قازاق ءۇنىنىڭ قازىناسى

1966 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا كەشكى ساعات 19.00-دە ديكتور, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى انۋاربەك بايجانباەۆ «ەفيردە – «شالقار» باعدارلاماسى» دەپ ۇلتتىق راديونىڭ تۇساۋىن كەستى. وسى كەزدە قىرىق پايىزداي مولشەردە عانا قازاق تىلىندە حابار تاراتقان قازاق راديوسى قىزمەتكەرلەرى ۇلتتىق تىلدەگى جاڭا باعدارلاما اشۋدى سول ۋاقىتتا جوسپارلايدى. بۇل شالعايداعى اۋىلدار, شەت جايلاعان ەل-جۇرت, رۋحاني قازىناعا سۋساعان قانشاما حالىق ەل جاڭالىعىن قازاق تىلىندە ەستىسىن دەگەن ماقساتتان تۋعان وي ەدى. ءارى وداق كولەمىندە ۇلتتىق راديوباعدارلامالار قاۋلاپ شىعا باستاعان كەز. وسىنىڭ ءبارى سەبەپ بولىپ, قازاق راديوسىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ارداگەرلەر باستاپ, رەسەيدىڭ «ماياك», ۋكراينانىڭ «پرومين» باعدارلامالارىنداي حابار بەرەتىن راديوستانسا اشۋعا رۇقسات الۋ ماسەلەسىن ورتالىق كوميتەتتە كوتەرەدى. بۇل باستامانى رەسپۋبليكا باسشىلارى دا قولداپ, ورتالىق جاققا قۇجاتتار مەن ۇسىنىستى جونەلتەدى. بىراق ول جاقتان بىردەن جاۋاپ كەلە قويمايدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وزدىرىپ, قوسىمشا قۇجاتتار جاسالىپ, ماسكەۋگە قوس تىلگە بىردەي جۇيرىك مامان, سوعىس ارداگەرى, جۋرناليست ميفتاح جانتيكيندى اتتاندىرادى. ول ەكى ايداي ماسكەۋدەن شىقپاي ءجۇرىپ, قۇجاتتاردى الماتىدان ارنايى الدىرتىپ, تولىق رەتتەستىرەدى. اقىرى قازاق راديوسىنىڭ «سوڭعى حابار» رەداكتسياسى اياسىندا «شالقار» باعدارلاماسىن اشۋ تۋرالى بۇيرىققا قول جەتەدى.

ءسويتىپ, قازاق راديوسىنىڭ «سوڭعى حابارلار» رەداكتسياسىنىڭ جانى­نان شىققان اقپاراتتى-سازدى «شالقار» باعدارلاماسى بىردەن جەكە تولقىندا ەفيرگە شىعارىلدى. العاشقى كەزدە ەكى ساعات حابار تاراتسا, كەيىننەن ساعات سانى ۇلعايا ءتۇسىپ, كوپ ۇزاماي تاۋلىك بويى حابار تاراتتى. بەرتىنگە دەيىن قازاق راديوسى – رەسپۋبليكالىق ءبىرىنشى ارنا اتانىپ كەلسە, «شالقار» – رەسپۋبليكالىق ەكىنشى ارنا اتاندى. «شالقاردان» ەل ىشىندەگى عانا ەمەس, سىرتتا جۇرگەن باۋىرلارىمىز دا قازاق ءۇنىن, ءانىن, كۇيىن تىڭداپ, جۇرەكتەرىندەگى ساعىنىشىن باسقانى انىق.

راديومىزدىڭ «التىن قورى» ۇلتى­مىزدىڭ حالىق اۋىز ادەبيەتى جانە دالا اۋەزى ۇندەسكەن ءداستۇرلى اندەرىنە باي. بۇگىندە «التىن قوردا» 1948 جىلدان بەرى جيناقتالعان 100 مىڭنان اسا ءۇنتاسپا ساقتاۋلى. قازىرگى ۋاقىتتا وت­كەن عاسىردىڭ 30-40 جىلدارىنان بەرى جيناقتالعان «التىن قورداعى» باي ءۇن­تاسپالار, ونداعى اسا قۇندى راديوحابارلار مەن مۋزىكالىق شىعارمالار تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلىپ, «شالقار» راديوسىنىڭ ەفيرىنەن كۇندەلىكتى 22.00-23.00 ارالىعىندا بەرىلەدى.

«التىن قوردا» ۇنتاسپالارمەن قاتار, قازاقستان كومپوزيتورلارى شىعار­مالارىنىڭ 3 مىڭنان اسا نوتالىق نۇس­قالارى – قولمەن جازىلعان كلاۆيرلەرى مەن پارتيتۋرالارى ساقتالعان. بۇعان دە­يىن «كلاۆيرلەر جيناعىنىڭ» 1 جانە 2-تومى جارىققا شىقتى. جيناققا مۇقان تولەباەۆ, احمەت جۇبانوۆ, لاتيف حامي­دي, قاپان مۋسين, ەۆگەني برۋسيلوۆ­سكي سياقتى كومپوزيتورلارمەن قاتار, ءابىلاحات ەسپاەۆ, ءشامشى قالداياقوۆ, سادىق كارىمباەۆ, بەكەن جاماقاەۆ سىندى سازگەرلەرىمىزدىڭ كەڭ تاراعان اندەرىنىڭ 50 شاقتى نوتالىق نۇسقاسى – كلاۆيرى كىردى.

ەگەمەندىكتى ەنشىلەپ, ەڭسەلى ەل اتانعاننان كەيىن راديو تاريحىنىڭ جاڭا پاراعى اشىلدى. ۇلتتىق راديو حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى, ادەت-عۇرپى, ءتىلى, ءدىنى, ادەبيەتى مەن مادەنيەتى جايىندا حابار تاراتادى. «شالقار» راديو­­سىنىڭ اۋە تولقىنىندا بۇگىندە 35 حابار بار. 21-ءى تاسپا حابار, 14 باعدارلاما تىكەلەي ەفيردە شىعادى. ولاردىڭ ىشىندە جىلدار بويى ەفيرگە شىعىپ, تىڭداۋشى تالعامىنان شىققان ءداستۇرلى حابارلار دا بار. «شالقار» راديوسىنىڭ حابارلارى ەل تۇرعىندارىنىڭ 73 پايىزعا جۋىعىن قامتىپ, تاۋلىگىنە 18 ساعات اۋە تولقىنىنا شىعادى.

«شالقار» 2012 جىلى 1 قازاننان استانا قالاسىنداعى زاماناۋي ۇلگىدە سا­لىنعان «قازمەديا» ورتالىعىنداعى راديوكەشەننەن دە حابار تاراتا باستادى. ورتالىقتا جوعارى دەڭگەيدەگى شىعار­ماشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋگە بارلىق جاع­داي جاسالعان. جەتىلگەن تسيفرلىق تەحنولوگيا ورناتىلعان. ونى يگەرۋ ارقىلى راديو مۋلتيمەديا ساپىنا قوسىلدى.

«شالقار» راديوسى 2017 جىلى «قازاق راديولارى» جشس قۇرامىنا كىرىپ, قاناتىن كەڭگە جايدى. سەرىكتەستىك قۇرا­مىندا قازىر قازاق راديوسى, «شالقار»,  «Classic» راديولارى تىڭداۋشىلارعا قىزمەت ەتەدى.

راديو ەفيرى 2020 جىلعى قىركۇيەكتەن رۋحانيات ورداسى – الماتى قالاسىنان شىعا باستادى. «شالقار» ۇلتتىق ارنا اتىنا ساي جاڭا ماۋسىمىنان باستاپ تەك قازاقتىڭ ءداستۇرلى مۋزىكاسىن, ۇلتتىق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن, بابالار مۇراسى – قازاقتىڭ ءانى مەن كۇيىن, رەترو مۋزىكاسىن, وتكەنىمىزدەن سىر شەرتەتىن «التىن قورداعى» اسىل قازىنالارىن ناسيحاتتاۋعا تۇبەگەيلى بەت بۇردى.

راديونىڭ كونتەنتى دە, مۋزىكاسى دا تازا ۇلتتىق باعىتقا كوشتى. ەفيردەن بەرىلە­تىن مۋزىكالارى: ءداستۇرلى مۋزىكا, حالىق اندەرى, كۇي, جىر, تولعاۋلار, وركەستردە ورىندالعان شىعارمالار, تەرمەلەر مەن رەترو مۋزىكا, ت.ب. ال ارنايى ەسترادالىق مۋزىكاعا ارنالعان باعدارلامادا عانا ەستراداعا وڭدەلگەن حالىق اندەرى مەن قازاقى سيپاتتاعى ەسترادالىق اندەر بەرىلەدى.

«التىن قوردىڭ» مۇمكىندىگىمەن بىر­قاتار روليك سەريالارى ەفيردە قويىلادى. «التىن قورداعى تۇل­عالار داۋىسى!», «التىن قوردان ءان تىڭدايىق!»,«التىن قوردان كۇي تىڭ­دايىق!», ء«سوزتانىم», «اسىل مۇرا» سىندى روليكتەر سەرياسى بويىنشا «التىن قورداعى» تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ داۋىسى, ەل ەسىنەن شىعا باستاعان ەسكىلىكتى ءان-كۇيلەر بەرىلەدى. ءداستۇرلى انشىلەرىمىز بەن كۇيشىلەرىمىزدى ناسيحاتتاۋعا ارنالعان «كۇي-قۇدىرەت», ء«ان-امانات» روليكتەر سەرياسى دا – تىڭدارمان كوڭىلىنەن شىققان دۇنيەلەر.

2023 جىلى الماتىدا «شالقار» راديو­سىنىڭ تىكەلەي ەفير ستۋدياسىنا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, ديكتور انۋاربەك بايجانباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى قۇرمەتىنە وراي, داۋىلپاز ديكتوردىڭ اتى بەرىلدى. ستۋديانى زاماناۋي تۇرعىدا جوندەۋ مەن انۋاربەك بايجانباەۆ اتىنداعى ديكتورلار باي­قاۋى «ASSYLTAS» قوعامدىق قورىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جۇزەگە استى.

بۇگىندە «شالقار» راديوسىنىڭ مەرەيتويىنا وراي ەكىنشى تىكەلەي ەفير ستۋ­دياسى جاڭارتىلىپ, جاڭاشا جون­دەۋ­دەن ءوتتى. الماتىداعى «راديو ءۇيى» عيما­راتىندا «شالقار» راديوسىنىڭ تو­لىق جوندەۋدەن وتكەن جاڭا ستۋديا­سى سال­تاناتتى تۇردە اشىلدى. جاڭا ستۋ­دياعا قازاقتىڭ تۇڭعىش راديوديكتورى, قازاق راديوسىنىڭ ارداگەرى, كسرو-نىڭ قۇرمەتتى ءراديسى, قازاق كسر-ءنىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى مينا سەيىتوۆانىڭ ەسىمى بەرىلدى. سالتاناتتى ءىس-شاراعا راديو سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى, قازىرگى قىزمەتكەرلەرى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. تالاي ديكتورعا ءتالىم بەرگەن ۇستاز, راديو ونەرىنىڭ كورنەكتى وكىلى مينا سەيىتوۆا­نىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ماقساتىندا اشىلعان ستۋديانىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىندە رۋسلانا قۇدايبەرگەنوۆا, ساۋىق جاقانوۆا سىندى بىرقاتار اعا بۋىن وكىلدەرى ءسوز سويلەپ, باستامانىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

«شالقار» راديوسىنا 60 جىل» اتتى تاريحي-تانىمدىق كىتاپ دايىندالىپ جاتىر. اتاۋلى داتاعا وراي باسقا دا ءىس-شارالار جوسپارلانعان. الداعى بيىك بەلەستەردى ۇلتتىق راديو ۇجىمى وسىنداي جاقسى جاڭالىقتارمەن, قاجىرلى ەڭبەگىمەن, ۇزدىكسىز ىزدەنۋىمەن باعىندىرا بەرمەك.

بولاتبەك تولەپبەرگەن,

«شالقار» راديوسىنىڭ باس رەداكتورى, پرەزيدەنتتىڭ باق سالاسىنداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى