ءوز اۋماعىنان حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ – كەز كەلگەن دامۋشى مەملەكەت ءۇشىن ۇلكەن ارمان. وسى ارمان بىرقاتار ەلدەردە سوڭعى جىلدارى ناقتى ماقساتقا ۇلاسىپ, ودان شىندىققا اينالعاندىعىن دا ەستىپ جاتىرمىز. گونكونگتە, سينگاپۋردە, دۋبايدا, باگام ارالدارىندا, پانامادا, باحرەيندە تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان قارجى ورتالىقتارىن وسى قاتارعا جاتقىزۋعا بولادى.
مۇنىڭ سىرتىندا سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە الەمنىڭ ءار شالعايىندا 50-دەن استام وففشورلىق قارجى ورتالىقتارى قۇرىلىپ, ولاردىڭ اينالىمىنداعى قارجى كولەمى 3 تريلليون دوللاردان اسقان كورىنەدى. ەندەشە قازاقستاننىڭ دا ءوز كەزەگىندە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن ارىدەن ويلاستىرا وتىرىپ, دەر كەزىندە جاسالىنعان پراگماتيكالىق قادامعا بالايمىز.
ارينە, حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن بىرقاتار قولايلى العىشارتتار كەرەك. سونىڭ باستى ءبىرى – ەلدەگى بەيبىت ءومىردىڭ بەرىكتىگى, ەلدىڭ جۇرگىزگەن ىشكى-سىرتقى ساياساتىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتان قولداۋ تابۋى, بىلايشا ايتقاندا, باسقالارمەن ارالاسقان كەزدە ءجۇزىڭنىڭ جارقىن بولۋى. بۇل جاعىنان العاندا قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىككە قوسقان ۇلەسىن كوپتەگەن مەملەكەتتەر قولداپ وتىر. ماسەلەن, اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى رەكس تيللەرسون 192 مەملەكەت قاتىسقان جۋىقتاعى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قازاقستان جايلى جىلى پىكىرىن ءبىلدىردى. قازاقستاننىڭ يادرولىق قاتەردىڭ الدىن الۋعا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالاي كەلە, «بۇگىندە قازاقستان كورشىلەرىمەن تاتۋ-بەيبىت ءومىر سۇرۋدە. ول بەرىك ساۋدا قاتىناستارىن دامىتۋدا. بيىل ەكسپو- 2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى ءوتىپ, ول بولاشاقتىڭ ەنەرگيا كوزدەرىن جانە بۇكىل الەمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن كورسەتتى. بۇل – وڭىرلىك جانە حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن وركەندەۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان زاماناۋي مەملەكەت. قازاقستان ءوزىنىڭ شەشىمىنەن تەك پايدا كوردى», – دەدى.
قازاقستاندا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ پايدا بولىپ, تابىستى جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى ىقپال ەتۋى ءتيىس باسقا دا جاناما فاكتورلار از ەمەس. سونىڭ ءبىرى – ءبىر شەتى پوستكەڭەستىك ەلدەردە باستالىپ, ەكىنشى شەتى قىتايعا تىرەلەتىن, اۋعانستان, پاكىستان, موڭعوليا سەكىلدى ەلدەردى قوسا قامتيتىن ۇلكەن ەۋرازيالىق اۋماقتا ءالى كۇنگە دەيىن الەۋەتتى حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ قۇرىلماۋى. وسى وڭىردە ورنالاسقان ەلدەرگە قاراعاندا وسىنداي يگىلىكتى شارۋانى جۇزەگە اسىرۋعا قازاقستان مۇمكىندىگىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن قازىر شەتەلدىك ساراپشىلار دا مويىنداپ وتىر. ماسەلەن, رەسەيدەگى پوستيندۋستريالىق قوعامدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆلاديسلاۆ ينوزەمتسەۆ ءوز ماقالاسىندا «ەۋرازيالىق اۋقىمداعى بولاشاق قارجى ورتالىعى رەتىندە قازاقستاننىڭ پايداسى ۇلكەن بولعالى تۇر: ورتالىق ازيانىڭ جەتەكشى مەملەكەتى رەتىندە, رەسەيمەن, قىتايمەن تىعىز قارىم-قاتىناس, جاڭا جىبەك جولى جوباسىنا جاقىندىعى, ەلدىڭ يسلام الەمىمەن ءداستۇرلى بايلانىسىنىڭ بولۋى, بولاشاقتا يسلامدىق قارجى تاجىريبەسىن قابىلداۋ مۇمكىندىگى جانە استانانىڭ اقش-پەن جانە ەۋروپا وداعىمەن قارىم-قاتىناسىنىڭ نىعايۋى قازاقستاننىڭ قارجى ورتالىعىن قۇرۋعا لايىقتى ەكەندىگىن بىلدىرەدى», دەپ اتاپ كورسەتتى.
قازىرگى كۇنى اتالعان ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدىق ازىرلىكتەر دە جاسالىپ وتىر. بۇل جونىندە قازاقستاننىڭ ازدى-كوپتى تاجىريبەسى دە جوق ەمەس. ماسەلەن, الماتى قالاسىندا ءبىراز جىلدان بەرى وڭىرلىك قارجى ورتالىعى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
«The Global Financial Centres Index (GFCI) حالىقارالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ رەيتينگى بويىنشا 2014 جىلى الماتى قالاسى الەمدىك قارجى ورتالىقتارىنىڭ قاتارىنا ەنگىزىلىپ, 83 حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ رەسمي تىزىمىندە 58-ءشى ورىنعا جانە ازيا قارجى ورتالىقتارى اراسىندا 13-ورىنعا يە بولعاندىعى حابارلانعان بولاتىن.
ال بۇل جولعى ۇمتىلىستىڭ ءجونى بولەك. استانادا قۇرىلاتىن قارجى ورتالىعى دۋباي حقو تاجىريبەسى ەسكەرىلە وتىرىپ, داۋلاردى شەشۋ ءۇشىن بريتاندىق قۇقىق بازاسىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇل ونىڭ شەشىمىنىڭ ورىندالۋىن ءتىپتى ەلدىڭ جوعارعى سوتىنىڭ ءوزى بۇزا المايدى دەگەن ءسوز. حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ مارتەبەسى كونستيتۋتسيا نەگىزىندە بەلگىلەنىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا مۇندا كەلەتىن شەتەلدىك بانكتەر مەن ينۆەستورلارعا كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلماق.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى ەرلان بايداۋلەت كەلەسى جىلدان باستاپ ناقتى ىسكە كىرىسەتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا 2025 جىلعا دەيىن 40 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا تارتىلاتىندىعىن, مۇنىڭ 7-8 ميللياردى يسلام قارجىلاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى كەلەتىندىگىن مالىمدەپ ۇلگىردى.
ىسكە ءسات, دەيمىز ەندەشە.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»