اڭىزعا اينالعان فارفور

ورتالىق مۋزەيدىڭ سوڭعى ون بەس جىل ىشىندە جۇرگىزگەن كەشەندى شارالارىنىڭ ءبىرى – الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىمەن مادەنيەت سالاسىندا حالىق­ارالىق بايلانىستى ناسي­حاتتاۋ. مۋزەيدە قازاق­ستاندا تىركەلگەن شەت مەملەكەت ەل­شىلىكتەرى جانە كونسۋل­دىق­تارىمەن بىرلەسە ءتۇرلى تا­قىرىپتىق كورمەلەر, ءىس-شا­را­لار ۇيىمداستىرىپ تۇرۋ داس­تۇرگە اينالعان. سولاردىڭ ءبىرى – كورەرمەندەر نازارىنا ۇسىنى­لىپ وتىرعان «فارفور ونەرىندەگى جىبەك جولى جايلى بەيجىڭ اڭىزى» دەپ اتالعان قىتاي زاماناۋي بەينەلەۋ ونەرى كورمەسى.

مىڭداعان جىلدار بويى قىتاي حالقى فارفور بۇيىم­دارىن ءوز مەملەكەتىنىڭ اتىنان دوستاسقان ەلدەرىنە, ديپ­لوماتتارعا تابىستاپ, بەل­گىلى ادامدارعا قۇندى كادە رەتىندە سىيعا تارتىپ كەلە­دى. وسىنداي بايلانىستار ار­­قىلى قىتايدىڭ وزگە ەل­دە­رمەن قارىم-قاتى­نا­سى نى­عايىپ, ءتۇرلى ۇلتتار­دىڭ دوس­تىعى تەرەڭدەپ, قىتاي مادەنيەتى الەمگە تارالدى. مۇنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. ەجەل­­دەن-اق الەمگە تانىمال بول­­عان فارفور قىتايدىڭ ءداس­ت­ۇرلى مادەنيەتىنىڭ ءبىر بولىگى سانالعان. اراب تىلىنەن اۋدار­عاندا «فارفورلى زات» ءسوزىنىڭ ءمانى «قىتايلىق», «قىتايدان» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرسە كەرەك.

– بۇل كوشپەلى كورمە جۇ­مى­سىنداعى جادىگەرلەر مەن بۇيىمداردىڭ بارلىعى بەي­جىڭ قالاسىنان اكە­لىنگەن. بەيجىڭ ۇلى جىبەك جولىنىڭ باستاۋى, ونەر مەن مادەنيەتتىڭ شوعىرلانعان وشا­عى. مۇنداعى تۋىندىلار حالقىمىزدىڭ سۋرەت ونەرى­نىڭ ەرەكشەلىكتەرىن, ەل استاناسىنداعى ايتۋلى عي­ماراتتاردىڭ تەرەڭ تاريحىن تانىتادى. تاعدىردىڭ ءوزى شەكتەسە ءومىر ءسۇرىپ, كورشىلىك بايلانىستا بولۋدى جازعان قازاق پەن قىتاي حالقىنىڭ سوناۋ كونە زاماندار قويناۋىنان باستاۋ الاتىن تاريحي دوستىق قارىم-قاتىناسى بۇگىندە قارقىندى دامىپ كەلەدى. بۇل باستامانىڭ قازاق­ستاننان باستاۋ الۋى دا ىرگەلەس جاتقان ەكى ەلدىڭ ارا­سىنداعى تاتۋلىق پەن دوس­تىقتى بىلدىرەدى, – دەيدى الما­تىعا ارنايى كەلگەن قىتاي سۋرەتشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى, تانىمال سۋرەتشى چەن ماوچان.

ەسكە سالساق, قىتاي ەلىنىڭ كوشپەلى كورمە جۇمى­سى ازيا ەلدەرىنە العاش شىعارىلىپ وتىر­عان كورىنەدى. بۇل جوبانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن باس­تال­عانى كوڭىل قۋانتادى. ۇلى جىبەك جولى شەك­تەس ەلدەردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىنىڭ دامۋى­نا جول اشاتىن كوشپەلى كورمە الماتى جۇرت­شى­لى­عى­نىڭ نازارىنا ۇسىنىلعاننان كەيىن كورشى­لەس وزبەكستان مەن قىر­عىزستان ەلدەرىنە جول تارتپاق.

ارمان وكتيابر, «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى