قازىر الەم كينوسىنىڭ ليۋمەرلەردىڭ العاشقى ەكى-ءۇش مينۋتتىق سيۋجەتتەرىنەن باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن تۇسىرىلگەن كەز كەلگەن ءفيلمىن ينتەرنەتتەن نەمەسە ارنايى ليتسەنزياسى بار ديسكىلەردەن تابا الاسىز. اسىرەسە ەۋروپا, امەريكا فيلمدەرىن ىزدەپ-تابۋ ەشقانداي قيىندىق تۋعىزبايدى. كورشى رەسەي ەلى دە ءبىراز جىلدار بۇرىن «موسفيلم», «لەنفيلم», «سۆەردلوۆفيلم», ت.ب. كينوستۋديالارىندا تۇسىرىلگەن فيلمدەردى زاماناۋي تسيفرلى فورماتقا كوشىرىپ, حالىققا ۇسىنعانى ءمالىم. ارينە بۇل – الەم جۇرتى ءوزىنىڭ كينوتاريحىن كورەرمەنگە ءبىر تابان جاقىنداتتى دەگەن ءسوز.
وسى تۇستا فيلمدەردىڭ ساقتالۋىنداعى مۇنداي ءتاسىلدىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار دەگەن سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن. ارينە كينەماتوگراف تاسپادان باستالدى, سوندا الەم, ونىڭ ىشىندە قازاق كينوسىنىڭ قانشاما ءىنجۋ-مارجانى دۇنيەگە كەلىپ, ماڭگى ولمەيتىن رۋحاني ازىققا اينالدى. بىراق تاسپاعا تۇسىرىلگەن ءفيلمنىڭ كوركەمدىك ساپاسى جوعارى ءارى ساقتالۋى قانشا جەردەن ۇزاققا سوزىلادى دەسەك تە, ماڭگىلىك ەشتەڭە جوق ەكەنى بەلگىلى عوي. كۇندەردىڭ كۇنىندە ول كينوتاسپالاردىڭ دا سىرى كەتىپ, بوياۋى وڭا باستاۋى بەك مۇمكىن. مۇنىڭ ءبىر ۇشى ءبىزدىڭ دە كينوتاريحىمىزدىڭ بولاشاق ۇرپاققا جەتۋ-جەتپەۋ ماسەلەسىنە اكەلىپ تىرەيدى. سەبەبى سوڭعى جىلدارى تسيفرلى تەحنولوگيامەن ءتۇسىرىلىپ جۇرگەن فيلمدەردى ەسەپكە الماعاندا, قازاق كينوسىنىڭ تاريحى نەگىزىنەن پلەنكادا ساقتاۋلى تۇر. بۇل – كينەماتوگرافيستەرىمىزدىڭ كەلەشەككە امانات ەتىپ قالدىرعان وراسان زور مۇراسى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن رۋحانياتىنىڭ تاريحى عوي. سوندىقتان وسىناۋ وراسان بايلىقتى ساقتاپ قالۋ, ونى كەلەر ۇرپاقتىڭ قولىنا امان-ەسەن جەتكىزۋ بۇگىنگى بۋىننىڭ ابىرويلى مىندەتى ەكەنى بەلگىلى.
تسيفرلى تاسىمالداعىشتاعى ءفيلمنىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى تۇسى – كورەرمەن ءۇشىن بۇگىنگى عانا ەمەس, كەشەگى كينوتاريحىمەن دە كەز كەلگەن ۋاقىتتا ەمىن-ەركىن تانىس بولۋىنا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. قازاق كينوسىنىڭ تاريحىندا, ءتىپتى مامانداردىڭ وزدەرى ارنايى ادەبيەتتەردەن وقىپ-بىلگەنى بولماسا, كورە قويماعان قانشاما فيلمدەر بار. سەبەبى تۇسىنىكتى: ارحيۆتەردە پلەنكادا ساقتاۋلى تۇرعاندىقتان, ولارعا ۇنەمى قول جەتە بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە, كەڭەس وكىمەتى جىلدارى تۇسىرىلگەن قازاق فيلمدەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تۇپنۇسقاسى ماسكەۋدەگى «بەلىە ستولبى» مەملەكەتتىك فيلمدەر قورىندا جاتىر. ال ولاردىڭ ەلىمىزدە قولدانىلىپ جۇرگەن كوشىرمەلەرى الدەقاشان ساپاسى كەتىپ, ءوڭى توزعانى سونشالىق, كورەرمەنگە كورسەتپەك تۇگىلى, وزگە بەينەتاسىمالداعىشتارعا كوشىرۋگە جارامسىز بولىپ قالعانى بەلگىلى. ناتيجەسىندە بۇل جاعداي قازاق كينوسىنىڭ كورەرمەن ءۇشىن قولجەتىمدى بولۋىن قيىنداتا ءتۇستى. ەسەسىنە, اسىرەسە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ون-ون بەس جىلىندا ءوزىنىڭ كينوسىنان گورى, ەلىمىزدىڭ ەكراندارى مەن دۇكەن سورەلەرىندە قاپتاپ كەتكەن شەتەلدىك فيلمدەرمەن (باسىم كوپشىلىگىنىڭ تاربيەلىك ءمانى جوق) الدەقايدا جاقسى تانىس بولدى. ال ەندى ينتەرنەت پايدا بولعالى جاعداي تىپتەن وزگەردى. ەندىگى جەردە كورەرمەن قالاعان دۇنيەسىن سول جەردەن تاۋىپ, كورە بەرەتىن ۋاقىت كەلدى. ونسىز دا كورەرمەنىنە جەتە الماي جۇرگەن قازاق كينوسى ءۇشىن تاعى دا سىن ساعاتى تۋدى. ويتكەنى بىرەن-سارانى بولماسا (وندا دا سوڭعى جىلدارى تۇسىرىلگەندەرى), قازاق فيلمدەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى نە دۇكەننەن, نە ينتەرنەتتەن تابىلا بەرمەيتىنى بەلگىلى عوي. سوندىقتان ەندىگى بىرەر جىلدا «قازاق كينوسى «جاۋجۇرەك مىڭ بالادان» باستالادى» دەيتىن ۇرپاق كەلسە, اسا تاڭدانا قويماسپىز.
وسىدان ءبىراز جىلدار بۇرىن (2005-2006) «تۇرانالەم» بانكىنىڭ قولداۋىمەن ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى مەن «حابار» اگەنتتىگىنىڭ «بەلىە ستولبى» ارحيۆىندە جاتقان 30 قازاق ءفيلمىنىڭ قايتا وڭدەلىپ, زاماناۋي بەينەتاسىمالداعىشتارعا (DVD ديسكىلەرى مەن VHS كاسسەتالارىنا) كوشىرىلىپ, ەلىمىزگە قايتارىلۋىنا مۇمكىندىك جاساعانى ەسىمىزدە. ودان بەرى ون جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە, جاڭاعى 30 فيلمنەن وزگەسى ازىرگە ەلگە ورالا قويعان جوق.
الايدا جاقىندا وسى ماسەلەگە قاتىستى ءبىر جاقسىلىقتىڭ نىشانىن بايقاعانداي بولدىق. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ جانىنداعى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باستاماسىمەن قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا وتكەن «ۇلتتىق تسيفرلى كينوتوپتاماسىن جارىققا شىعارۋ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىنا تسيفرلى فورماتقا كوشىرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعان «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى مەن رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك كينو قورىندا جاتقان فيلمدەردىڭ ءتىزىمى ۇسىنىلدى. سول تىزىمدەرگە سۇيەنسەك, مىسالى, رەسەي مۇراعاتىنىڭ وزىندە 300-دەن استام ءفيلمنىڭ تۇپنۇسقاسى ساقتاۋلى ەكەن. ال ولاردىڭ اراسىندا قازاق كورەرمەنىنە مۇلدەم تانىس ەمەس دۇنيەلەر ءجيى كەزدەسەدى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى, شەت جەردەگى بولسىن ارحيۆتەردەگى فيلمدەردىڭ تسيفرلى توپتاماسىن جارىققا شىعارۋ – حالىقتىڭ ءوزىنىڭ ءتول كينوسىنىڭ تاريحىنا ەتەنە جاقىن بولۋىنا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. ارينە كەشەگى كەڭەس كەزەڭىنەن باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى قازاق فيلمدەرىن تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ايتسە دە كينوپلەنكالارداعى وسىناۋ بايلىقتى حالىققا جەتكىزۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەن سياقتى...
ءنازيرا راحمانقىزى,
كينوتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى