التى الاشتىڭ ايبىنى ابىلاي حاننىڭ الىسا ارباسىپ الىپ قالعان ۇلى دالاسىنىڭ مۇراگەرىنە «بىلەككە سەنگەن زاماندا ەشكىمگە ەسە بەرمەدىك, بىلىمگە سەنەر زاماندا قاپى قالىپ جۇرمەلىك» دەگەن اماناتى بار.
ءبىلىم – تەڭىز, مەكتەپ – كەمە, جۇرەگى ۇستاز ەكەنىن, ءالى دە حالقىمىزدىڭ كوپ بولىگى التىن بەسىگىمىز اۋىلدا ەكەنىن ەسكەرسەك, ەل بولاشاعىنىڭ ءبىر تۇعىرى اۋىل مۇعالىمىندە تۇرعانىن ۇعۋ قيىن ەمەس. اقىن دا, الىپ تا, عالىم دا ۇستازدان ءبىلىم ءنارىن الىپ, دۇنيەنى تانىپ شىعادى. سوڭعى جىلدارى مۇعالىمدەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ەسكەرىپ, ەل ۇكىمەتى ءبىلىم گرانتىن پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا مولىنان بولۋدە. الايدا اقىسىز وقىعانىمەن العان ءبىلىمنىڭ اقىسىن وتەپ, اعارتۋشىلىقپەن اينالىسقاندارى ازىراق بولىپ تۇر. نەگە؟
ءيا, ۇكىمەت ۇكىلەگەن ءۇمىت كوڭىل كونشىتەرلىك كۇيدە مە دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. بۇل جايت باسپاسوزدە دە از كوتەرىلىپ جۇرگەن جوق. جاس مامانداردىڭ جۇمىسقا ورنالاسا الماۋى جايىن تالداي كەلگەندە تارايتىن ماسەلە دە كوپ. ياعني جاستار بار – تاجىريبەسى جوق, جۇمىس بار – جالاقىسى از, جاعداي جوق – كوڭىلى ءپاس. مۇنىڭ شەشىمى – ەڭبەك جولىن سابىرلىلىقپەن تومەننەن باستاپ, قيىندىعىنا شىداپ, تاجىريبەنى شىڭداي وتىرىپ بىرتىندەپ كوتەرىلۋ, العا قويعان ماقساتقا ۇمتىلۋ. جۇمىسسىز جاستاردىڭ تەڭ جارتىسى مۇعالىمدىك ماماندىقتىڭ يەلەرى ەكەن. مۇنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى بار. پەداگوگيكالىق گرانت تومەن ۇپاي جيناعان تالاپكەرلەرگە تيەدى. ياعني مۇعالىمدىك ماماندىققا كوبىنە ورتاشا ءبىلىم العان وقۋشىلار ىلىنەدى. ءار جىل سايىن جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرەتىن پەداگوگتەردىڭ 30 پايىزى ديپلومى بويىنشا جۇمىس اتقاراتىن بولسا, ونىڭ تەڭ جارتىسى اۋىلعا بارادى. ول اۋىلدا ءۇش جىل شىداسا قالدى, قالماسا قالاعا ورالىپ, باسقا كاسىپ ىستەيدى, بولماسا جۇمىسسىزدار قاتارىن تولىقتىرادى.
ەلىمىز وركەندەپ ءوسسىن دەسەك, وسكەلەڭ ۇرپاق وزىق ويلى بولۋى كەرەك. بۇل ءۇشىن تاعى مۇعالىمنىڭ رولىنە توقتالامىز. ال اۋىل مەكتەپتەرىندە ماماندارعا دەگەن زارۋلىك ارتپاسا, كەمىمەي تۇر. بۇل جالعاسا بەرەدى. بۇدان شىعار جول – جاس مامانداردى اۋىلعا تارتۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ. سانانى تۇرمىس بيلەگەن زاماندا شالعايداعى اۋىلعا كەلگەندە تۇرمىس-تىرشىلىگىنە جەتەرلىك جالاقى مەن جىلى باسپانا بولسا, ەرىنبەي ەڭبەكتەنەم دەيتىن جاستار كوپ. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرىپ, قوعامداعى رۋحاني داعدارىستىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرە تۇسسە دەيمىز. جاس مامانداردىڭ جاڭا ورتاعا ءسىڭىپ كەتۋى دە ارقيلى. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن جاس مامان دۋلى-دۋماندى قالادان كەتۋگە تاۋەكەل جاساي بەرمەيدى.
مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردىم. ەل جۇرەگى استانادان اۋىلعا بارىپ ەڭبەك ەتۋگە شەشىم قابىلداعانىمدا ىشتەي جۇرەكسىنگەنىم راس. بۇرىنعى ۋاقىتپەن سالىستىرىپ, قاتارىمنان قالىپ قويارمىن, از جىلدان سوڭ «زامان اعىمىنان قالعان ادامعا» اينالارمىن دەگەن كۇدىك بولدى. بىراق بولاشاعىمدى ويمەن شولسام, اقپاراتتىڭ اعىنى بۇگىن ەلوردادان شىقسا, ءاپ-ساتتە اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جەلىسىندە تۇراتىنىنا قاراپ كوڭىلىم جايلاندى. سونىمەن قاتار قالادا پاتەرگە تولەيتىن جالاقىم تۇگەلىمەن ءوز قالتامدا قالدى. ياعني مول تاجىريبە مەن قاجەتتى قارجى قورىن جيناۋ اڭسارىمدى اۋىلعا اۋدارعانى انىق.
ءبىلىم – بار الەمدى تەڭەستىرەتىن, وركەنيەت بايگەسىندە وزا شاباتىن ءومىردىڭ وزەگى. دالادا تۋىپ, قالانى دامىتقان قازاقتىڭ جازىلماعان ءداستۇرلى ۇردىسىنە ۇڭىلسەك, التىن بەسىك اۋىل ويعا ورالادى. دەمەك ەل ەرتەڭىن ەرەكشەلەيتىن قۇندىلىق اۋىلداعى بىلىمنەن باستاۋ الارىن بايقايمىز. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەگەن ءسوزىن ەسكەرسەك, اۋىلعا كەلىپ ەڭبەك ەتۋىم ءوزىم ءۇشىن دە, ەل ءۇشىن دە پايداسى مول ەكەنىن بايقادىم. وڭ شەشىم قابىلداعانىما قۋانامىن. «جاس كەلسە – ىسكە» دەگەن, ءومىر جولىن باستاعان جاس مامانداردى اۋىلعا قىزمەت ەتۋگە شاقىرامىن!
ەركەبۇلان دۇيسەنباي, ەڭبەك ورتا مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى
اقمولا وبلىسى, اقكول اۋدانى