قۋدالاۋ ورگاندارى تەكسەرىسىنىڭ كەمشىلىگىن انىقتاۋدا سوت ورگاندارىنىڭ اتقاراتىن قىزمەتى زور.
ويتكەنى بۇل تەكسەرىستەردىڭ سوڭعى سىرىن سوت قانا ءبىلىپ, ايتا الادى. جانە سوعان ساي ءىستى بولعان ادامنىڭ الداعى تاعدىرىن انىقتايتىن شەشىمدى دە سوت قانا شىعارادى. بۇل – ادىلدىككە جەتۋدىڭ جالعىز جولى.
اعىمداعى جىلدان باستاپ, ەلىمىزدىڭ سوت سالاسى جاڭا جۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر. مىنە, وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى, اسىرەسە, سوت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورىنداۋى حالىققا – جاقسىلىق, سۋديالارعا ابىروي اكەلمەك. ال وندا ۇلت جوسپارىنىڭ زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى 11 قادام تۇگەل سوت جۇيەسىنە ارنالعاندىعى بەلگىلى.
الەمدەگى وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ تەك ەكونوميكاسى, ساياسي, مادەني جاعدايلارى عانا ەمەس, قۇقىقتىق سالاسى دامىپ, وسىعان ساي سوت جۇيەسى ايتارلىقتاي الدا بولۋى قاجەت. مۇنداي رەفورمالار نە ءۇشىن, قانداي ماقساتپەن شىعارىلادى؟ ارينە, ەڭ الدىمەن, ول حالىققا ءتيىمدى بولۋى قاجەت. ياعني قانداي جاعدايدا بولماسىن ادامنىڭ قۇقىعى قورعالۋى ءتيىس. بۇل ورايدا ۇلت جوسپارىندا ايتىلعانداي, ەندى ناقتى تالاپ القابيلەرگە دە قويىلىپ وتىر. مىنە, وسى ورايدا زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باسىمدىق بەرىلگەن «100 ناقتى قادامنىڭ» 21-قادامىنا سايكەس, القابيلەر سوتى قولدانىلاتىن سالالار اياسى كەڭەيتىلدى. ەڭ ماڭىزدىسى, القابيلەر سوتى مىندەتتى تۇردە قاتىساتىن قىلمىستىق ىستەردىڭ ساناتتارى انىقتالدى. ەلباسى قول قويعان جاڭا زاڭعا ساي, القابيلەر قاتىساتىن سوتتاردىڭ قاراۋىنداعى ىستەردىڭ اياسى ۇلعايىپ, قوسىمشا ءتورت قۇراممەن تولىقتىرىلدى. بۇرىن ولاردىڭ الدىنا اتۋ جازاسىنا كەسۋ مەن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا تارتىلعانداردىڭ تاعدىرىن شەشۋ تالابى قويىلسا, ەندى ادام ۇرلاپ, اۋىر حالگە ۇشىراتۋ جانە جاسوسپىرىمدەردى زورلاۋ قىلمىسى بويىنشا قۇرام قوسىلدى. مۇنداي ىستەر اسا اۋىر قىلمىستىق ساناتتا بولعاندىقتان القابيلەر قاتىسۋىمەن قارالۋدا.
بىراق ايىپكەردىڭ ادامدى ۇرلاعانى نەمەسە ءجاسوسپىرىمدى زورلاعانى قۋدالاۋ ورگاندارى ارقىلى تەكسەرىلىپ, سوت الدىنا انىقتالىپ كەلىپ تۇرسا, وندا نەلىكتەن ونىڭ كىنالى, كىنالى ەمەستىگىنە باس اۋىرتۋدىڭ قاجەتى بار دەيدى بىرەۋلەر. راسىندا, القابيلەرسىز-اق سۋديانىڭ ءوزى ونداي ادامدى سوتتاپ جىبەرمەي مە؟ سوتتاي المايدى. نەگە؟ ويتكەنى سوت تەكسەرۋدىڭ زاڭدىلىعىنا كوز جەتكىزبەي, دالەلدەردىڭ ناقتىلىعىن زەردەلەمەي, قوس تاراپتىڭ ۋاجدەرىن ەلەپ-ەكشەمەي اقيقاتتى ايتا المايدى. ادامنىڭ ايىبى زاڭ جۇزىندە ايقىندالىپ تۇرسا عانا اقيقات ايتىلادى. ال ونى القابيلەر الدىندا انىقتاپ بەرۋ ءۇشىن ءبىر تاراپتان قورعاۋشى, ەكىنشى جاقتان ايىپتاۋشى, ياعني پروكۋرور «سايىسقا» تۇسەدى. ولار ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, ۋاجدەرىن دالەلدەپ بەرەدى. مىنە, بۇلاردىڭ دالەلدەمەلەرىن تىڭداعان القابيلەر ونى ىشتەرىنەن ساراپقا سالىپ, قورىتىندى شىعارىپ, بيۋللەتەنگە سوتتالۋشىنىڭ كىناسى بار ما, جوق پا دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزدى بەلگىلەيدى. وسىلايشا حالىق مۇنداي ادامداردى القابيلەر ارقىلى وزدەرى سوتتايدى نەمەسە اقتايتىندىعىن ايتادى.
ادامدى ادامنىڭ ولتىرۋگە قاقى جوق. قاندى قول كانىگى قىلمىسكەردىڭ ءوزى بىرنەشە جىلدى ارقالاپ, تاس قاپاسقا قامالسا دا, ونىڭ ومىرىنە ەشكىم بالتا شابا المايدى. بىراق سولاي ەكەن دەپ, ادامدار ادام ولتىرۋدەن قالىس قالىپ جاتقان جوق. الىپ قاشادى, زورلايدى, ولتىرەدى, ايتەۋىر, ادامعا ادام دەگەنىن جاسايدى. ارتىنان بار بولعانى ءومىر باقي باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋعا سوتتالادى. ال بۇلاردىڭ اراسىندا كىم جوق دەيسىز, ناعىز باسكەسەرى دە, قوساق اراسىندا قوسا كەتكەنى دە كەزدەسەدى. ونداي جازىقسىز جانداردىڭ تاعدىرىن بۇلدىرۋگە كىم سەبەپكەر بولادى؟ سەنسەڭىز دە, سەنبەسەڭىز دە ايتىلاتىن ءبىر جايت, وعان ناقتى ادام ءولتىرۋشىنى ىزدەۋشى ادامداردىڭ وزدەرى كەيدە سەبەپكەر بولادى ەكەن. سوندىقتان ناعىز قىلمىسكەر مەن جازىقسىز جاندى ايىرا الۋ قاي زاماننىڭ بولسىن كوكەيكەستى ماسەلەسى. دەمەك, قىلمىستىق ىستەردى سارالاۋ, زەردەلەۋ, دالەلدەمەلەردى تارازىعا تارتۋ, ادام ءولتىردى دەگەندى كىنالى نەمەسە كىناسىز دەپ تانۋ, ءومىر باقي كورەر جارىعىنان ايىرىپ, تار قاپاسقا توعىتۋ – ايتۋعا عانا وڭاي. ءيا, قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ سول قىلمىستىڭ قالاي جاسالعانىن زەردەلەپ شىعۋ عانا ەمەس, ونىڭ اۋىرلىعىن سەزىنىپ, قاسىرەتىن جۇرەكتەن وتكىزۋ. سوندايدا ادامعا دەمەۋ بولار ادالدىق, ادىلدىك, شىندىق قاعيداتتارى عانا. شىنايى اقيقاتقا جەتكىزەر ءۇش نەگىز – وسى. جۇرت وسىنى القابيلەردەن كۇتەدى.