رۋمىنيا-قازاقستان: جەڭىلىستەر ساباق بولسا...

ويىن تۋرالى بۇدان بۇرىن ايتىپ كەتكەندىكتەن, شەت مەملەكەتتە ءوزىمىز كوزبەن كورگەن كەيبىر جايتتاردى وقىرمان قاۋىممەن بولىسە كەتكەندى ءجون سانادىق.

قولداۋ دەپ وسىنى ايت!

قازاننىڭ ەكىسى كۇنى قازاق­ستان ۇلت­تىق قۇ­را­ماسىنىڭ فۋتبول­­شى­لارى مەن جاتتىق­تىرۋ­شىلار شتابى بۋحارەست قالاسىنا كەلىپ جەتتى. قۇراما فۋتبولشىلارى اۋەجايدان تۇسە سالىپ, 2018 جىلعى الەم چەم­پيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ كەزەڭى اياسىنداعى رۋمىنيا-قازاق­ستان ماتچى وتەتىن پلوەشتي قالاسىنا جول تارت­تى. ءبىزدىڭ ەلدە ۇلتتىق قۇراما ويىندارىنىڭ استانادا وتەتىنىنە ۇيرە­نىپ قالعاندىقتان, رۋمى­نيا-قازاقستان ماتچى ەل استاناسىندا وتەتىن شىعار دەپ ويلاعانبىز. بىراق, ولاي بولماي شىقتى. رۋ­مىن ارىپتەستەرىمىزدەن «حالىقارالىق كەزدەسۋ بۋحارەستە ەمەس, نەگە شا­­عىن قالاشىقتا ءوتىپ جاتىر؟», دەپ سۇراعانىمىزدا «پلوەش­­تيدە فۋتبول­دان رۋ­­­مىنيانىڭ ءۇش دۇر­كىن چەمپيونى جانە ەل كۋبو­گىنىڭ يەگەرى بولعان جەر­گىلىكتى «پەترولۋل» (مۇ­­ناي­شى) كومانداسى بار. قار­جىلىق داعدارىسقا باي­لانىستى كلۋب ەكى جىل بۇرىن رۋمىنيانىڭ ءتور­تىنشى ليگاسىنا ءتۇسىپ قالعان بولاتىن. بيىل ءۇشىنشى ليگادا ويناپ ءجۇر. 2019 جىلى «مۇنايشىلار» جو­عارى ليگادا ويناۋدى ال­دارىنا ماقسات ەتىپ قوي­عان. رۋمىنيا فۋتبول فە­دە­راتسياسى بۇل كلۋبقا مورال­دىق قولداۋ كورسەتىپ, جەر­گىلىكتى جان­كۇيەر­لەرگە فۋت­بول مەرەكەسىن قايتا سەزىن­­دىرۋ ماقساتىندا ۇلت­تىق قۇراما ماتچىن «پەت­رولۋل» كومانداسىنىڭ ستا­ديونىندا وتكىزۋدى ۇي­عار­عان», دەگەن جاۋاپ الدىق. 

پلوەشتي – مۇنايلى قالا

ىرگەتاسى 1596 جىلى قالان­عان پلوەشتي قالا­سى رۋمىنيانىڭ وڭ­تۇس­تىگىن­دە ورنالاسقان, 190 مى­ڭ­نان اسا حالقى بار شاعىن شاھار. ەل اس­تاناسى بۋحارەستپەن ارا­سى 60 شا­قى­رىم قا­شىق­تى­قتى قۇرايدى. حال­قى­نىڭ باسىم بولىگى – رۋمىندار, سىعاندار جانە ماجارلار. سونداي-اق از مولشەردە ۋكرايندار, ەۆرەيلەر, تۇرىكتەر دە بار ەكەن. XIX عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا قارا التىننىڭ ءىرى قورى تابىلعان پلوەشتي قالا­سى رۋمى­نيانىڭ نە­گىزگى مۇناي ورتالى­عى سا­نا­لادى. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعىمەن, ونىڭ ىشىندە ءجۇزىم وسىرۋ­مەن اينالىسادى ەكەن. جوعارىدا ايتىپ وتكەنى­مىزدەي, جەرگىلىكتى «پەت­رولۋل» فۋتبول كومان­داسى 1952 جىلى قۇرىل­عان. «پەت­رولۋل» فۋتبول­شىلارى ءوز الاڭىن­داعى كەزدەسۋلەرىن كوماندا قۇرىل­­عانداعى ەڭ العاش­قى جاتتىق­تىرۋ­شىسى يليە وانەنىڭ ەسىمى ب­ە­رىل­­­گەن ستاديوندا وتكىز­ەدى. ارەنا­نىڭ سىيىم­دى­لىعى – 15 000 ادام.

شاعىن قالانىڭ حالق­ى از, ترو­تۋار­لارى كەڭ جانە ارنايى ۆەلو­جول­­دارى بار. سونداي-اق قالادا ءتورت راديو تورابى جۇمىس ىستەيدى. پلوەشتيدە تاريحي عي­ماراتتار وتە كوپ ەكەن. جاڭا عيماراتتار دا قا­لا­­نىڭ ارحيتەكتۋرالىق كەل­­بەتىن بۇزباي, كونە عاسىر ستي­لىندە سالىنعان. مۇنايلى قالا­دا قىمبات قوناقۇيلەر كوپ. كوشە­لەردە مەملەكەتتىك باع­دار­لاما بيلبورد­تارى كەزدەسپەيدى. ءتىپتى رۋمى­نيا-قازاقستان ماتچىنا بايلانىستى ەشقانداي باننەرلەردى دە ىلمەگەن. تەك جارناما عانا بار.

جانكۇيەر مادەنيەتى

رۋمىنيا مەن قازاق­ستاننىڭ ۋاقىت ايىرما­شىلىعى ءۇش ساعات ەكەن. ماتچ وتەتىن كۇنى يليە وانە اتىنداعى ستاديونعا ەكى ساعات بۇرىن جەتىپ ال­دىق. ءبىز كەلگەندە ارەنا­دا جانكۇيەر اتىمەن جوق ەكەن. ماتچ بولاردان ءبىر كۇن بۇرىن رۋمىن ارىپ­تەس­تەرىمىز بيلەتتەردىڭ تۇ­گەل ساتىلىپ كەتكەنىن ايتىپ ەدى...  سودان ويىن باستال­عانعا دەيىن جۇرەك جال­عاپ الايىق دەپ ستا­ديونعا جاقىن جەردەن تاماق­تاناتىن ءدامحانا ىزدەدىك. سويتسەك, جانكۇيەرلەردىڭ بارلىعى جازعى مەيرام­حانا, كافەلەردە وتىر. جان­كۇيەرلەردىڭ وسىنداي ءداستۇرى بار ەكەن. ال فا­نات جانكۇيەرلەر بول­سا, كوشەدە رۋمىنيا تۋىن ۇستاپ «رۋمىنيا العا, ءبارىمىز قۇراماعا جان­كۇيەر بولامىز!» دەپ ۇران­داتىپ ءجۇردى. تاعى ءبىر قىزىعى, جانكۇيەرلەردىڭ ءبارى ستاديونعا جاياۋ كەلدى. ويىنعا دەيىن دە, ودان كەيىن دە كوشەدە كولىك كەپ­تەلىسىن كورمەدىك. ەسە­سىنە ءتارتىپ ساقشىلارى قاپتاپ ءجۇردى. مۇنىڭ سەبەبى, ىشكى بىرىنشىلىك ويىندارى كەزىندە جانكۇيەرلەر ارا­سىندا كيكىلجىڭدەر كوپ تۋىن­داپ تۇراتىن كورىنەدى. ابى­روي بولعاندا, بۇل جولى جانكۇيەرلەر قاقتى­عىسىنىڭ كۋاسى بولعان جوقپىز جانە ءوزىمىز دە ەلگە ءدىن امان جەتتىك.

جاڭا باپكەرمەن – جاڭا جەتىستىككە

رۋمىنيا-قازاقستان مات­چى كوسمين كونترا ءۇشىن باس جاتتىقتىرۋشى رە­تىندەگى العاشقى ويىن بولدى. رۋمىنيا قۇرا­ما­سىنىڭ تىزگىنىن ول وسى­دان ەكى اپتا بۇرىن ال­عان ەكەن. فەدەراتسيا جا­ڭا جاتتىقتىرۋشىمەن 2020 جىلعا دەيىن كەلى­سىم شارتقا وتىرىپتى. باس باپكەردىڭ الدىنا ەل قۇراماسىن 2020 جىل­عى ەۋروپا چەمپيوناتى­نا شىعارۋ مىندەتى قويى­لىپتى. پلوەشتي قا­لا­سى­نىڭ جەرگىلىكتى جانكۇيەر­لەرى كونترادان ۇلكەن ناتي­جە كۇتەتىندەرىن جا­سىر­مايدى. سەبەبى ول 2012-2014 جىلدارى «پەت­رو­لۋل» كومانداسىن جات­تىق­تىرىپ, كلۋبپەن بىرگە رۋ­مى­نيا كۋبوگىن جەڭىپ العان. 

جۋرناليستەرمەن بول­عان ءباسپاسوز ءماسلي­حا­تىن­دا كونترانىڭ ءوزى دە رۋ­مىنيا قۇراماسىمەن بىرگە جوعارى ناتيجەگە جەتكىسى كەلەتىنىن ايتتى. «قۇراما باپكەرى رەتىندە تۇڭعىش ماتچىمدى قازاقستان قۇ­را­ماسى­نا قارسى وتكى­زە­مىن. بۇل مەن ءۇشىن ما­ڭىز­دى ويىن بولماق. سون­داي-اق ماتچ پلوەشتي قالاسىندا وتەتىنى جاقسى بولدى. ويتكەنى جەرگىلىكتى كوماندامەن رۋمىنيا كۋبوگىن جەڭىپ العانمىن. ەرتەڭ دە اتالعان قالا­دا­عى جەڭىسىمدى جالعاس­تىر­عىم كەلەدى. رۋمىنيا قۇراماسىمەن الداعى ۋا­قىتتا الەم جانە ەۋروپا چەمپيونى اتانعىم كەلە­دى», دەپ اعىنان جارىلعان ەدى. 

كەزدەسۋدەن كەيىنگى ءباس­­پاسوز ءماسليحاتىن­دا كونترا قارلىققان داۋىس­پەن سويلەپ, جۋر­نا­ليس­­تەردى ءبىر كۇل­دىر­تىپ ال­دى. «سىزدەردەن كە­شى­­­رىم سۇرايمىن. فۋت­بول­­­شى­لارعا الاڭ جيە­گى­­نەن ايعايلايمىن دەپ, ويىن­­­­نىڭ العاشقى 20 مي­نۋ­ت­ى­­نان كەيىن داۋسىم قار­­­لى­عىپ قالدى», دەپ اقتالدى ول.

بولجام جانە جۇباتۋ

پلوەشتي قالا­سىن­­داعى قونا­قۇي­دەن يليە وانە اتىن­داعى ستاديونعا قا­راي بەت العانىمىزدا, رۋمى­نيا فۋتبول فە­دە­­­را­تسياسىنىڭ وكىلى كە­لىپ: «رۋمىنيا-قازاق­­ستان ويى­نى 1:1 ەسەبى­­مەن اياق­تالسىن. دوس­تىق جە­ڭىس­پەن تەڭ تار­قاسا­يىق», دەپ جى­ميدى. «جەڭى­لىپ قال­ماي, تەڭ تار­قاس­­قانى­مىز دۇرىس شى­عار», دەپ قول الى­سىپ, تەڭ ويىنعا كەلىستىك. ستاديونعا كەل­گەنىمىزدە رۋمى­نيا­لىق ارىپتەستىڭ بىرىمەن از-كەم تىلدەسكەن ەدىك. ءبىر قىزىعى, ول دا الگى فەدە­ر­ا­تسيا وكىلى ايتقان­داي, «ويىن 1:1 ەسەبىمەن اياق­تال­سىن, ءيا», دەپ قولىن ۇسىندى. 

ەكەۋىنىڭ تەڭ ەسەپكە ريزا بولايىق دەپ ايتقا­نىنا قاراعاندا, بۇگىن جەڭىسكە جەتەتىن شىعارمىز دەگەن وي ۇشىعىنىڭ جىلت ەتە قالعانى راس ەدى. بىراق ماتچ بىتكەندە تابلودا مۇلدە باسقا ناتيجە تۇر­دى. رۋمىن ارىپتەسىم ماتچ­تان كەيىن «كوڭىل كۇيىڭ­دى تۇسىرمە, سەندەر دە جەڭىس­كە لايىق بولدىڭدار. ويىن­شى­لارى­ڭا ءدان ريزا بول­دىم», دەپ ارقامنان قاقتى... 

رۋمىنيانىڭ پلوەشتي قالاسىنداعى يليە وانە اتىنداعى ستاديوندا وتكەن كەزدەسۋدە جەرلەستەرىمىز قارسىلاستارىنا 1:3 ەسەبى­مەن ەسە جىبەردى. كونس­تانتين بۋدەسكۋدىڭ – ەكى كلاۋديۋ كەشەريۋدىڭ ءبىر گولىنا باۋىرجان تۇرىس­بەك جالعىز عانا دوپپەن جاۋاپ بەردى. 

سونىمەن قازاقستان قۇراماسىنىڭ ءتۋرنيردىڭ بىتۋىنە ءۇش تۋر قالعاندا ءوز توبىنداعى سوڭعى ورىن­نان جوعارى كوتەرىلە ال­مايتىنى بەلگىلى بولدى. فۋتبولشىلارىمىزعا جە­ڭى­لىستەر ساباق بولسا ەكەن دەيسىڭ...

ءالي بيتورە, «ەگەمەن قازاقستان» –  بۋحارەستەن