جۋىردا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلدىعىنىڭ قولداۋىمەن ۇلتتىق كىتاپحانا دەلەگاتسياسى كىتاپحانالىق تانىمدىق ىسساپارمەن قىتايدىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسى, بەيجىڭ استانالىق جانە سيان باس كىتاپحانالارى سىندى ەڭ ءىرى كىتاپحانالارىنا ساپارلاپ قايتتى. دەلەگاتسيا اتالعان كىتاپحانالاردىڭ جۇمىس بارىسىمەن تانىسىپ, تاجىريبە الماسىپ, ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويدى.
عاسىرلار بويى تاريحشىلار ءۇشىن دە, ساياحاتشىلار ءۇشىن دە جۇمباق ەل بولىپ كەلگەن قىتايعا ساياحاتتىڭ قايتالانباس اسەرلەرگە تولى بولاتىنى تۇسىنىكتى. ال قىتاي كىتاپحانالارى قىزىقتى ارحيتەكتۋراعا تولى اقپاراتتىق, ينتەللەكتۋالدىق جانە مادەني ورتالىقتارىمەن, كەڭ ءارى جارىق وقۋ زالدارىمەن, وقىرمانداردىڭ قورلارعا اشىق تۇردە قول جەتكىزەتىندىگىمەن تىپتەن ەرەكشە ەكەن. شىنى اينەكتەن جاسالىپ, جارىق تا اشىق كەڭىستىككە تولى, سوڭعى تەحنولوگيالىق ۇلگىدەگى قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان كىتاپحانالارىنىڭ عيماراتتارىن «اشىق كىتاپ» دەۋگە بولار. زاماناۋي اۆتوماتتاندىرىلعان كىتاپحانالىق-اقپاراتتىق جۇيەلەر, كوتەرگىشتەر, ەلەكتر قۋاتىن قامتاماسىز ەتۋ, ءورت ءسوندىرۋ, قورلاردىڭ ساقتالۋ جۇيەسى, زامانعا ساي جيھازدار جانە وزگە دە كوپتەگەن ەرەكشەلىكتەر بىردەن كوزگە تۇسەدى. ءبىز بارعان كىتاپحانالاردىڭ بارلىعىنان بايقاعانىمىز, وزدەرىندە وڭدەلگەن اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ مول تاڭداۋىنىڭ, الەمدىك اقپاراتتىق اگەنتتىكتەردىڭ مالىمەتتەر بازاسىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋى ەدى. قىتايدىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ تاريحى سوناۋ تسين اۋلەتىنىڭ (1644-1911 ج.ج.) سوڭعى يمپەراتورى پۋ ي 1909 جىلى قىركۇيەكتە قۇرعان كۇننەن باستاۋ الادى ەكەن. بۇگىندە ونىڭ كولەمى 250 شارشى مەتردى الىپ جاتىر. ول ۆاشينگتونداعى كونگرەسس كىتاپحاناسى مەن ماسكەۋدەگى رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىنان كەيىن الەمدە ءۇشىنشى ورىنعا يە. ال كىتاپحانا كوللەكتسياسى جونىنەن الەمدە بەسىنشى ورىنعا شىعىپ وتىر. قىتاي ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ جالپى قورى 9,4 ميلليون باسىلىمنان تۇرسا, جىل سايىن 600-700 مىڭ باسىلىمعا تولىعىپ وتىرادى. ولاردىڭ ىشىندە شان ديناستياسى زامانىنداعى (ب.ز.د. 16-11 عاسىرلاردا) اڭداردىڭ سۇيەگىنە جانە تاسباقا قابىرشاعىنا جازىلعان ەجەلگى جازبالار دا بار. ارنايى قورى 1 ميلليوننان استام سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار, ەجەلگى اتلاستار, ايگىلى ادامداردىڭ قولجازبالارى, تاريحي قۇجاتتاردان تۇرادى.
ۇلتتىق ساندىق كىتاپحانا بولىپ ەسەپتەلەتىن قىتاي ۇلتتىق كىتاپحاناسىن ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە ۇلتتىق مادەني ينجەنەريا دەۋگە بولادى. الەم بويىنشا قىتاي تىلىندەگى ەڭ اۋقىمدى تسيفرلى اقپارات كەشەنى مەن قىزمەت كورسەتۋ كەشەنىنە اينالۋدى ماقسات تۇتاتىن بۇل نىساننىڭ تەك قىتاي ەلىنە عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيە جۇزىنە تسيفرلى رەسۋرستار بويىنشا قىزمەت كورسەتە الاتىنى تاڭداندىردى.
بۇگىنگى كۇننىڭ دامۋ تالابىنا ساي بولۋ ماقساتىندا قىتاي كىتاپحاناسى ءداستۇرلى قىزمەت كورسەتۋ مەن تسيفرلى قىزمەت كورسەتۋدى ءوزارا ۇيلەستىرىپ, ىزدەۋ, وقۋ, سۇراۋ, جيناۋ, ينتەرنەتتە قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارىن ۇشتاستىرعان. وقىرمانداردىڭ بىلگىسى كەلگەن اقپاراتىن جەدەل تۇردە تاۋىپ الۋى ءۇشىن تولىقتاي كومپيۋتەرمەن جابدىقتالىپ, سۇرالعان كىتاپتىڭ قاي سورەدە تۇرعانىن كورسەتىپ بەرەتىن زەردەلى جابدىقتار ورناتىلعان. سونداي-اق وقىرمانداردىڭ ەلەكتروندى باسىلىمداردى وقۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ ماقساتىمەن, قولعا ۇستايتىن ەلەكتروندى وقۋ جابدىقتارى ازىرلەنگەن. كورۋ قابىلەتى شەكتەۋلى جاندارعا ارناۋلى قىزمەت كورسەتۋ اۋماعى بار. ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ۇيالى تەلەفون قىزمەت پلاتفورماسى وقىرمانداردىڭ ۇيالى تەلەفوندارىنا قاجەتتى اقپاراتتى جەتكىزىپ جانە قابىلداپ تۇرادى.
قىتايدىڭ استانالىق كىتاپحاناسى اندينگمەن قاقپاسىنىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا, كونفۋتسي شىركەۋىنىڭ باتىسىندا ورنالاسقان. بۇل كىتاپحانانىڭ نەگىزى 1913 جىلى استانالىق كوپشىلىككە ارنالعان كىتاپحانا رەتىندە قالانعان. وعان دەيىن ول ايگىلى يمپەراتور اكادەمياسى (Guozijian) بولاتىن.
اتالعان كىتاپحانانىڭ تاريحى ۇزاق ءارى كۇردەلى. 1924 جىلى استانالىق كوپشىلىك كىتاپحانا مەن ميتروپوليت كىتاپحاناسىنىڭ ءبىر بولىگى يمپەراتورلىق اكادەمياسىنىڭ تۋاي اللەياسىنىڭ جانىنداعى Xuanwumen قاقپاسىنىڭ جانىنا اۋىستىرىلدى. بۇرىنعى كەزدە كىتاپحانالار قاراپايىم حالىق ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ ەسەپتەلمەگەن. سول سەبەپتى دە باستاپقىدا كىتاپ قورى اسا جيناقتالماعان. الايدا, بىرنەشە رەت ورنىن جانە اتىن اۋىستىرۋىنىڭ ارقاسىندا ونىڭ قورى دا ۇلعايا تۇسكەن. بىرنەشە ونجىلدىقتى ارتقا تاستاپ كىتاپحانا كوللەكتسياسى 110 مىڭ تومعا جەتكەن.
تاجىريبە الماسۋ بارىسىندا بۇل كىتاپحانادا وتباسىلىق جانە بالالارعا ارنالعان زال بار ەكەنىن بايقادىم. ول زالدارعا بالالار اتا-انالارىمەن بىرگە بارا الادى. بالالار ينتەرنەتتى ءبىر ساعات قانا پايدالانادى. ينتەرنەتتە كوپ وتىرۋدىڭ زياندىلىعى ەسكەرىلگەن بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار 24 ورىندى 3D كينو زالى جۇمىس ىستەيدى.
بۇدان كەيىن دەلەگاتسيامىز ەجەلگى قىتاي استاناسى, جىبەك جولىنىڭ باستاۋ الار ارناسى رەتىندە تانىلعان سيان قالاسىنا ات باسىن تىرەدى. سيان باياعىدا چانان دەپ اتالعان. ونىڭ ءار سۇيەم جەرى تۇنىپ تۇرعان تاريح. ۇلى تسين, حان, تاڭ ءتارىزدى 13 اۋلەت وسى قالادا ءومىر ءسۇرىپ, وسى قالانىڭ وركەندەۋىنە ءوز تاراپىنان ولشەۋسىز ۇلەستەرىن قوسقان. ۇلى قىتاي قورعانىنا ەلىكتەپ تۇرعىزىلعان قالا قورعانى, پروۆينتسيانىڭ تاريحي مۇراجايى, ورتالىق كىتاپحاناسى, اتاقتى تسين شيحۋاندي ماۆزولەيى مەن وعان قوسا جەرلەنگەن تەرراكوت اسكەرلەرى دە وسى قالا ىرگەسىندە. قازىرگى سيان-شەنسي پروۆينتسياسىنىڭ كىتاپحاناسى قىتايدىڭ باتىس ايماعىنداعى ەجەلگى كوپشىلىك كىتاپحانالاردىڭ ءبىرى.
اسپاناستى ەلىنىڭ نەگىزگى ءۇش كىتاپحاناسىن كورۋمەن قاتار, ۇيىمداستىرىلعان ەكسكۋرسيالاردىڭ ارقاسىندا قحر-دىڭ مادەنيەتى, تاريحى, ادەبيەتىنە دە كوز جۇگىرتىپ ۇلگەردىك.
تاجىريبە الماسۋ بارىسىندا ءبىزدىڭ كىتاپحانالارعا راديوجيىلىكتى سايكەستەندىرۋ تەحنولوگياسىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىم. RFID-تەحنولوگياسىن قولدانۋ وقىرماندارعا قىزمەت كورسەتۋدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرمەك. قازاقستاندا RFID-تەحنولوگياسى وتاندىق باعدارلامالىق ءونىم نەگىزىندە ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇيە وقىرماندارعا كىتاپحاناشىنىڭ كومەگىنسىز ءوز بەتىنشە كىتاپ الىپ, ونى تاپسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مىنە, وسىنداي جاڭاشىلدىقتاردى ەنگىزە وتىرىپ, ءبىزدىڭ كىتاپحانالار دا زاماناۋي تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىنىنە سەنىم مول.
گۇلميرا سماعۇلوۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ
عىلىمي-ادىستەمەلىك قىزمەتىنىڭ توپ جەتەكشىسى
الماتى