وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن «ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت جۇرەك الماستىردى, ءبىرىنشى رەت باۋىر اۋىستىرۋ وپەراتسياسى ويداعىداي ءوتتى» دەگەن حابارعا جۇرت توسىرقاي, تاڭىرقاي قارايتىن ەدى. قازىر مۇنداي مالىمەتپەن ەلدى ەلەڭ ەتكىزە المايسىز. ويتكەنى كەيىنگى بىرنەشە جىلدىڭ بەدەرىندە بۇل جاڭالىققا قۇلاق ۇيرەنىپ قالدى. بۇگىندە باۋىر, بۇيرەك, جۇرەك ترانسپلانتاتسياسىن جاساۋ پروبلەما ەمەس. دەگەنمەن دونور ماسەلەسى مامانداردىڭ باس اۋرۋىنا اينالعانى اقيقات.
تورتكۇل دۇنيەنىڭ دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن ەلدەرى تۇسىنىستىكپەن قابىلداعان مايىتتىك دونور ماسەلەسىنە ءبىزدىڭ حالىق ءالى كۇنگە دەيىن ۇركە قارايدى. سودان دا بولسا كەرەك, جامبىل ءوڭىرىنىڭ وزىندە جۇزدەن استام ناۋقاس ورگان ترانسپلانتاتسياسىن كۇتىپ وتىر. ولاردىڭ باسىم بولىگى – بۇيرەك دەرتىنە شالدىققاندار.
– قازىر وڭىردە ورگان ترانسپلانتاتسياسىن كۇتىپ جۇرگەن 141 ناۋقاس تىركەلگەن. ولاردىڭ ىشىندە 131 ازامات بۇيرەككە ءزارۋ. تىركەلگەن 131 ادامنىڭ 127-ءسى ەرەسەك بولسا, 4 ناۋقاس ءجاسوسپىرىم ساناتىنا جاتادى. باۋىر دەرتىنە شالدىعىپ, ءۇمىتىن ۇكىلەپ وتىرعان 9 ادام بار. جۇرەگى سىر بەرگەن 8 ازاماتتىڭ 7-ەۋى ەرەسەك, 1-ەۋى بالا. وسى ازاماتتاردىڭ بارلىعى دا كەلەر كۇنگە ۇمىتپەن قارايتىنى انىق, – دەيدى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرجان نازاربەك.
جالپى العاندا, مايىتتىك دونور ماسەلەسى كۇيىپ تۇرعان ەلدەر از ەمەس. دەرەكتەرگە سەنسەك, جاھان جۇرتىنىڭ 80%-ى مايىتتىك دونورعا تاۋەلدى بولىپ وتىر. سونداي-اق 20%-عا جۋىق حالىق تۋىستىق دونورلىققا ارقا سۇيەيدى. بۇل كۇلبىلتەلى, اسا نازىك ماسەلە ءبىزدىڭ ەلدە دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ورگان ترانسپلانتاتسياسىنا دەگەن سۇرانىس ىلكى ساتكە دە ازايماي تۇر.
رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە بۇيرەگى سىر بەرگەن ناۋقاستار جەتىپ ارتىلادى. قىسقاسى, ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە ورگان – بۇيرەك. بۇگىندە بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىن كۇتىپ وتىرعان ناۋقاستاردىڭ سانى ءۇش مىڭنان اسىپ كەتكەن.
وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى كەلتىرگەن دەرەككە سۇيەنسەك, كەيىنگى بەس جىلدىڭ بەدەرىندە وڭىردە 33 ناۋقاسقا ورگان ترانسپلانتاتسياسى جاسالعان. 2024 جىلى مايىتتىك دونوردان الىنعان ءبىر بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى جۇزەگە اسقان. وڭىردە مايىتتىك دونورلىقتىڭ تىم سيرەپ كەتۋىنىڭ ءبىر عانا سەبەبى بار. قازا تاپقان ازاماتتىڭ تۋىستارى كەلىسىم بەرۋدەن باس تارتادى. ارينە, اركىمنىڭ ءوز تاڭداۋى بار. ولاردىڭ تاڭداۋىنا ەشكىم قارسى تۇرا المايدى.
– مايىتتىك دونور ماسەلەسى قاي كەزدە دە نازاردان تىس قالمايدى. ايتسە دە ءبىزدىڭ وڭىردە بۇل ۇدەرىس سيرەك جۇزەگە اسادى. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى, قازا تاپقان ناۋقاستىڭ تۋىسقاندارىنىڭ كەلىسىم بەرمەۋى. جۇرتتىڭ ۇركە قاراۋى سالدارىنان مايىتتىك دونورلىق ماسەلەسى سيرەك كەزدەسەدى, – دەيدى باسقارما باسشىسى.
ەل اۋماعىندا اعزالاردى الۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, ترانسپلانتاتسيالاۋ 2020 جىلعى «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسىمەن رەتتەلەدى. بارلىق پروتسەدۋرالار مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمداردا عانا جۇزەگە اسادى. ورگانداردىڭ ترانسپلانتاتسياعا جارامدىلىق مەرزىمى قاتاڭ رەگلامەنتتەلگەن: جۇرەك – 4–6 ساعاتقا, وكپە – 6 ساعاتقا, باۋىر – 12 ساعاتقا, بۇيرەك – 24 ساعاتقا دەيىن, ال سۇيەك كەمىگى – شامامەن 3 تاۋلىك.
ادام كوزى تىرىسىندە دونور بولۋعا كەلىسىم بەرسە, ءبىر مايىتتەن 4–6 ورگاندى ءبىر مەزەتتە الۋعا مۇمكىندىك بار. دونورلىققا كەلىسىم نەمەسە باس تارتۋ eGov.kz پورتالى ارقىلى نەمەسە مەديتسينالىق ۇيىمداردا ءبىر جۇمىس كۇنى ىشىندە تىركەلەدى.
ەل ىشىندە ورگان ترانسپلانتاتسياسى ءۇشىن پاتسيەنت ايتارلىقتاي شىعىنعا باتادى دەگەن الىپقاشپا اڭگىمە بار. الايدا مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل – نەگىزسىز. سونداي-اق ورگان ساۋداسى دەگەن ۇعىم جوق. ويتكەنى وعان زاڭدىق نەگىزدە تىيىم سالىنعان. ول جونىندە دە دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرجان نازاربەك ناقتىلاپ ايتىپ بەرىپ, اعايىن اراسىنداعى الىپقاشپا اڭگىمەگە نۇكتە قويدى.
– مايىتتىك دونورلىق ەشقانداي سىياقىسىز جۇزەگە اسىرىلاتىن ۇدەرىس. ورگان ساۋداسى دەگەن ۇعىم ەشقاشان بولماۋعا ءتيىس. وعان زاڭ شەڭبەرىندە تىيىم سالىنعانىن جۇرت بىلە جۇرگەنى ءجون. مۇنىڭ اۋىر قىلمىس ەكەنىن ءاربىر ادام تۇسىنگەنى دۇرىس. ترانسپلانتاتسيا وپەراتسيالارى تولىقتاي مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. پاتسيەنت تاراپىنان قانداي دا ءبىر قارجىلىق شىعىن بولمايدى, – دەيدى س.نازاربەك.
قازاقى مەنتاليتەت كەيدە دونورلىقتى دا دىنمەن بايلانىستىرىپ جاتاتىنى بار. قالاي بولعان كۇندە دە, يمامداردىڭ ايتۋىنشا, بەلگىلى ءبىر شارتتاردى ورىنداۋ ارقىلى ورگان ترانسپلانتاتسياسىن جاساۋعا مۇمكىندىكتەر بار. ءبىرىنشى كەزەكتە دونوردىڭ باقيلىق بولعانى شاريعاتتىق تۇرعىدا راستالۋى كەرەك. ەڭ باستىسى, اعزانى بەرۋشى ازامات كوزى تىرىسىندە ءوزى وسيەت ەتكەن بولۋعا ءتيىس. ەڭ نەگىزگىسى, ۇرپاق تاراتۋ جۇيەسىنە قاتىسى بار ورگاندار بەرىلمەۋى كەرەك.
ءسوز جوق, ەلىمىزدىڭ قاي قيىرىندا بولسىن, مايىتتىك دونورلىق ماسەلەسى كۇيىپ تۇر. بۇل ماسەلە جامبىل ءوڭىرىن دە اينالىپ وتكەن جوق. قازاقى تانىم مەن سالت-ءداستۇردى, عۇرىپتى بەرىك ۇستاناتىن ءوڭىر تۇرعىندارى جاھان جۇرتى بەتبۇرىس جاساعان ىزگى قادامعا ۇركە قارايتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى سول ۇلتتىق مەنتاليتەتپەن ساباقتاسىپ جاتسا كەرەك.
جامبىل وبلىسىندا ورگان ترانسپلانتاتسياسىن كۇتىپ وتىرعان 141 ازامات بار ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. كەيىنگى 3–5 جىلدىڭ بەدەرىندە وڭىردە 33 ناۋقاسقا ورگان ترانسپلانتاتسياسى جاسالعانىن دا تىلگە تيەك ەتتىك. كورسەتكىشكە قاتىستى قانداي دا ءبىر سىن ايتا المايسىڭ. ويتكەنى ورگان ترانسپلانتاتسياسىنا قاتىستى شەشىمدى ءاربىر ازامات دەربەس قابىلدايدى. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ادام ءتىرى كەزىندە رەسمي تۇردە ورگان ترانسپلانتاتسياسىنا كەلىسىم قالدىرسا, ول باقيلىق بولعاننان كەيىن 4 نەمەسە 6 ادامعا ءومىر سىيلاي الادى. الايدا مۇنداي قادامعا باراتىن ازاماتتاردىڭ سانى تىم از بولىپ تۇر…
جامبىل وبلىسى