مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتتەرىنىڭ قاي-قايسىسىن اشىپ قاراساڭىز دا ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» دەپ اتالعان باعدارلامالىق ماقالاسى تۋرالى كەڭىنەن تالقىلانىپ جاتقان پىكىرلەردى كورەسىز.
قوعامدىق وي ءوربىتۋدى تۋدىرعان وسىناۋ كەلەلى ماقالانىڭ ءمانى دە, ماعىناسى دا بولەك. بۇل – ۇلت جوسپارىنىڭ اسا اۋقىمدى بولىگى. راسىمەن, وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ حالقىمىزعا جىل سايىن ءوزىنىڭ جولداۋىن جولداپ, حالىقتىڭ كەلەشەگىنە باعىتتاپ, جول نۇسقاپ وتىردى. ال وسى ماقالاسى – سول جوسپارلى جولداۋلارمەن بىتە قايناسقان, تامىرى ءبىر وزەكتەس اسىل يدەيا. كوزى قاراقتى وقىرمانعا وسىناۋ كەڭ قۇلاشتى ماقالا تۋرالى جازىلعان پىكىرلەر مەن ۇندەۋلەردىڭ ءبارى تانىس. بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى دە, اقىندارىمىز بەن جازۋشىلارىمىز دا, ونەر ادامدارى دا ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, كوزقاراستارىن ءبىلدىرىپ ۇلگەردى. مەن دە ەل ازاماتى رەتىندە وسى ماقالانى وقىپ, ۇزاق ۋاقىت بويى ىشتەي تولعانىپ, العان اسەرىمدى تارازىلاپ, سارالاپ كورگەن ەدىم.
تۋعان جەر! بۇل – كەز كەلگەن قازاق بالاسىنىڭ جۇرەگىنە جىلى تيەر ءسوز ەمەس پە! تۋعان جەر دەگەنىمىز – كىندىك قانىمىز تامعان التىن بەسىك. باياعى قادىم زامانداردا كوشپەلى جۇرتىمىز دۇنيەگە ءسابي كەلسە, ونىڭ كىندىگىن كەسىپ, جولداس ەتىن (كىندىك تۇيىنشەگى) التى قىردان اسىرىپ, ادام بالاسىنىڭ اياعى باسپاس جەرگە كومىپ كەتكەن ەكەن. مىنە, سول جولداس ەتىڭ – تۋعان جەرىڭە تارتىپ تۇراتىن ماگنيت ىسپەتتى ءبىر قۇدىرەت ەكەن. «تۋعان جەرگە بايلاپ قويعان كىندىگىن» دەگەن اتالى ءسوز وسىدان شىقسا كەرەك-ءتى. ال تۋعان ەل – باۋىرىڭ, اعايىن-جۇرت, قايمانا قازاعىڭنىڭ ءدال ءوزى. وسكەن ورتاڭ, قالىپتاسقان جەرىڭ. قارعا تامىرلى قازاقتىڭ قاي بوساعاسى دا – ءوز ءۇيىڭ, ولەڭ توسەگىڭ. تال بەسىكتەن جەر بەسىككە دەيىن قاي قازاق بولماسىن, ءوزىنىڭ تۋعان جەرىن ايالاپ, تۋعان ەلىن سايالاپ وتەدى. تۋعان ەلىنەن مەيىرىم كورىپ, تۋعان جەرىنەن شاپاعات تاپقان قازاق بالاسى قيىن-قىستاۋ زاماندا قانشاما وزگە ەتنوس وكىلدەرىنە قامقورلىق جاساپ, ولاردىڭ دا جانىن امان الىپ قالدى. بۇگىنگى قازاقستان قانشاما ۇلت وكىلدەرىنىڭ قادىرلى مەكەن, باق ورداسىنا اينالدى. بۇگىنگى مامىراجاي تىرلىك, مىزعىماس بىرلىك وسى تۋعان جەر مەن تۋعان ەلدى سۇيۋدەن باستالعان قاسيەتتىڭ وزىنەن ءنار العان. ەلباسىمىز ايتقانداي, «تىلەگى – ءبىر, تىلەۋى – ءبىر» دوستىعى جاراسقان ەل ەمەسپىز بە! ۇلى دالا بالاسىنىڭ باقىتى اتاقونىسى بولار, ءسىرا!
اتاجۇرت! بۇل – وسىناۋ ۇلى دالانىڭ سۇلۋ جەرلەرى. «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى» نەمەسە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى – قازاق ساحاراسىنىڭ سۇلۋ دا كورىكتى جەرلەرىن الەمگە تانىتۋعا باعىتتالىپ وتىر. بۇل جوبا – الەمنىڭ كورىكتى جەرلەرى سياقتى تۋريستەر مەن شەتەلدىكتەردى قىزىقتىرا دا تامسانتا الاتىن جەرلەردى دامىتۋعا, وركەندەتۋگە جول اشادى. قازاقتىڭ باق دارىپ, قۇت قونعان جيدەلىبايسىنى – التىن وردا مەن اق وردانىڭ ۇلىتاۋى, ۇلى ەكى دۇنيە ەسىگىندەي تۇركىستان, قويناۋى قۇت – ءور التاي, سايىن دالا – سارىارقا, جىر ەلى – سىرداريا ساعاسى, كيەلى قازعۇرت, جەر جانناتى – جەتىسۋ, سارايشىق, بوكەي ورداسى, جىمپيتى, بايانتاۋ, بۋراباي, مارقاكول... شىركىن-اي, قازاقتىڭ كيەسى مەن قۇتىنا اينالعان جەر شوقتىعى تاۋسىلعان با! اركىمگە ءوزىنىڭ تۋعان جەرى ىستىق. وسىناۋ ۇلى دالانىڭ باتىسى دا, شىعىسى دا, ورتالىعى دا, سولتۇستىگى دە, وڭتۇستىگى دە – كۇللى قازاق بالاسىنىڭ پاناسى اينالعان اتامەكەنى. ەلباسىمىز ايتقان «تۋعان جەرىڭە تۋىڭدى تىك!» دەگەن قاعيدا – ءاربىر قازاق ازاماتىنا قاراتىلىپ ايتىلعان ءسوز. جاي عانا ءسوز ەمەس, ۇتىمدى ءارى نامىسىڭدى قايرايتىن ءسوز. ماسەلەن, جەكە كاسىپكەر بولىپ, تاسىڭ ورگە دومالاپ تۇرسا, اۋىلىڭنىڭ يگىلىگى ءۇشىن مادەني وشاقتار نەمەسە مەكتەپ, بالاباقشا سالىپ, يا بولماسا جول ماسەلەسىن شەشىپ بەرسەڭ, قارتتاردىڭ العىسىن الىپ, جاستارعا ۇلگى بولار ەڭ. ەلباسى وسى يدەياسىن ايتقاننان بەرى سەڭ قوزعالىپ, قازاقتىڭ قالتالى ازاماتتارى اۋىل-ايماقتارى ءۇشىن بىرقاتار نىسانداردى سالىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە ۇسىندى. ەندى وسىنداي ازاماتتاردى «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا ۇسىنىپ, ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. قازاقتىڭ ازاتتىق جولىنا ءتۇسىپ, تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانىنا, مىنە, 26 جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. وسى 26 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ رۋحاني-مادەني, قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسىپ, ەلىمىزدىڭ اتىن ءتۇرلى سپورتتىق دودالاردا شىعارعان سپورتشىلار, ونەر ءھام شىعارماشىلىق ادامدارى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ساياساتكەر, كاسىپكەر, ينجەنەر سىندى مامانداردىڭ دا مەرەيىن وسىرۋگە, حالىققا تانىتۋعا ارنالعان جوبا وسى – «100 جاڭا ەسىم». بۇل «100 جاڭا ەسىم» – تاۋەلسىزدىك تۋدىرعان, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتى تانىتقان مەرەيى ۇستەم جوبا. بۇل «100 جاڭا ەسىم» جاس وسكىننىڭ بەت بۇرىپ, بوي تۇزەر, باعىت الار ايناسىنا اينالادى.
«مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» حالقىمىز باسىنان نەبىر زۇلماتتى جىلداردى, قيىن كەزەڭدەردى وتكەردى. ناۋبەتتىڭ زاردابىن تارتىپ, ازابىن شەككەن ەلىمىزدىڭ قيلى تاريحىندا بىرنەشە رەت ءالىپبي اۋىستىرعان ەكەنبىز. قولدان جاسالعان سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان قايتا-قايتا ءالىپبي اۋىستىرۋ ارقىلى قازاق ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعىنان ايىرىلىپ قالا جازدادى. قۇداي ساقتاپ, ايتەۋىر ۇلتتىق بەلگىمىز بەن بوياۋمىز, بولمىسىمىز ساقتالىپ قالدى. بۇگىنگى كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلە – لاتىن قارپىنە كوشۋ. ال لاتىن قارپىنە كوشۋ دەگەنىمىز – كيىز تۋىرلىقتى قازاقتىڭ ءبىراز ۋاقىتتان بەرگى ارمان-تىلەگى ەدى. لاتىن قارپى – مۇقىم تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني جاقىنداۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرادى. ەندىگى كەزەك – ەلباسىمىز بەلگىلەپ كورسەتكەندەي لاتىن قارپىنىڭ قازاقشالانعان تاڭباسىن دايارلاپ, قولدانىسقا ەنگىزۋ. لاتىن قارپىنە جىلدام كوشسەك, جاھاندانۋعا دا قارسى تۇراتىن ەدىك. جاھاندانۋ پروتسەسى – كەز كەلگەن ۇلتتى ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى مەن دىلىنەن ايىرىپ تاستايتىن زاردابى مەن زالالى كوپ كۇش. وسىعان قارسى قۇراتىن زاماناۋي جاڭاشىل ءتاسىل – «تسيفرلى قازاقستان» جوباسى. ياعني, ەلەكتروندى كىتاپحانا قورىنا سان عاسىرلىق تاريحى بار ادەبي جادىگەرلەر مەن تاريحي شىعارمالاردى قۇيىپ, ولاردى لاتىن قارپىندە باسىپ, ءۇش تۇعىرلى ءتىل ساياساتى نەگىزىندە رەسىمدەۋ. سوندا الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنەن وسى جۇيەنى پايدالانىپ, قازاقتىڭ رۋحاني ومىرىمەن, ادەبي جاۋھارلارىمەن تانىسۋعا ەشقانداي كەدەرگى بولمايدى.
ەلباسىنىڭ وسىناۋ كەڭ قۇلاشتى ماقالاسى – ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان ءساتتى قادام. بولاشاقتىڭ كىرپىشى بولىپ قالانار جاستاردىڭ ەرتەڭگى الاڭسىز ومىرلەرى ءۇشىن ەشكىم دە ەشقاشان دا قاتەلەسپەۋى كەرەك. سوندىقتان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەلباسىمىز – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداۋلارىنا قولداۋ تانىتىپ, قازاقتىڭ كوشىن العا سۇيرەۋىمىز قاجەت. قازاقتىڭ بۇل جولى – جارقىن بولاشاققا قادام باسقان نۇرلى جول!
مەنىڭشە, قوعامدىق زور رەزونانس تۋدىرعان ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى – قازاق ەلىنىڭ ساتىلى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەر, كۇننەن-كۇنگە جاڭارعان نانوتەحنولوگيالاردىڭ داۋىرىندە, جاھاندانۋ پروتسەسى جۇرگەن ءححى عاسىردا قازاق بالاسىنىڭ ۇلتتىق رۋحىن ساقتاپ, ۇلتتىق كودىن جەتە تانۋىنا مۇرسات بەرگەن, رۋحاني كەدەيلەنۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان قۇندى دۇنيە. سايىپ كەلگەندە, رۋحاني جاڭعىرۋ دەگەنىمىز – ۇلت كوكتەمى! كوكتەمدە كوگەرىپ شىققان وسىناۋ بالاۋسا يدەيا قازاق ەلىنىڭ ماڭگىلىك مۇراتىنا جەتكىزەر دەگەن ويدامىز.
مارات بوپازوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى