قاراعاندى كومىردىڭ ۇستىندە وتىرىپ, وعان تاپشى بولادى دەپ كىم ويلايدى؟ ەكى اپتاداي ەلدى دۇرلىكتىرگەن ماسەلەنىڭ ءمانىسى باسقادا سياقتى. تۇرعىنداردىڭ سوزىنە سەنسەك, ساتىلىپ جاتقان كومىردىڭ كولەمى جەتكىلىكسىز. قاتتى وتىندى تيەپ اكەتۋشى جۇك كولىكتەرىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى بولسا, باعانى ءوسىرۋ ءۇشىن وندىرۋشىلەر تاۋاردىڭ تاپشىلىعىن ادەيى قولدان جاساپ وتىر دەگەن جورامال ايتادى.
الايدا قازىر جاعداي تۇراقتانعان. قاراعاندىدا كومىر تاپشىلىعى دەگەن تىعىرىقتىڭ باس اۋرۋى بىلتىرعى ەسكى كومىردى العىسى كەلمەيتىن اعايىننىڭ اشۋى مەن اقشانىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى باعانىڭ ءبىرشاما وسكەندىگىندە سياقتى.
«جالىندى وتاننىڭ» كوممەرتسيالىق ديرەكتورى الەكساندر پوپكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىننىڭ قويماسىندا بەس مىڭ توننا كومىر بار. الايدا ونى ەشكىم العىسى كەلمەيدى, بارلىعىنا ۆاگوننان جاڭا تۇسكەن ءىرى كومىر قاجەت. ەگەر ءبىز رەزەرۆتەردەن ەكى ساعاتتىڭ كولەمىندە جەكە تۇلعالار ءۇشىن ءوزى الىپ كەتەتىن جۇك كولىكتەرىن تيەي الساق, جىلجىمالى قۇرامنان قاتتى وتىن العىسى كەلەتىندەرگە كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. نەگىزىنەن ول باسقا ايماقتاردان كەلگەن تۇتىنۋشىلار», دەيدى ول.
ەسكى كومىر ەكەنىنە ەشكىمنىڭ كوزى جەتپەگەن سوڭ, ول ماسەلەگە قاتىستى بەيتاراپ پىكىر ۇستانامىز. قاراپايىم بۇقاراعا كومىردىڭ جاڭا, باعانىڭ ەسكى بولعانى جاقسى.
ال ەندى اڭگىمەنى ارلەپ ايتاتىن كەيبىر ارىپتەستەرىمىزدىڭ ايتىپ جاتقان اسپانداعى باعاسىنا ءالى ەشكىم كومىر ساتىپ العان جوق. سەبەبى داۋ شىققان بەتتە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماس ايداروۆ قاراعاندى وبلىسىندا ورىن العان كومىر ماسەلەسىنە قاتىستى مالىمدەمە جاساعان بولاتىن. بۇل پروبلەماعا بايلانىستى وتكىزىلگەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ول كومىر تاپشىلىعى جوق دەپ اتاپ ايتتى. بار قيىندىقتار جەتكىزۋ مەن تۇسىرۋگە كەلىپ تىرەلىپ تۇرعان سىڭايلى. ارينە ول تۇرعىدان بيلىكتەگىلەردىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ تومەن بولىپ قالعاندىعى انىق.
بارشاڭىزعا بەلگىلى, قازىرگى ۋاقىتتا حالىققا قاجەت كومىرگە سۇرانىس جوعارىلاپ كەتتى. ءبىرىنشى كەزەكتە ايتايىن دەگەنىم, وبلىسىمىزدا كومىر وندىرۋدە پروبلەمالار جوق. سوڭعى 9 اي قورىتىندىسى بويىنشا بىزدە كومىر ءوندىرىسىنىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ملن تونناعا ۇلعايدى. جىلىتۋ ماۋسىمىنا قارسى بارلىق الەۋمەتتىك, مادەني جانە تۇرمىستىق نىساندار كومىرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
دەگەنمەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جەكە سەكتور تۇرعىندارىن كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋدە بەلگىلى ءبىر قيىندىقتار بارىن مويىندايدى.
– بيىلعى جىلى قىركۇيەكتە كەنەتتەن كۇن سۋىتىپ كەتتى. سوندىقتان كومىرگە دەگەن سۇرانىس تا ەكى-ءۇش ەسە ۇلعايدى. كومىرگە قاتىستى دۇربەلەڭ ونى ساتىپ الامىن دەۋشىلەر قاتارىنىڭ قالىڭدىعىنا بايلانىستى تۋىنداپ وتىر. ناتيجەسىندە كومىر ساتۋ نۇكتەلەرىندە جۇك كولىكتەرىنەن قۇرالعان كەزەك ۇزارىپ كەتتى. ول تيەۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتەلۋىنە قاتىستى.
الماس ايداروۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر كاسىپورىندار كومىر جونەلتىلىمىن ۇلعايتقان. مىسالى, «شۇباركول كومىر» كومپانياسىنىڭ ساتىلىم نۇكتەلەرى ەكى اۋىسىممەن جۇمىس ىستەپ جاتىر. جۇمىسكەرلەر كومىردى كۇندىز-ءتۇنى جونەلتۋدە. ەگەر وسىعان دەيىن ولار شامامەن 50 جۇك كولىگىن تيەسە, قازىر بۇل كورسەتكىش 150-گە دەيىن ۇلعايتىلعان. سونىمەن قاتار «شۇباركول كومىر» كومپانياسى كۇن سايىن قاراعاندىعا كومىر تيەلگەن 25 ۆاگون جونەلتىپ وتىرادى.
– ءبىز بۇل جاعداي ءبىر اپتا كولەمىندە تۇزەلەدى دەپ كۇتۋدەمىز, – دەدى قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى. – وعان قوسا قاراعاندىدا اۋا رايى دا جىلىدى. كومىر ساتۋ جىل بويى جۇرگىزىلەدى, ءبىتىپ قالۋى مۇمكىن ەمەس. قازان, قاراشا جانە جەلتوقسان ايلارىندا كومىر ادەتتەگى رەجىممەن قازىرگى ساتىلىپ جاتقان نۇكتەلەردە ساتىلاتىن بولادى.
ال ەندى «شۇباركول كومىر» اق ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى اندرەي سافونوۆ كاسىپورىن كەنەتتەن كومىر ەكسپورتىن ۇلعايتتى دەگەن اقپاراتتىڭ جالعان ەكەنىن ايتادى.
– بۇرىن قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنداعى سۇرانىس 2 ملن 700-2 ملن 800 توننانى قۇراسا, بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە-اق ول 3 ملن توننادان جوعارى بولىپ ءوسىپ كەتكەن بولاتىن, – دەپ ءتۇسىندىردى ول. – اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايىندا ىشكى نارىقتا تەك قانا كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق سەكتوردىڭ وزىندە سۇرانىس 117 مىڭ تونناعا ءوسىپ كەتكەن ەدى. ەكسپورت سول قالپىندا قالدى. بىراق ءبىز ونى قازىر جىلجىمالى قۇراممەن قيىندىقتار تۋىنداپ تۇرعاندىقتان ورىنداپ جاتقان جوقپىز. بۇرىن ءبىز ءوز بەتىنشە شىعارىپ الۋشىلارعا تاۋلىگىنە 1600 تونناعا دەيىن جۇكتەسەك, قازىر تاۋلىگىنە 4500-4900 توننا تيەيمىز. مۇنى قاداعالاۋ مۇمكىن ەمەس, سەبەبى ادامدار كەلىپ, كەزەكتە تۇرادى. ءبىز ولاردى ءۇش تاۋلىك بويى ۇستاپ تۇرا المايمىز. بيىلعى جىلى تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىسى ەرەكشە ۇلعايىپ كەتتى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مالىمدەلگەندەي, جەكە تۇلعالار اراسىندا كومىر ساتىپ الۋ دۇربەلەڭى ۇيلەر مەن كاسىپورىنداردا ۇزاق جاناتىن پەشتەردىڭ ورناتىلۋىمەن بايلانىستى بولۋى ابدەن مۇمكىن. سونىمەن قاتار دۇرلىكپە ىقتيمال كوممەرتسيالىق پايدامەن دە بايلانىستى بولعانىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ماسەلەن, ۇلكەن كەسەكتەردى ءسال ۇگىتىپ, ءتيىمدى باعامەن ساتۋعا بولادى.
كومىر باعاسى بيىل تونناسىنا 8000-11000 تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل باعا بىلتىرعى باعادان مىڭ تەڭگەگە قىمباتتاعانىن بىلدىرەدى. ال, وبلىس ورتالىعىنان الىس ايماقتارعا كومىردىڭ تونناسى 16 مىڭنان جەتكىزىلىپ جاتىر.
وسىعان دەيىن حابارلانعانداي, 100-گە جۋىق جۇك كولىگى قاراعاندى وبلىسىنىڭ كومىر ساتۋ نۇكتەلەرىندە جينالىپ قالعان بولاتىن. ءوز كەزەگىن كۇتىپ تۇرعان ساتىپ الۋشىلاردىڭ 60 پايىزى باسقا ايماقتاردان: قوستاناي, استانا, قىزىلوردا جانە اقمولا وبلىسىنان كەلگەندەر. ولارعا ۆاگونداردان تۇسىرىلگەن ءىرى فراكتسيالى كومىر قاجەت بولدى.
باسقا دا كومىر ءوندىرۋشى كاسىپورىندارعا كەلەر بولساق, مۇندا دا ولار جۇمىستاردى بارىنشا ۇدەتۋگە تىرىسىپ جاتىر. مىسالى, «راپيد» جشس قازان ايىنىڭ باسىنان باستاپ كومىر ءوندىرۋدى 18 پايىزعا ۇلعايتقان.
ميراس اسان, «ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى