قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىمى مەن رۋحانياتى اۋىر قازاعا دۋشار بولدى. 90 جاستان اسقان شاعىندا كورنەكتى عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, تانىمال مەملەكەت زەرتتەۋشىسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى سالىق زيمان ۇلى زيمانوۆ دۇنيە سالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن ءىرى قايراتكەر, زاڭ سالاسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان سالىق زيمانوۆ بار عۇمىرىن ەل مەن جەر مۇددەسىنە ارنادى. س. زيمانوۆتىڭ زاڭ سالاسىنىڭ قىر-سىرىن زەرتتەۋدەگى ىستەرى بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنا ءىلىندى, قالامىنان تۋعان عىلىمي ەڭبەكتەر مەن ماقالالار زاڭ عىلىمىنىڭ نەگىزىن تانىتاتىن تاريحتىڭ قايتالانباس بەتتەرىنە اينالدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا, عىلىمي ۇيىمداردا باسشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى اتانعان جىلدارىندا دا تۋعان ءتىلىمىز بەن ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ تىنىسىن كەڭەيتۋگە, ەلىمىزدىڭ ىرىسىن كوبەيتۋگە ەڭبەك ءسىڭىردى. حالىق ارقالاتقان اماناتقا ادال بولىپ, جاس مەملەكەتىمىزدىڭ قاناتىنىڭ كەڭ جايۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. اتا زاڭىمىزدىڭ نەگىزىن قالاسىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن زاڭدىلىقتىڭ سالتانات قۇرۋىنا اتسالىستى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى قيىن دا جاۋاپتى جىلدارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاسىندا بولىپ, ازاتتىققا جاڭا قول جەتكىزگەن وتانىمىزدىڭ وركەندەۋىنە باعىت-باعدار بەردى, ۇلت زيالىلارىنىڭ ونەگەسىمەن حالىققا شىنايى قىزمەت ەتتى. بىلىكتى زاڭگەر مامان رەتىندە ەگەمەندىك, تاۋەلسىزدىك جولىنداعى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستارىن زاڭداستىرىپ, قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرۋ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ, قۇقىقتىق-دەموكراتيالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاستى. قازاقستان مەملەكەتى مەن قۇقىعىنىڭ تاريحىن, ۇلتتىق مەملەكەت قۇرىلىمىنىڭ تەوريالىق ماسەلەلەرىن زەرتتەۋدە جاڭا عىلىمي باعىت قالىپتاستىرىپ, ءادىل سوتتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكادا سوت مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «بيلەر القاسىن» ەنگىزۋگە باسشىلىق جاسادى. س.زيمانوۆ قوعامعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, پرەزيدەنتتىك بەيبىتشىلىك پەن رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانىپ, «قىزىل جۇلدىز», «وتان», «پاراسات» وردەندەرىمەن, باسقا دا مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. سالىق زيمانوۆتىڭ ەلىمىزدىڭ ەڭسەلى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرلى, كەلەشەگىمىزدىڭ كەمەلدى بولۋىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ولشەۋسىز. ءىرى قوعام قايراتكەرىنىڭ, عالىمنىڭ, اياۋلى ازاماتتىڭ وشپەس مۇراسى ەل تاريحىنان وزىندىك ورىن الىپ, بەينەسى جۇرەگىمىزدە ماڭگى ساقتالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى. التى الاشتىڭ ارداقتى اقساقالى ەدى وتكەن جىلى تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن اكادەميك سالىق زيمانوۆ «وتان» وردەنىمەن ماراپاتتالعاندا بۇل شەشىمدى بۇكىل زاڭگەرلەر قاۋىمى شىن قۋانا قارسى الدى. وتاندىق زاڭ عىلىمىنىڭ پاتريارحى تۋرالى سول كەزدە مەن دە گازەت بەتىندە ىزگى نيەتىمدى بىلدىرگەن ەدىم. امال نەشىك, بۇگىن التى الاشتىڭ ارداقتى اقساقالى بولعان اكادەميك اعامىز تۋرالى ازالى ءسوز جازۋعا تۋرا كەلىپ تۇر... مۇنداي ويى قانىق, ءسوزى انىق, جانى جايساڭ, ءجۇزى جارقىن, ءوسىپ-ونگەن, جاراتىلىسى بولەك جاندار باقيلىق بولعاندا بيىك بايتەرەكپەن تەڭەستىرىپ جاتادى. اسىلى, كەڭ ۇعىمدا العاندا, تامىرىن تەرەڭگە جايعان الىپ اعاشتى قۇلادى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى ەكەن. ويتكەنى, ونىڭ تامىرىنان تارالىپ وسكەن تارماقتارىنىڭ ءوزى تال-تەرەكتى ورمانعا اينالىپ كەتەدى. سالىق اعامىزعا قاتىستى العاندا دا سولاي. نەگە دەسەڭىز, ونىڭ تىكەلەي اقىل-كەڭەسىن الىپ, ءتالىم-تاربيەسىن كورگەن, قامقورشىلىق جەتەگىندە بولعان شاكىرتتەرى دە, ەتەنە ارالاسپاسا دا جانامالاي جاقىن جۇرگەن جانە ءتىپتى ءبىر اۋىز تىلدەسىپ كورمەسە دە ونىڭ ءومىر جولىن ۇلگى تۇتاتىن, وزىنە بىردەن-ءبىر ۇستاز سانايتىن شاكىرتتەرى دە جەتىپ ارتىلادى. ەڭ باستىسى, ارتىندا ازاماتتىق بولمىسىن ارداق تۇتاتىن, ەڭبەگىن دە, ەسىمىن دە ەستەن شىعارمايتىن ەڭسەلى دە زەردەلى حالقى بار. ءبىر وكىنىشتىسى, توقساننىڭ تورىنە شىققان زاڭ زاڭعارى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى اتاپ وتىلەر كۇندى كورمەي ءوتىپ بارادى. ال ەلىمىز ەگەمەندىك العان تۇستا, حII جانە حIII شاقىرىلعان جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولعان كەزەڭدە سالىق زيمان ۇلى ساياسي جانە قۇقىقتىق جۇيەنىڭ تەورياسى مەن تاريحىنىڭ, كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتىڭ بىلگىر مامانى رەتىندە مەملەكەتىمىزدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالاۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق رەفورمالاردىڭ باستاۋىندا تۇردى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اياعىنان تىك تۇرۋىنا ايانباي اتسالىستى. ونىڭ ءومىر جولى كوپكە ونەگە. قاتارداعى جاۋىنگەر بولىپ, وتان سوعىسىنا اتتانىپ, پولك كومانديرى رەتىندە جەڭىسپەن ەلگە ورالدى. بەيبىت ەڭبەككە ارالاستى, قازاقستان تاريحىندا زاڭ عىلىمدارىنىڭ العاشقى اكادەميگى بولدى. ەل الدىندا ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىردى. توم-توم تۋىندىلارى ۇلتتىق قازىناعا اينالدى. دۇنيە جالعان دەگەن ۇعىم وسىناۋ دارىندى دا دارا تۇلعاعا قاتىستى العاندا تەرىسكە شىعادى ەكەن. ويتكەنى, ونىڭ ازاماتتىق اجارى, جارقىن بەينەسى حالىق جادىندا ءاردايىم جاساي بەرەدى. باقۇل بول, ابزال اعا! قايرات ءمامي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى. قازاق ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ەر قازاق اراسىندا ادامزات قاۋىمىنىڭ بارلىق زاڭدىلىعىن ۇشالاپ سوگىپ, مۇشەلەپ ءبولىپ, جىلىكتەپ بىلەتىن ايگىلى عۇلاما ءومىر ءسۇردى. ونىڭ مۇنداي تۇڭعيىق تەرەڭ بىلىگى ءبىر باسىنىڭ سيپاتىن اسىرىپ قانا قويماي, كۇندەردىڭ كۇنىندە تۋعان حالقىنىڭ ەڭ اسىل قاجەتىنە جارادى. 300 جىل وتارشىلدىق ەزگىدە بولىپ جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتكەلى تۇرعان حالقىمىز امان-ەسەن تەڭدىك الىپ, تاۋەلسىزدىك تۇعىرىنا كوتەرىلدى. وسىناۋ ۇلى رۋحاني ەرلىكتى سومداعان ساناۋلى ساتتە ەرەكشە قايرات كورسەتكەن اكادەميك سالىق زيمان ۇلى ەدى. سويتكەن ساباز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا ايدان استام ۋاقىت قالعاندا بەيمەزگىل دۇنيەدەن ءوتتى. بۇدان اسقان وكىنىش بولار ما؟! بيىلعى مامىردا ءجاسوسپىرىم جىگىت كەزىندە العاش رەت قىزمەتىن باستاعان اقكەتىك (فورت-شەۆچەنكو) قالاسىنداعى ورتا مەكتەپكە باردىق. قايتادان قالپىنا كەلتىرىلگەن مەكتەپتىڭ وسى زامانشا جابدىقتالعان وقۋ زالدارى مەن كابينەتتەرىن ارالاپ كوردىك. سۇيسىندىك. اسىرەسە, ساكەڭ قايتا-قايتا شۇقشيا ءۇڭىلىپ, قادالا سۇرادى. ەستىگەندەرىنىڭ ءبارى كوڭىلىنەن شىقتى. انتالاسا جاۋتاڭداسقان بۇلدىرشىندەرمەن وتىرا قالىپ, سۇحبات قۇردى. وتىزعا تولماي جاتىپ, زەڭبىرەكشىلەر ديۆيزياسىن, بريگاداسىن باسقارعان ەرجۇرەك وفيتسەردەن قارانى قاندىرىپ, تورەنى توندىرگەن, بىلمەيتىنى جوق ۇلىق ۇستازعا, قازاق عىلىمىنىڭ ءتىرى پاتريارحىنا اينالعانعا دەيىنگى قىزىق تا حيكمەتتى ءومىر جولىنان سىر شەرتتى. سول اڭگىمەسىن تىڭداپ وتىرعان تالاي جايناق كوزدەردە نەبىر ءتاتتى قيالدار مەن اسىل ارماندار ويانعانى انىق. ەرتەڭدەرى جۇزەگە اساتىن سول ارماندار ايتۋلى ازاماتتىڭ, اسىل ارداقتىڭ ارتىندا قالدىرعان ماڭگىلىك ەسكەرتكىشتەرى بولعاي. ءابىش كەكىلباي ۇلى. ەسىمى ەل ەسىندە قالارى ءسوزسىز ابىز اعا تۋرالى قارالى حاباردى ەستۋ ونىڭ ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرى, ياعني ەلىمىزدەگى جالپى زاڭگەرلەر قاۋىمى ءۇشىن عانا ەمەس, بارلىق قازاق حالقى ءۇشىن وتە اۋىر بولعاندىعى ايداي اقيقات. ء«ولدى دەۋگە بولا ما ايتىڭدارشى, ولمەيتۇعىن ارتىندا ءسوز قالدىرعان» دەپ ۇلى اقىن اباي ايتقانداي, تۋعان حالقىنىڭ, ەلىنىڭ يگىلىگى جولىندا جان اياماي, قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتىپ, سوڭىندا وشپەس ءىز قالدىرعان عۇلاما عالىم, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى تۋرالى بۇگىن وتكەن ۋاقىتپەن ايتۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. كوپشىلىككە بەلگىلى, سالىق زيمان ۇلىنىڭ ەلىمىزدىڭ زاڭ عىلىمى سالاسىنداعى اۋقىمدى دا باعالى جانە ەشقاشان ءوزىنىڭ قۇندىلىعىن جويمايتىن ەڭبەكتەرى جارىق جۇلدىزداي جارقىن ءومىرىنىڭ كۋاسىندەي عاسىرلارعا جول تارتپاق. بارلىق عۇمىرىن ۇلان-بايتاق رەسپۋبليكانىڭ, قازاقستاننىڭ عىلىمىنىڭ وركەندەۋىنە ارناپ, جۇزدەگەن شاكىرت تاربيەلەپ, ولارعا كومەك قولىن سوزىپ, باي تاجىريبەسىمەن بولىسكەن, جۇرەك جىلۋىن سىيلاعان اسقار تاۋداي بيىك تۇلعانى ۇمىتۋ مۇمكىن بە؟! قيىن دا قىزىقتى ءومىر جولىندا بيىك پاراسات-پايىمىمەن, ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەنە بىلگەن ابىرويلى ازاماتتىڭ عيبراتقا تولى جولى كەيىنگىلەرگە, جاس ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولىپ, ماڭگى ەستە قالاتىندىعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسىندايدا «جاراتقاننىڭ ىسىنە نە شارا» دەپ وكىنىش بىلدىرگەننەن باسقا امال بار ما؟! ابىز اعانىڭ جاتقان جەرى جايلى, توپىراعى تورقا بولىپ, نۇرى پەيىشتە شالقىسىن. سۇلتان سارتاەۆ, اكادەميك. ەلدىڭ بەتكە ۇستار بەدەلى قايران ساكە! قازاق عىلىمىنىڭ قارا نارى سالىق زيمان ۇلى, سىزبەن دە قوشتاسقالى وتىرمىز. ءومىر بويى رۋحاني ىزگىلىكتىڭ كەلبەتىن جاساپ, ەل پاراساتى مەن وركەنيەتىنە سۇبەلى ۇلەسىن قوسقان, ۇزاق ومىرىڭدە تاباندى كۇرەسكەرلىگىڭمەن ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن ايبىندى اعامىز ەدىڭ. قازاق ەلىندە زاڭ عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ نەگىزىن سالىپ, 60 جىلدان اسا ءومىرىڭىزدىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن ونىڭ كوشىن باستادىڭىز. قازاق عىلىمىنىڭ قانىش ساتباەۆ باستاعان الىپتار توبىنىڭ بەلدى مۇشەسى بولىپ, ونىڭ مارتەبەسى ءوسىپ, داڭقى الەمگە جايىلۋىنا دا جاساعان ەڭبەگىڭىز زور. ءسىز سالعان سارا جول بار, ءسىز اشقان عىلىم مەكتەبى بار, ءسىز ۇرپاققا ۇسىنعان رۋحاني مول مۇرا بار. قازاقتىڭ اتا زاڭدارىن تىنباي زەرتتەپ, باسقا بىردە-ءبىر حالىقتا بولماعان بيلەر سوتىن الەمدەگى ەڭ ءادىل سوت جۇيەسى, قازاق وركەنيەتىنىڭ الەم وركەنيەتىنە قوسقان دەربەس, وزىق ۇلگىسى ەكەنىنە الىس-جاقىننىڭ كوزىن جەتكىزگەن دە ءسىز ەدىڭىز. بيلەر: ادال ەڭبەك, تازا نيەت, تەرەڭ وي, ادىلدىك – وسى ءتورتتىڭ ق ۇلى دەيدى حالقىمىز. ءسىز دە وسى اسىل قاسيەتتەردى ءومىرىڭىزدىڭ تۋى عىپ, ونى ەشقاشان تۇسىرمەي ومىردەن ءوتىپ بارا جاتىرسىز. جارتى عاسىر اعالاپ سوڭىڭىزدان ەرىپ ەدىم, ارداقتى ساكە! بەتكە ۇستاسام بەدەلىڭ قانداي ەدى, ارقاعا ۇستاسام پاناڭ مول ەدى. باقۇل بول, ءاز-اعا! جارقىن بەينەڭ ارقاشان جۇرەگىمىزدە. كەنجەعالي ساعاديەۆ, اكادەميك. ازامات, ويشىل, عۇلاما كورنەكتى عالىم, دانىشپان ويشىل, ۇلاعاتتى ۇستاز سالىق زيمان ۇلى زيمانوۆ ومىردەن وزدى. قازاقستاندىق قۇقىقتانۋدىڭ, زاڭ عىلىمىنىڭ, مەملەكەت جانە قۇقىق تاريحىنىڭ نەگىزىن سالۋشى رەتىندە ول بۇگىنگى ۇرپاقتار ءۇشىن تەرەڭ بىلىمگە, جاڭا يدەيالاردى تىنباستان ىزدەۋشى ءارى ونى جۇزەگە اسىرۋعا تاباندى ۇمتىلۋدىڭ شىنايى ۇلگىسىنە اينالدى. قازاقستاننىڭ عىلىمي ويىنىڭ دامۋىنىڭ تۇتاستاي ءبىر ءداۋىرى سالىق زيمان ۇلىنىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى. ونىڭ ومىردەن ءوتۋى ەلىمىز ءۇشىن, عىلىم ءۇشىن, ونىڭ جۇزدەگەن شاكىرتتەرى مەن سەرىكتەستەرى ءۇشىن ورنى تولماس قايعى. ءبىز بۇگىندە سالىق زيمان ۇلىن, ونىڭ ەلىمىزدىڭ عىلىمىنداعى جەتىستىكتەرىنە قوسقان تەڭدەسسىز ۇلەسىن ايرىقشا ىقىلاسپەن جانە تەرەڭ العىس سەزىممەن ەسكە الامىز. ول جاھاندىق اۋقىمداعى شەشىمدەردى ىزدەستىرۋدە قول جەتكەن جەتىستىكتەرىنە توقمەيىلسىگەن ەمەس, ونى اشۋ ءۇشىن ءاردايىم جاڭا مۇمكىندىكتەردى تابا ءبىلدى. ونىڭ ەرەكشەلىگى – وسىندا. سالىق زيمان ۇلى ناعىز ازامات, ءوز ەلىنىڭ شىنايى پاتريوتى ەدى. ول ءوزىنىڭ بۇل قىرىن قولىنا قارۋ الىپ, سوعىس كەزىندە مايدان دالاسىندا دا, عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇلگىگەن تىنىشتىققا بولەنگەن كابينەتتەرىندە دە, پارلامەنتتىڭ بيىك مىنبەرىندە دە دالەلدەدى. ونىڭ قۇقىقتانۋ عىلىمىن قالىپتاستىرۋداعى وراسان زور ىقپالىن قانىش ساتباەۆتىڭ گەولوگيالىق-مينەرالدىق عىلىمدى دامىتۋداعى, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ادەبيەت پەن ابايتانۋدى وركەندەتۋدەگى, ەرمۇقان بەكماحانوۆتىڭ قازاقستاندىق تاريح عىلىمىن جاڭعىرتۋداعى ەڭبەكتەرىمەن تەڭ ساناۋعا بولادى. سالىق زيمان ۇلى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا جانقيار باتىرلىق پەن ەرەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. ستراتەگيالىق بيىكتىكتى ۇستاپ تۇرۋ كەزىندە, ديۆيزيون كومانديرى مايور زيمانوۆ مينومەت سوققىسىنا توتەپ بەرىپ, كۇشى تەڭ ەمەس ۇرىستا امان قالىپ, قارسى شابۋىلعا شىققانى تۋرالى وقيعانى ءبىز بىلەمىز. ول سەگىز مايداندا وتان ءۇشىن وتقا تۇسۋدەن ەشقاشان تايسالماعان. ونىڭ اسكەري ناگرادالارى – I دارەجەلى وتان سوعىسى وردەنى, «قىزىل جۇلدىز» وردەنى, «كاۆكازدى قورعاعانى ءۇشىن», «كەنيگسبەرگتى العانى ءۇشىن» مەدالدارى – قازاقستاندىق مايدانگەردىڭ قاجىماس قايراتىنىڭ سيمۆولى. ءداۋىردىڭ دارابوزى بولعان سالىق زيمان ۇلى اسا ۇلكەن اۋقىمداعى عۇلاما عالىم ەدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ىزدەنۋىن تاستامادى جانە ءوزىنىڭ ءبىلىمىن وزگەلەرگە ۇيرەتۋمەن بولدى. 2009 جىلى, ونىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنان ەكى جىل بۇرىن, ونىڭ ءبىر توپ شاكىرتتەرىنىڭ كومەگىمەن سالىق زيمانوۆتىڭ شىعارمالارى مەن عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ تولىق جيناعى جارىققا شىققانى ەسىمدە. ءبىزدىڭ باستامامىز تۋرالى بىلگەندە, سالىق زيمان ۇلى بىزگە: «سەندەر مەنىڭ ەڭبەكتەرىمدى وتە ەرتە جيناپ جاتىرسىڭدار. مەندە يدەيا كوپ. سىزدەر جيناقتاعان شىعارمالار تولىق جيناق بولا قويماس!», دەدى. سولاي بولىپ شىقتى دا. مەرەيتويىنا دەيىنگى سوڭعى ەكى جىلدا عالىم بىرقاتار قۇندى عىلىمي ەڭبەكتەرىن شىعارىپ ۇلگەردى. سالىق زيمان ۇلى ءوز سوزىندە تۇرىپ, جاڭا بۋىن عالىمدار ءۇشىن ەڭبەكتەنۋدىڭ ناعىز ۇلگىسىن كورسەتتى. سالىق زيمان ۇلى وزگەرىستەر ءداۋىرىنىڭ ويشىلى بولدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى ومىرىندە ءوتىپ جاتقان بارلىق وراسان وقيعالاردى ءوزى ارقىلى, ءوز جۇرەگى ارقىلى وتكىزدى. ونىمەن اڭگىمەلەسۋ ءاردايىم جاڭاشا ويلاپ, ءبىلىم كەڭىستىگىن كەڭەيتۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. ءوزىنىڭ 90-عا تولعان جاسىندا دا ول ادەتتەگىدەي يدەيانىڭ باستاماشىسى بولدى, ول ءاردايىم وزەكتى ماسەلەلەرگە قازىرگى زامان اۋقىمىندا قارايتىن ساڭلاق ەدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ەڭ قيىن جىلدارىندا سالىق زيمان ۇلى ءۇش رەت وزەننەن ءوتىپ, ءتورت رەت قاتتى جاراقات العان ەكەن. الايدا, قاشاندا توزىمدىلىك كورسەتكەن ول كۇش-قايراتىن مۇقالتقان ەمەس. سونداي-اق, بەيبىت كەزدە دە ول ءومىر-وزەننەن العا ءجۇزىپ ءوتىپ, جەڭىسكە جەتىپ, قيىندىقتى لايىقتى ەڭسەردى جانە ۋاقىت سىنىنان سۇرىنبەي ءوتتى. كورنەكتى عالىم, تاماشا ادام ومىردەن ءوتتى. سالىق زيمان ۇلىنىڭ تەرەڭ ءبىلىمى ونىڭ كوپتەگەن ەڭبەكتەرىندە, ءبىزدىڭ جىلنامامىزدىڭ وشپەس بەتتەرىندە قالاتىن بولادى. ونىڭ عۇلاما دانالىعى, ادامي ەرلىگى جانە قايسار جاسامپاز رۋحى ارقاشان ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ساقتالادى. باعلان مايلىباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى. پەرىشتە ادام بولاتىن سالىق زيمانوۆ – قازىرگى قالىپتاسقان ومىرىمىزگە ۇيلەسە بەرمەيتىن عاجاپ ادام, عاجاپ تۇلعا ەدى. مەن مۇنى عىلىمي, جالپى قوعامدىق, مەملەكەتتىك ەڭبەكتەرى تۇرعىسىنان ەمەس, ونى ەرەكشە ادامي تۇرعىسىندا ايتىپ وتىرمىن. ەرەكشە بيىك پاراساتتى قاسيەتتىڭ يەسى ەدى. پەرىشتە ادام ەدى. كەيدە ول كىسى وسى ومىرگە اداسىپ كەلگەن, وسى ورتاعا سىيمايتىن سياقتى كورىنەتىن. وتىرىكتىڭ, وسەكتىڭ, كادىمگى الداۋ, ارباۋدىڭ قۇرساۋىندا كەتكەن ادامدارعا مۇلدەم ۇقسامايتىن. سوندىقتان دا مىنا ومىرگە تازا كەلىپ, تازا كەتىپ بارادى. ءاربىر دانىشپان ادامنىڭ ومىردەن وسىلاي ءوتۋى – بۇل اركىمنىڭ پەشەنەسىنە جازىلا بەرمەيتىن جاعداي. ويتكەنى, ول كەرەمەتتەي عاجاپ ءومىر ءسۇردى. ەشكىمدى مازالامادى, ەشكىمدى اۋرە ەتپەي, ءۇن-ءتۇنسىز عانا ومىردەن وتە بەردى. وكىنىشتىسى, ماڭگىلىك ءومىر جوق. ال وسىنداي اداممەن قاتار ءومىر سۇرگەنىمىز, ونىڭ زامانداسىمىزدىڭ بولعانى ءبىز ءۇشىن باقىت. كەيبىرەۋلەر دۇنيەدەگى ەڭ سوڭعى عاجايىپ ادام دۇنيەدەن وزدى دەيدى, مەن ايتار ەدىم, سوڭعى ەمەس, ول جالعىز. ونىمەن ەشكىمدى قاتار قويا المايمىز. مەن ول كىسىنى ەرەكشە تۇسىنۋگە تىرىستىم. ويتكەنى, تىلسىم تۇڭعيىق ەدى. كەيدە ويلانىپ, وسىنداي دا ادام بولادى ەكەن-اۋ دەيتىنمىن. ارينە, اركىم ءوزىن كەم سانامايدى. بىراق ساكەڭنىڭ قاتارىندا ەشكىم تۇرا المايدى. وعان قاتار تۇرۋ مۇمكىن دە ەمەس. بولعان دا ەمەس, اي, بولمايتىن دا شىعار. ءبىز ءۇشىن وسىنداي ادامنىڭ بولعانى حالقىمىز ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش, مارتەبە. سوندىقتان عاجاپ اداممەن قاتار ءومىر سۇردىك, ەندى سونداي عاجاپ اداممەن قوشتاسۋعا تۋرا كەلەدى. قوش, اياۋلى دا ارداقتى اسىل اعا. تورەگەلدى شارمانوۆ, اكادەميك. اسقار تاۋىمىز قۇلاعانداي زاڭعار زاڭگەر سالىق زيمانوۆ قايتىس بولدى دەگەن قارالى حاباردى ەستىگەندە ەت-باۋىرىمىز ەزىلىپ سالا بەردى. زاڭ عىلىمىنىڭ كوريفەيى, اكادەميك اعامىزدىڭ مىنا جالعان دۇنيەنى تارك ەتىپ, باقيلىققا اتتانۋى مەنىڭ جانە مەن سياقتى مىڭداعان شاكىرتتەرىنىڭ اسقار تاۋىن قۇلاتىپ كەتكەندەي بولدى. ويتكەنى, ول ءبىزدىڭ ارقا سۇيەرىمىز ەدى, اقىلشىمىز ەدى. اياۋلى اعامىز جاڭاشىل ىستەرگە, جاڭا باستامالارعا ۇنەمى قۋانىپ, سونداي باستامالاردى ۇنەمى قولداپ ءجۇرۋشى ەدى. وتكەن جىلى عانا قىزىلجار جەرىندە ۇيىمداستىرىلعان «ولكە تاريحى – تۇلعالار تاعدىرى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا ءبىر توپ شاكىرتىن ەرتىپ كەلىپ, ءوزى وسى كونفەرەنتسيادا تۇشىمدى ءسوز سويلەگەن بولاتىن. ادامگەرشىلىگى مول, پاراساتى بيىك, ءبىلىمى تەلەگەي تەڭىز سالىق زيمانوۆ اعامىزدىڭ ەل تاريحىنىڭ تۇگەندەلۋىنە قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسى – ەل سەنىمىن اقتاۋدىڭ بيىك ۇلگىسى. تۋعان حالقىنىڭ شەكسىز ماحابباتىنا بولەنگەن سالىق زيمان ۇلى شىن مانىندە باقىتتى عۇمىر كەشتى. تەكتى اعامىزدىڭ توقسانعا شىققان تورقالى تويىنا ارناپ جازعان ماقالامدا «...توقسانعا زيمانوۆشا تىك جەتۋ – تەك باقىت قانا ەمەس, ۇلتتىڭ ۇلى مەرەيى, قۋانىشى» دەسەم, ەندى بۇگىن «جاتقان جەرىڭ ءجاننات, توپىراعىڭ تورقا بولسىن, اياۋلى اعا» دەگەن قوشتاسۋ ءسوزىن ايتۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىن. بەكەت تۇرعاراەۆ, شاكىرتى. مەنى تۋعان ىنىسىندەي كورەتىن سالىق اعامەن جيىرما بەس جىلدان بەرى ءىنىلى-اعالى باۋىرداي ەتەنە ارالاستىق. «بىرەۋ تۋىسىپ تۋىسادى, بىرەۋ قيىسىپ تۋىسادى» دەگەن, مەن قيىسىپ تۋىسىپ, تۋعان ىنىسىندەي بولدىم. ول كىسى اپتا جىبەرمەي ءوزى تەلەفون شالىپ تۇراتىن. كوپ سىر, پىكىرلەرىن دە مەنەن جاسىرمايتىن. ول كىسىنىڭ ەرەكشە قاسيەتى ادىلەتتى, شىنشىل ەدى. شىندىقتى, اقيقاتتى سىيلايتىن. ىسكەرلىك قابىلەتى ەرەكشە-ءتىن. ءبىر كەرەمەتى, ورىسشا دا, قازاقشا دا شەشەن سويلەيتىن. ال زاڭ عىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋداعى ەڭبەگى ءوز الدىنا. ارتىنا قانشاما شاكىرتتەر دايارلاپ كەتتى دەسەڭىزشى. ول كىسى وتە قاراپايىم ەدى. سونىڭ ءبىر نىشانى, قاي جاعىنان بولسا دا ەلىنە, حالقىنا ەڭبەك سىڭىرگەن اسا كورنەكتى عالىمنىڭ توقسان جىلدىق تورقالى تويىن ەل كولەمىندە اتاپ وتەيىك دەگەندە, وعان قارسى بولدى. ەڭ وكىنىشتىسى, سالىق زيمان ۇلىنىڭ ورنى ەشقاشان تولمايدى, ەشكىم تولتىرا دا المايدى. ال ءبىر كوڭىل قۋانتارى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ فورت-شەۆچەنكو قالاسىندا كەزىندە ءوزى ساباق بەرگەن مەكتەبىن وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, سالىق زيمانوۆتىڭ اتىن بەرگەن ەدى. ول دا ءبىر اعامىزدىڭ كوزى تىرىسىندە جاسالعان يگى شارانىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. تاعى ءبىر كوڭىل قۋانتارى, اسىل اعامىزدىڭ ارتىندا ونەگەلى, ورەلى ۇرپاقتارى قالدى. مارقۇم جەڭگەي ءشاربان باتتالقىزى اعانىڭ وزىنە ساي اياۋلى جان, بەلگىلى عالىم ەدى. ۇلى مۇحتار مەن قىزدارى گۇلجامال, مەرۋەرتتەن نەمەرە, شوبەرە ءسۇيدى. ۇلدان نەمەرەلەرى ەرمەك, ەربول زيمانوۆتار ۇلكەن ازامات بولىپ ەرجەتتى. ەرمەك چەحيادا تۇرسا, ەربول امەريكانىڭ اسكەري پروكۋراتۋراسىندا قىزمەت ىستەيدى. مەنىڭ قابىرعامدى قايىستىرىپ وتىرعانى, كەمەڭگەر ادام عوي, ومىردەن وزاتىنىن ءبىلىپ, بالالارىن شاقىرىپ الىپ, باقۇلداسىپتى. سوندا «جەرلەۋ ءراسىمىن اكادەميك ك.ساعاديەۆكە, قالعان ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارىن كامالعا تاپسىرىڭدار», دەپ ايتىپ كەتىپتى. كوردىڭىز بە, كىم بولسا دا مۇنداي اسا جاۋاپتى شارۋانى ەڭ جاقىن, ءوزىم دەگەن ادامدارىنا تاپسىرمايتىن با ەدى. ونىسى مەنى جاقسى كورەتىنى, تۋعان ىنىسىندەي ساناعانى عوي دەپ قاتتى قينالدىم. مەن شىنىندا دا تۋعان اعايىمنان ايىرىلعان ەكەنمىن. باقۇل بول, اعا. جاتقان جەرىڭ جايلى, يمانىڭىز سالامات بولسىن. كامال ورمانتاەۆ, اكادەميك.