الميساقتان جەتكەن اڭىز-اپسانالارعا سەنسەك, بۇگىنگى تۇركى تەكتەس حالىقتار كوكبورىدەن تاراعان.
جاۋگەرشىلىك زامانداردا كونە تۇركىلەردى ءتۇپ-تۇقيانىمەن جوعالۋدان قاسقىردىڭ كوكشۇلانى امان الىپ قالعان دەسەدى. تاريحتا ادام بالاسىن ارلاننىڭ قۇرتقاسى ەمىزىپ تۇرعان سۋرەتتەر دە بار. ول نەدەن قالعان؟ اقيقاتىندا «كوكبورىنىڭ ۇرپاعىمىز» دەگەن ءسوزدىڭ توركىنى قايدا؟
جۇما كۇنى الماتىداعى «تسەزار» كينوتەاترىندا رەجيسسەر ەركىن راقىشەۆتىڭ كەزەكتى كارتيناسى – «كوكجالدار» ءفيلمىنىڭ جابىق كورسەتىلىمى بولىپ ءوتتى. فيلم كوكجالدىڭ دا يەسى مەن كيەسى بار ەكەنىن ۇمىتقان ءبىر اڭشىنىڭ قۇرتقاسىمەن بىرگە ۇيىعىپ, الاڭسىز جۇرگەن ارلاندى اتىپ الۋىنان باستالادى. ءتىرى قالعان كوكشۇلان ۇلي-ۇلي ادامزاتتىڭ بالاسىنا قارعىس ايتىپ تاۋعا قاراي بەزەدى. سەرتىنە بەرىك قاسقىردىڭ قانشىعى سەبەپسىز سىڭارىنان ايىرىلعاندا ءسوزسىز كەك الۋدى ويلايدى. كينونىڭ شىم-شىتىرىق وقيعالارى دا وسى ساتتەن باستالماق.
كوپ ۇزاماي-اق اڭشىنىڭ ۇيىندە ات ۇستار ۇل بالا دۇنيەگە كەلەدى. ءتىرى قالعان كوكجالدىڭ ۇرعاشىسى اڭدىپ ءجۇرىپ, ءۇش ايلىق بالانى اكە-شەشەسى كوزىن الا بەرە, الا قاشادى.
ايتقانداي, ەشقانداي «درەسسيروۆكاعا» كونبەيتىن, تسيركتە قولبالا بولىپ كورمەگەن كوكجالداردان اكتەر شىعارۋعا بولا ما دەگەن سۇراق تۋسا, رەجيسسەر بۇل ماسەلەنى دە شەشكەن. كينوداعى «قاسقىرلار» ءسوزسىز جاقسى وينادى. وقيعانى ءوز تاراپتارىنان سوڭىنا دەيىن الىپ شىقتى. ادەتتە, رەجيسسەر كينەماتوگرافيادا قانداي ديلەتانت بولسا, ونىڭ دارىندارى دا كينودا ەكرانعا كەزدەيسوق جولداما الادى. ءۇش جاسىندا كوكجالدىڭ ەمشەگىن ەمىپ, باۋىرىنا تۇسكەن نارەستە مۇراتجان شۋىلداعان بولتىرىكتەرىمەن بىرگە قۇرتقانى تالاسا ەمىپ جاتقانى دا تاماشا سيۋجەت ەكەنىن ءسوزسىز مويىنداۋ كەرەك.
جاڭا كينو تۋرالى پىكىر ايتۋعا قۇقىعى بار كاسىپقوي كورەرمەننىڭ ءبارى ءبىر اۋىزدان تۇلكىباستان شىققان ماۋگليدى ويناعان سپورتشى جاندوس يساەۆتىڭ اكتەرلىك تالانتىن مويىندادى. توبەدەن اڭدىعان تىكۇشاق, جەردەن قۋعان دجيپ, اتپەن ارتىنان قالماعان ادامعا كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي الدىرماي, كوكجولدارمەن قوسا جەلدەي جۇيتكىگەن كوكجال-ادام بولۋ ءۇشىن اكتەرعا ەرەكشە دايىندىق, ۇلكەن كۇش-قۋات كەرەك. كوزدەرى جابايى مىسىقتىڭ كوزىندەي وت شاشىپ, قاسقىر دا بولىپ ۇلىعان, ادام دا بولىپ قاسىرەت شەككەن جاندوس يساەۆ جۇلدىزدى ءرولىن تاۋىپتى.
وسى ارادا كوركەم ءفيلمنىڭ يدەيالىق اۆتورى تانىمال ەل اعاسى, ساياسي قايراتكەر امالبەك تشانوۆ ەكەندىگىن ايتۋ كەرەك. ستسەناريىن رەجيسسەرمەن بىرگە رامازان قۇرمانباەۆ جازعان.
سونىمەن, جىلدار ءوتىپ, اكە العان اڭنىڭ قارعىسىمەن ارلانداردىڭ اراسىندا جىگىت ولمەي ەر جەتكەندە, ماڭايداعى اۋىلداردان قورىقتا قاسقىرلارمەن بىرگە ادام ءجۇر ەكەن دەگەن سىبىس شىعادى. سىبىستىڭ ارتى شىنعا اينالىپ, عالىمدار شاقىرىلىپ, ادامداردان جاساق قۇرىلىپ, كوكجال-ادامدى قولعا تۇسىرمەك بولادى. كارتينادا قاپىدا ءىز-ءتۇسسىز جوعالعان ۇلدىڭ اكە-شەشەسىنىڭ دە قاسىرەتى بار.
دەگەنمەن, دالادا وسكەن, اڭشىلىق قۇرىپ كورگەن, ولىگىن دە كورسەتپەس كوكجالداردىڭ قاسيەتىن بىلەتىن, اۋىلدىڭ تىرشىلىگىنە ەتەنە تانىس كورەرمەننىڭ اتتەڭ-اي, دەسىپ وتىرعان ساتتەرى دە بولدى. ءبىر قايناۋى ىشىندەگى كەمشىلىكتى رەجيسسەردىڭ ءالى دە تولىقتىرۋعا مۇمكىندىگى بار. جابىق كورسەتىلىم, وڭاشا تالقىلاۋدىڭ دا پايداسى وسى بولماق.
ەلجاندىلىق تۇرعىسىنان العاندا, جاڭا ءفيلمنىڭ ۇتار تاعى ءبىر تۇسى – وڭتۇستىك قازاقستانداعى تۇلكىباس اۋدانىنىڭ ەڭ كورىكتى جەرى اقسۋ-جاباعىلى قورىعىندا تۇسىرىلگەن كارتينادان عاجايىپ شاتقالداردى, اسپانمەن تالاسقان تاۋلاردى, كوز تالاتىن تەرەڭ شاتقالداردى, ەرتەگىدەي سۇلۋ ورمانداردى تاباسىز. اپىرىم-اي, ءدال ىرگەمىزدە وسىنداي سۇلۋ مەكەن بار ەكەن-اۋ دەپ تامسانىپ, تاڭداي قاعارسىز, كورەرمەن.
وي كەشتىرگەن كوركەم فيلم سوڭىنا جەتكەندە ساحناعا ءتۇسىرۋ توبى كوتەرىلدى. از بولسا دا ساز كورەرمەن ءسوز الدى. سەرىكبولسىن ءابدىلدين, امالبەك تشانوۆ, ورازالى سىندى اۋزىنىڭ دۋاسى ەل اعالارى بۇكپەسىز, شىنايى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ۇلتتىق رۋح, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ نىشاندارى ۇشقىنداعان جاڭا تۋىندىنىڭ ءتۇسىرىلۋى اۋىر بولسا دا كورەرمەنى جەڭىل بولسىن دەپ تىلەدى.
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتە: «كوكجالدار» فيلمىنەن كورىنىس