى, وسى وبلىس حالقىنىڭ ماقتانىشى سانالاتىن اسىل بابالارى ولجاباي, جاسىباي, مالايسارى اتىندا پاۆلوداردا بىردە- ءبىر كوشە جوق ەكەن. «اۋ, اعايىن, ۇيات ەمەس پە, ار قايدا, نامىس قايدا؟!» دەر ەدى اتا قازاق مۇندايدا. وسىدان كەلىپ وبلىستىڭ كەڭەس زامانىنداعى دارداي باسشىسى باسىنىپ ءھام بالانىڭ ءسوزىن ايتىپ: «قۇرمەتتى كەرەكۋلىك بولعان كەلمەيدى» دەپ تاقپاقتاتاتىن كورىنەدى. سۋ ىشكەن قۇدىعىنا تۇكىرگەن كورگەنسىزدىك دەپ وسىندايدى ايتار بولار.
كوكشەتاۋدان قۋانىشتى حابار الدىق. ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ كۇش سالۋىمەن قالالىق ءماسليحاتتا قالانىڭ 58 كوشەسىنىڭ بۇگىنگى زامانىمىزعا ساي كەلمەيتىن ورىسشا اتاۋلارى قازاقىلانىپ وزگەرەتىن بولىپ شەشىلگەن ەكەن. جاڭا اتاۋلار قۇلاققا جاعىمدى ەستىلەدى. باپان بي, ۇمبەتەي جىراۋ, بايدالى بي. ەل ارداقتارى جۇماعالي تىلەۋلين, بايكەن ءاشىموۆ, ماقتاي ساعديەۆ. وقجەتپەس, بۋرىلتاي, قوڭىراۋلى... بولاشاق ءۇشىن ەلدىكتىڭ حاتى بولۋعا جاڭا اتاۋلار ابدەن جاراپ تۇرعانداي. ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن!..
قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان»