ساكەن سەيفۋلليننىڭ «ەگە­مەن قازاقستانداعى» قولتاڭباسى

وسىعان وراي رەسپۋبليكالىق پار­تيا ۇيى­مىنىڭ – كيرپارتبيۋرو – ما­جى­لىسىندە (19.10.1920) جاڭا گازەت شىعارۋ ماق­ساتىمەن رەدكوللەگيا قۇرىلدى. ونىڭ مۇ­شەلىگىنە س.سادۋاقاسوۆ, ج.ايماۋىتوۆ, س.سەيفۋللين بەكىتىلدى. ال سول جىل­دىڭ 13 قاراشاسىندا جارىق كور­گەن باسىلىم «ەڭبەك تۋى» دەگەن اتپەن ومىرگە كەلدى.

گازەتتىڭ ءبىرىنشى نومىرىندە سا­كەن سەي­فۋلليننىڭ اتاقتى «مار­­سەلەزاسى» جارىق كوردى. ءشاميل­ دەگەن اۆتوردىڭ «سوۆەتتىك روسسيا­نىڭ جايى» دەگەن ماقالاسى دا بەرىلىپتى. ال ءشاميل – ساكەننىڭ بۇر­كەنشىك اتى. كەڭەستەردىڭ ال­­تىنشى سەزى تۋرالى ماتەريال­ دا بار. قازاقستان اتىنان ماس­كەۋگە بارعان دا ساكەن ەدى. دەمەك  گازەتتىڭ بۇل ءنومىرىن شى­عا­رى­سۋعا اقيىق اقىننىڭ بەلسەنە قاتىس­قانى ايقىن كورىنىپ تۇر.

«ەڭبەك تۋى» دەگەن اتپەن شىق­­­قان تۇس­تا 1920 جىلدىڭ 13­ قاراشاسىنان 1921 جىلدىڭ اق­پا­نىنىڭ اياعىنا دەيىن سما­عۇل سادۋقاسوۆ, ودان سوڭ 21 اقپاننان 1 قارا­شاعا دەيىن جۇسىپبەك اي­ما­ۋىتوۆ رەداكتور بولىپتى» («ەگە­مەن قازاقستان», №262, 4.12.1999).

وكتيابر رەۆوليۋتسياسىنىڭ ءتورت جىل­­­دىق­ مەرەكەسى كۇنى – 1921 جىل­عى 7 قاراشا­دا ورىنبوردا ركپ(ب) قىرعىز (قازاق) ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ورگانى – «ەڭ­بەكشىل قازاقتىڭ» ءبىرىنشى سا­نى شىقتى. قۇرامىندا ساكەن سەي­فۋللين (رەداكتور), ءسابيت مۇ­قانوۆ, امانعالي ەگىزباەۆ جانە باسقالار بولعان رەداكتسيا القاسى قۇرىلدى.

گازەت رەداكتورى س.سەيفۋل­لين, سون­داي-اق­  م.دۋلاتوۆ, س.سا­دۋا­قاسوۆ, ت.جۇر­گەنوۆ, باسقا دا وسىن­داي زيالى قاۋىم وكىلدەرى با­سىلىمدا ۇلت ماسەلەسىن باتىل كوتەرىپ وتىردى.    ساكەننىڭ ەلدىڭ­ قوعام­دىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەنە ارالاسقان كەزى دە وسى تۇس بولاتىن:

1920, 26 شىلدە كەڭەستەر سە­زىن­دە اق­مولا اتقارۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلىگىنە ساي­لانىپ, اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنبا­سارى, اكىمشىلىك ءبولىمىنىڭ مەڭگە­رۋشىسى. 1920, 4 قازان قازاقتىڭ كەڭەس­تىك سو­تسيا­ليستىك اۆتونو­ميا­لىق­­ رەسپۋبليكا­سىن جاريالاعان قۇ­رىل­تاي سەزىنىڭ دەلەگاتى.  1920, 12 قازان قازاكسر ورتا­لىق­ اتقارۋ كوميتەتى پرەزيديۋ­مى­نىڭ مۇشەسى. 1920, قاراشا كەڭەستەردىڭ VIII سە­زىنە قاتىسادى, ۆ.ي.لەنيننىڭ گوەلرو جوسپارى تۋرالى بايانداماسىن تىڭدايدى. 1921, اقپان-مامىر اقمولا مەن سە­مەي وبلىس-تارىن قازاق رەسپۋبليكاسىنا قوسۋ جونىندەگى توتەنشە كوميسسيانىڭ مۇشەسى. 1922, 13 ماۋسىم «ەڭبەكشىل قا­زاق» گازەتىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى جانە وقۋ-اعارتۋ حالىق كوميس­سارىنىڭ ورىنباسارى. 1922, جەلتوقسان كەڭەستەردىڭ III سەزىندە قاز اكسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ تورا­عاسى بولىپ سايلاندى. 1922 «اساۋ تۇلپار» ولەڭدەر جيناعى مەن رەۆوليۋتسياشىل دراما – «قىزىل سۇڭ­قارلار», «باقىت جولىنا» جەكە-جەكە كىتاپ بو­لىپ شىقتى. 1922, 23-30 جەلتوقسان رسفسر كەڭەس­تەرى­نىڭ ح سەزىنىڭ دەلەگاتى رەتىندە كسرو-نى قۇرعان بۇكىلوداقتىق قۇرىلتاي سەزىنە قاتىسىپ, واك-ءنىڭ مۇشەلىگىنە سايلاندى.  1923, ءساۋىر رك(ب)پ XII سەزىنە قاتىس­تى.  1921 جىلى 28 شىلدەدە ور­تا­لىق ات­قارۋ كوميتەتىندە وبلىس­تىق پارتيا­ ­كوميتەتىنىڭ باسشى قىزمەتكەرلەرى قا­تىس­قان ۇلكەن ءماجىلىس بولىپ, قا­زاق ءباسپاسوزىن وركەندەتۋ ماسەلەسى قا­را­لا­دى. سونىڭ ىشىندە «ەڭبەكشىل قا­زاق»­ گازەتى مەن «قىزىل قازاقستان» جۋر­­­نالىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ماقساتىمەن ارناۋلى­ رەداكتسيالىق كول­لەگيا (ا.اسىل­­بەكوۆ, ا.ءبايدىلدين, س.سەي­فۋل­­لين, ت.جۇرگەنوۆ, جاۋاپتى­ حات­شى­سى­ ە.الدوڭعاروۆ) بەلگى­لەنىپ, ساكەن «ەڭبەك­شىل قازاق» گازەتى مەن «قىزىل قازاق­ستان» جۋر­نالىنىڭ رەداكتورى بولىپ تاعا­يىندالادى.

ساكەنگە ءارى سوۆناركوم, ءارى گازەتتى باس­قا­رۋ وڭاي بولماعانى بەلگىلى. سوندىقتان دا ول ورىن­بورعا سوناۋ قوستانايدا جۇرگەن بەيىمبەت ءمايليندى «ەڭبەكشىل قا­زاق» گازەتىنە تۇراقتى قىزمەت اتقارۋ ءۇشىن ارنايى شاقىرعان.

كورىپ وتىرسىزدار, جاڭا وكى­مەت قۇرى­لىسىمەن ونىڭ بيلىك سا­تى­سىنا ىلىگىپ, ساكەن اينالاسى ەكى-ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قانشاما قىزمەتتىڭ باسىن قايىرىپ تاس-تادى دەسەڭىزشى. ءيا, اتقارىلعان شارۋا از ەمەس. ونىڭ ءبارىن ءتى­زىپ شىعۋ قاجەت ەمەس دەسەك تە ساكەن­نىڭ ەكى قىزمەتتى – گازەت رەداك­تورى ء ارى سوۆناركوم توراعاسى – قالاي ۇش­تاس­تىرا العاندىعى نازار اۋدارارلىق دۇنيە. مىنە, سول كەزدە «ەڭبەكشىل قازاقتا» قانداي پروب­لەمالار كوتەرىلىپ, ولار قالاي شەشىمىن تاپتى دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدە­گەنىمىز ورىندى. 

ساكەن سەيفۋللين 1922 جىل­دىڭ­ جەل­توق­سانىندا ۇكىمەت باسشىسى بولىپ تا­عايىندالعاننان كەيىن ءبىر اي وتەر-وتپەستە «قازاق­تى قازاق دەيىك, قاتەنى تۇزەتەيىك» (15.02.1923) دەگەن اششىلىعى ۋداي ماقالا جازادى. اۆتور: «بۇگىنگە شەيىن قازاق­تى ورىس­تار «كيرگيز» دەيدى. اق­ پاتشانىڭ «شاراپاتىنا» ءماز بولعان مىرزالار قازاققا جو­­عارىدان قاراپ, تۇمسىعىن كەكىرەيتىپ, پىسقىرىپ «كيرگيز» دەيتىن بولدى. تو­رەلەردىڭ قاتىندارى يتىنە ۇرىسقاندا «اح, تى پالكان, كيرگيزدان دا جامان­سىڭ» دەيتىن بولدى»,  دەپ جازادى. 

كەڭەس وكىمەتىنىڭ ءوزى رەس­مي تۇردە قازاق ەلىن لەنين قول قويعان قۇجاتتىڭ وزىندە «كير­­گيز­سكايا رەسپۋبليكا» دەپ اتا­دى ەمەس پە؟ ءبىزدىڭ وزىمىزدە دە بار, قازاقپىن دەگەن­نىڭ ورنىنا كوبىنەسە «قىرعىزبىز» دەيمىز, ايتپەسە «قىزىل قازاق­ستان» جۋرنالى ورىسشا نەگە «كراسنىي كيرگيزستان» بولۋى ءتيىس؟ شوۆينيستىك پيعىلدان قا­لىپتاسقان وسىنداي جاعدايعا تويتارىس بەرەتىن مەزگىل كەلدى ەمەس پە دەگەن ويدى ور­تاعا سالادى.

اۆتور بىلاي دەيدى: «بۇل ءبىز­دىڭ السىز­دى­گىمىزدى كورسەتەدى. ەگەر­ دە ءبىزدىڭ قازاق جىگىتتەرى بۇل قا­تەنى تۇزەتەمىز دەسە, وپ-وڭاي تۇزەتىپ اكەتەر ەدى. ءبىزدىڭ ءار قازاق جى­گىتى «كيرگيز» دەگەندى تاستاپ, قويماستان «قازاق», «قازاق» دەگەن ءسوزدى جۇمساپ, باسقا جۇرتتىڭ قۇلاعىنا ءسىڭدىرىپ ۇيرەتۋ كەرەك».

سوندا ماسەلە قالاي شەشىلۋى ءتيىس؟ قان­داي ۇسىنىس-پىكىرلەر بار؟ گازەت رەداكتورى ءارى ۇكىمەت باسشىسى نە دەيدى؟ ساكەن ويىن بىلاي قورىتادى: «قازاقستاننىڭ ورتالىق ۇكىمەتى «كيرگيز» دەگەندى قويىپ, «قازاق» دە­گەن ەسىمدى قول­دانۋعا جارلىق (دەكرەت) شىعارۋى كەرەك. قازاقتى «قازاق» دەيىك, تاريحي قاتەنى تۇزەتەيىك».

سوناۋ پاتشا زامانىنان پا­لەن­باي جۇز­دەگەن جىلدار قازاقتى «قىرعىز», ال قىر­عىزدى «قارا قىرعىز» دەپ ءسوز اراسىندا ەمەس, رەسمي تۇردە جۇرتتىڭ ميىنا ابدەن سىڭىرگەن ۇعىم وپ-وڭاي وشى­رىلەر مە؟ قاتارداعى جۋرناليست ەمەس, گازەت باسشىسى, ونى ازسىنساڭ ۇكىمەت توراعاسى بول­سا دا ونىڭ ۇسىنىسىن «بۇل دۇرىس ەكەن, قاتەنى تۇزەتەيىك» دەپ قولما-قول قولدايتىندار كوپ بولا قويمادى. پىكىرتالاس كۇشەيدى, قارسىلىق كورسەتكەندەر دە شەگىنەر ءتۇرى جوق. بىراق ۇلتتىق مۇددەنى تۋ عىپ كوتەرگەن اقىن العان بەتىنەن تايمادى. بىرتە-بىرتە ءىزباسارلارى دا مولايدى. ناتيجەسىندە, 1925 جىلدىڭ 18 ساۋىرىندە سوۆەتتەردىڭ V بۇ­كىل­قازاقتىق سەزىنىڭ قازاق حال­قىنىڭ تاريحي دۇرىس اتاۋىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى قاۋلىسى شىقتى. ال 1925 جىلدىڭ 15 ماۋسىمىندا بواك پرەزيديۋمىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس كيراسسر قازاسسر-ى بولىپ وزگەرتىلدى (راس, بۇل قۇجات ومىرگە كەلگەن كەز­دە ساكەن ۇكىمەت توراعاسى قىزمەتىنەن كەتكەن بولاتىن).

1923 جىلى 23 قاڭتاردا رك(ب)پ كي­رو­ب­كومىنىڭ پرەزيديۋم ما­جىلىسىندە قىر­عىز (قازاق) حالىق اعارتۋ, ءبىلىم بەرۋ حالكومى كوللەگياسىنىڭ احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ جونىندەگى ۇسى­نىسى تالقىعا ءتۇستى. جيىنعا پرەزيديۋم مۇشەلەرى كوروستەلەۆ, پولوزوۆ, مەڭدەشوۆ جانە گور­كين; كيروبكوم مۇشەلەرى نۇرماقوۆ, ۆاينشتەين, كەنجين, ءجاندىلدين, ايماقتىڭ كومسومول, كاسىپوداق ۇيىمدا­رىنىڭ, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ جانە باسقا مەكەمەلەرىنىڭ جەتەكشى قىز­مەتكەرلەرى قاتىستى. 

قاۋلىدا «كەڭەستىك ورگاندار بۇل مەرەي­توي­دى وتكىزۋگە ءتيىس­تى ەمەس دەپ ەسەپ­تەلسىن. ال مۇ­نى جەكە ادامدار وتكىز­سە قار­سىلىق جوق» دەلىندى. ودان ءارى پرەزيديۋم مىنانداي قورى­تىندى جاسايدى  «...ۆوزلوجيت پەرسونالنۋيۋ وتۆەتستۆەننوست زا سودەرجانيە رەچەي نا پرازدنەستۆە توۆاريششەي وت يمەني سوۆورگانوۆ نا ت. سەيفۋللينا» («الاش قوزعالىسى», ا., «ەل شەجىرە» باس­پاسى, 2007, 3-ت., 1-كىتاپ, 126-127-ب.). دەمەك احاڭنىڭ مەرەيتويىن رەسمي تۇردە وتكىزۋگە بولمايدى, ال ساكەن باسقا بىرەۋدىڭ ءسو­زى ءۇشىن نەگە جاۋاپ بەرۋى كەرەك؟ مۇنى قالاي تۇسىنەر ەدىڭىز؟ جارايدى, ساكەندى «قىزىل» ەدى دەيىك, بىراق ول جوعارىدان بىرەۋ ىم قاقسا تۇرا جۇگىرەتىن ادام ەمەس. بيلىكتەگىلەر بۇل ءىس-شاراعا ارا­لاسپاي-اق قويايىق دەسە دە ۇكى­مەت باسشىسى ءارى گازەت رەداكتورى ساكەن تويعا بارادى, ءسوز سوي­لەيدى, مۇنىمەن قويماي احاڭنىڭ قازاق تاريحىنداعى الاتىن ورنىن تۇڭعىش رەت كورسەتىپ, ونى باسپاسوزدە جاريالايدى. 

ساكەن سەيفۋللين بىلاي دەگەن: 

– احمەت بايتۇرسىن ۇلى قارا­پايىم كىسى ەمەس, وقىعان كىسى, وقى­عانداردىڭ اراسىنان ءوز زامانىندا پاتشانىڭ ارام ق ۇلىقتى اتارمان-شابارماندارىنىڭ قورلىعىنا, مازاعىنا تۇسكەن حالىقتىڭ نامىسىن جىرتىپ, داۋسىن شىعارعان كىسى...

قازاق حالقىن بايعا, كەدەيگە بول­مەي نامىسىن بىردەي جىرتتى, ارىن بىرگە جوقتادى. ءوزى وقى­عان مىرزالار شەن ىزدەپ جۇر­گەندە, قورلىققا شىداپ, قۇلدىققا كونىپ, ۇيقى باسقان قالىڭ قازاقتىڭ ۇلت نامىسىن جىرتىپ, ۇلتتىڭ ارىن جوقتاعان پاتشا زامانىندا جالعىز-اق احمەت ەدى.

...احاڭ بايلاردىڭ قۇلدىعىن­دا شىرىگەن جارلىلاردىڭ اي­عاي­شىسى ەمەس, ولاردىڭ شوق­پارشىسى ەمەس, بىراق بايىن, ­كەدەيىن ايىرماي قازاقتى عا­نا سۇيەتىن ادال جۇرەك تازا ۇلت­شىل (ساكەن سەيفۋللين. ا., «قا­زىعۇرت», 2005, 5-ت., 241-243-ب.). 

قازاق ادەبيەتىنىڭ اسا كورنەكتى قايرات­كەرلەرىنىڭ ءبىرى ءسا­بيت مۇقانوۆ ايتقانداي, ساكەن قازاق كەڭەس ادەبيەتىن ءبىرىنشى بوپ باستاۋىمەن بارلىق جانر­دا دا قۇندى شىعارمالار تۋعىزۋمەن قاناعاتتانباي, وزى­نەن باستالعان قازاق كەڭەس ادە­بيەتىنىڭ كادرلارىن جاساۋدا دا ­ۇلان-بايتاق ەڭبەك ءسىڭىردى. 1922-1925 جىلدار اراسىندا قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ باس­قا­رۋشى گازەتى – «ەڭبەكشىل قا­زاققا» (كەيىنگى – «سوتسياليستىك قازاقستان») رەداكتور بولىپ­ قىزمەت اتقارعان ساكەن وسى جىل­داردا قازاق كەڭەس ادەبيە­تىنىڭ اعا جازۋشىلارى بەيىم­بەت مايليننەن, امانعالي سەگىزباەۆ­تان, جيەنعالي تىلەپ­بەرگەنوۆتەن, سامات نۇرجانوۆتان, ەلجاس بە­كەنوۆتەن باستاپ, جاڭا ادەبيەتتىڭ جاس كادرلارىنا گازەتتىڭ بەتىنەن كەڭ ورىن اشتى, ولاردىڭ شىعار­مالارىن گازەتكە ۇزدىكسىز جاريالاپ تۇردى. قازاق كەڭەس ادەبيەتىنىڭ ءبىرىنشى ۇيىمى قاز­اپپ 1925 جىلى وسى جازۋشى­لاردان قۇرىلىپ, ۇيىمدى سا­كەن مەن بەيىمبەت باسقاردى (ساكەن سەيفۋللين. كوپ تومدىق شىعار­مالار جيناعى. 7-ت., «قازىعۇرت», 2007 ج., 5-8-ب.). 

سوۆناركوم باسشىسى ساكەن سەي­فۋل­لين­نىڭ باتىل ارالاسۋى­مەن حالىق شارۋا­شىلىعىن قال­پىنا كەلتىرۋ باعىتىندا ءبى­راز جۇمىستار ىستەلدى. ونەر­­كاسىپ سالاسىندا ەلەۋلى ىلگەرىلەۋ­شى­لىك بايقالدى. مۇناي, التىن, جەز, ءتۇستى مەتالدار ءوندىرىسى دامي ءتۇستى. حا­لىق شارۋاشىلىعىنىڭ قا­زاق­ ورتالىق كەڭەسى ءبىراز مەكە­مەلەر­دى – «كوجمەحترەست», «يلەتس­كسول», «پاۆلودار­سول», «اقجالزولوتو», «كاز­زولوتو», «كازاح­ساكساۋلترەست» جانە باسقا كاسىپ­ورىن­دار بىرىكتىرىلدى.

وداقتىق ماڭىزى بار ون­دىرىس­تەر جۇمىس ىستەي باس­تا­دى. «ەمبانەفت», «التاي­كاز­پولي­مەتالل», «اتباستسەمەنت» ترەس­تەرى قۇ­رىل­دى. قازاق جەرىندە اۆتوموبيل, تەمىر جول, اۋە قا­تىناسىن وركەندەتۋ ءىسى قولعا الىن­دى. ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكا سالاسىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىن اقىن «ەڭبەكشىل قازاقتا» ماقالا, كەيدە پوەزيا تۇرىندە ۇزبەي جاريالاپ تۇردى.

پروفەسسور تۇرسىنبەك كاكى­شەۆ اعامىز اتاپ وتكەندەي, ساكەن­نىڭ ۇكىمەت باسشىسى بول­ۋى ءاربىر جاڭا ءىستى جەدەل جۇ­زە­­گە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرسە, ونىڭ جۋرناليستىك قىزمەتى ىستە­لەر ىسكە بارلاۋ جاساۋ جانە الەۋ­مەتشىل ازاماتتاردىڭ تىڭ, سو­نى وي-پىكىرلەرىنە ۇنەمى قۇلاق ءتۇ­رىپ وتىرۋ مىندەتىن اتقاردى. ءسويتىپ ءسوز بەن ءىس تۇتاستىق تاۋىپ, ناقتى شاراعا اينالىپ وتىردى. ماسەلەن, ساكەن سەيفۋللين «قازاقستان ءباسپاسوزى» دەگەن ماقالاسىندا ۇلتتىق جۋرناليستيكانى وركەندەتۋگە باعىت­تالعان ون ءۇش ءتۇرلى شارانى تاپ­تىشتەي باياندايدى. ءوزىنىڭ ويىن «قالام قايراتكەرلەرىنىڭ ءبارىن جۇمىستارىنان بوساتىپ, جازۋعا سالۋ كەرەك» دەپ باس­تاپ, «قازاقستاندا ءارىپ تىزەتىن دە جوق بول­عاندىقتان, ىلگەرى كۇندى ەسكە الىپ, ايماقتا ءارىپ تىزەتىندەر كۋرسى اشىلسىن. وعان ءاربىر گۋبەرنيادان رازۆەرستكامەن كىسى الىنسىن» دەگەن ۇسىنىسپەن اياقتايدى. ارينە ساكەننىڭ پىكىرى اياقسىز قالعان جوق. باسپا ءىسىن جولعا قويماي ەش­تەڭە دە تىندىرا المايتىنىن سەزگەن ساكەن ەندى قازاق­ستان مەملەكەتتىك باسپاسىن ۇيىم­داستىرۋدى شىنداپ قولعا الدى. وعان مەكەن تاۋىپ, كادر­لاردى جيناۋ ىسىنە بەلسەنە كىرىستى.

ساكەن بابامىزدىڭ انا ءتىلى­مىزدى كەڭ­سە ىستەرىنە ەنگىزىپ, ونىڭ مەرەيىن ارتتىرا تۇسۋدەگى ءىس-ارەكەتىن, جانكەشتى ەڭبە­گىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ۇكىمەتتى باس­قارا وتىرىپ, وسى ماسەلە تۋرالى «ەڭ­بەكشىل قازاققا» بىر­نەشە ماقالا جازدى. «كەڭسە ىس­تەرىن قازاق تىلىندە جۇرگىزۋ كەرەك» (9.06.1923), «كەڭسەلەردە ءىستى قا­زاق تىلىن­دە جۇرگىزۋگە كىرىسۋ» (25.06.1923), «نە قىلدىڭدار؟» (15.08.1923), «قازاقستاننىڭ ور­تالىق كەڭەس كوميتەتىنىڭ 3-جالپى جينالىسىنىڭ قورىتىندىسى» (11.09.1923), ­«قازاقستاننىڭ زاڭ كوميسسارياتىنا تەڭە­لىڭدەر» (19.09.1923), «كەڭ­سەلەردە قازاق ءتى­لىن جۇرگىزۋ» (22.12.1923) سياق­تى كوپتەگەن ماقالالار گازەت وقۋ­شىلارىنا وي سالۋ ءۇشىن بەرىلە سالعان جاي قاتارداعى ءجۋر­ناليستىڭ جازبالارى ەمەس, بۇل ۇكىمەت باسشىسىنىڭ, ساكەن سەي­فۋلليننىڭ ءتيىستى رەسمي ورىن­دارعا بەرگەن تاپسىرماسى ەسە­بىندەگى نۇسقاۋ سياقتى پارمەنى بار­ ­دۇنيە بولاتىن. مىنە, وسىدان سوڭ ركپ(ب) XII سەزىنىڭ شەشىمىنە ساي­كەستەندىرىپ, ساكەننىڭ تى­زەر­لەۋىمەن 1923 جىلدىڭ 22 قاراشاسىندا كازتسيك-ءتىڭ پرەزيديۋمى ءىس قاعازدارىن قازاق تىلىندە جۇرگىزۋ تۋرالى ارنايى قاۋلى قابىلدادى. 

سوۆناركوم توراعاسى قىزمە­تىنە كىرىسكە­نىنە ءبىر اي بولماي جا­تىپ ول «ەڭبەكشىل قازاق» گا­زەتىندە جاريالانعان «زور مىن­دەت» دەگەن ماقالاسىندا (21.11.1922) «ونەر-ءبىلىم جولىن­دا ارتتا قالعان ءبىزدىڭ قازاق حال­قىنا وقۋ بەك قاجەت. وقۋسىز – قا­زاقتىڭ بولاشاقتاعى كۇنى قاراڭ. وقۋدىڭ قازاققا قانداي كەرەك ەكەنىن ايتپاسا دا جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى»,  دەي كەلىپ, «الداعى مەجە ەندى ...جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاق ونەرلى حالىقتاردىڭ قاتا­رىنا كىرۋى كەرەك. بۇل قازاق جىگىت­تەرىنىڭ زور مىندەتى»,  دەپ ناقتى ماقسات قويادى. 

ۇكىمەت باسقارعان ساكەننىڭ ءسوزى مەن ءىسى ارقاشان ءبىر جەردەن شىعىپ وتىردى. سول كەزدە ۇكىمەت قاۋلىسىمەن حالىق شارۋا­شىلىعى, مادەنيەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تاعى باسقا سالالار بويىنشا مەملەكەت قارجىسى ەسەبىنەن مۇعالىمدەردى, مال دارىگەرلەرىن, زووتەحنيكتەردى, اق­­شا-قازىنا, زاڭ, ميليتسيا, اسكەري قىزمەتكەرلەردى, سالىق ينسپەكتور­لارىن, ت. ب. كوپ­تەگەن مامانداردى جاپپاي­ دايار­لاۋ ءىسى قولعا الىندى. ماسەلەن, ساكەن باسقارعان ۇكىمەت بەلگىلەگەن شاكىرتاقىمەن پەتەربۋرگتە الكەي مارعۇلان مەن مۇحتار اۋەزوۆ, ال تومسكىدە قانىش ساتباەۆتىڭ ءبىلىمىن تولىقتىرعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى بولار. ولارمەن بىر­گە قازىنا ەسەبىنەن وقى­عان تالاي قازاق تۇلەكتەرى كەيىن حال­قى­مىزدىڭ ءبىلىم مەن مادەنيەتكە ۇمتىلۋىنا كەڭ جول اشقان اسا ماڭىزدى رۋحاني اعارتۋشىلىق ميسسيانى جۇزەگە اسىردى. بۇلار­دىڭ قاتارىنان ونداعان مەملەكەت, قوعام قايراتكەرلەرى, ۇيىم­داس­تىرۋشى ىسكەر باسشىلار­ شىقتى. ءسويتىپ ەلىمىزدىڭ وقۋ-ء­بىلىم, مادەنيەت, عىلىم سالا­سىنداعى ۇدەمەلى ورلەۋىنىڭ بە­رىك نەگىزى سول كەزدە – وتكەن عاسىر­دىڭ جيىرماسىنشى جىلدارىندا قالاندى. مۇنى ساكەن سەيفۋل­لين مەن ونىڭ ارىپتەستەرى, زامان­داستارىنىڭ ۇلت الدىنداعى تاريحي ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسى دەپ ەسەپ­تەگەنىمىز ءجون.

امانتاي كاكەن, «ساكەن سەيفۋللين»

كوپ تومدىق شىعارمالار جيناعىنىڭ

رەداكتسيالىق القا مۇشەسى

استانا

سۋرەتتە: س.سەيفۋللين مەن ق.وتە­­­كين. 1934 جىل