جۋىردا پارلامەنت سەناتىندا پالاتا توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاي-كۇيى, پروبلەمالارى جانە زاڭنامالىق رەتتەۋ پەرسپەكتيۆالارى» دەگەن تاقىرىپتا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكەندىگى تۋرالى بۇرىن جازعان بولاتىنبىز.
(«ەق», 25.09.2017 ج.).وسى جيىندا سەناتورلار وزدەرىن تولعاندىرعان سان ءتۇرلى سۇراقتاردى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆكە قويىپ, جاۋاپ الدى. سونىڭ بىرقاتارىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون دەپ سانادىق.
ەربولات مۇقاەۆ: ەل بولعان سوڭ, ەلىمىزدىڭ اۋماعى كەڭ بولعان سوڭ, شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەر بولادى, بىرەۋلەرى وسەدى, بىرەۋلەرى وشەدى, ءسويتىپ الداعى 15-20 جىلعا دەيىن ونىڭ پروبلەماسى بىتپەيتىن سياقتى. سوندىقتان, مينيسترلىك وسى پروبلەمانى قالاي شەشۋدى كوزدەپ وتىرعانىن بىلگىم كەلەدى؟
ەرلان ساعاديەۆ: شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردەگى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ جەتىستىكتەرىن پايدالانىپ, كومپيۋتەرلەندىرۋ, بەينەەكران كۋرستارىن ەنگىزۋ سيياقتى ساباقتار ەنگىزىپ جاتىرمىز. وسىنداي مەكتەپتەرگە ەكى جىلدىڭ ىشىندە كەم دەگەندە ەكى بەينەەكران ورناتىلاتىن بولادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسىن تابادى. مۇعالىمدەردى دايىنداۋ ساپاسىنا دا كوڭىل ءبولىنىپ, ولاردى ءوزىنىڭ بازالىق بىلىمىنەن باسقا ساباقتاردى وتكىزۋگە دايىنداۋ جۇمىستارى دا قولعا الىناتىن شىعار. ەڭبەكاقىسى تۋرالى ايتاتىن بولساق, بۇل مەكتەپتەردىڭ مۇعالىمدەرىنە 25 پايىزدىق كولەمدە قوسىمشا اقى تولەنۋدە.
سەرگەي پلوتنيكوۆ: كەيبىر ارنايى پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋعا دايىندىق قالاي جۇرگىزىلۋدە؟
ەرلان ساعاديەۆ: بۇل ءىس بويىنشا قاناتقاقتى باعدارلاما قولعا الىنىپ, بيىلدىڭ وزىندە 1500-دەي مۇعالىم ارنايى پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋعا دايىندالدى. مىسالى, اتىراۋ وبلىسىندا 40-تاي مۇعالىم ارنايى پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وتكىزۋدى باستاپ كەتتى. جالپى, پاندەردى اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزۋ بىردەن بولمايدى, الدىمەن 30 پايىزىن وقىتۋدان باستايدى. ءارى قاراي اعىلشىن ءتىلىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرا بەرەدى. ءبىز بۇل تەحنولوگيانى قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىنىڭ ۇلگىسىنەن الدىق. وندا بۇل ماسەلە جاقسى تابىستارعا جەتتى.
سەرگەي ەرشوۆ: وكىنىشكە قاراي, تەرروريستىك جانە باسقا دا جات پيعىلدى ادامداردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقاندىعىنا بايلانىستى مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى الداعى ۋاقىتتا قيىنداي تۇسەتىن سياقتى, وسى پروبلەما قالاي شەشىلمەك؟ ەرلان ساعاديەۆ: ءبىزدىڭ مينيسترلىككە مۇندايدى شەشۋ وكىلەتتىگى بەرىلمەگەن. ارينە, بۇل الاڭداتارلىق ماسەلە, سوندىقتان ءبىز ونى ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ شەشۋدى قاراستىراتىن بولامىز.
بۇل سۇراققا جاۋاپتى پارلامەنتتىك تىڭداۋعا قاتىسىپ وتىرعان ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى راشيد جاقىپوۆ تولىقتىردى.
راشيد جاقىپوۆ: ارينە, ۇكىمەت مەكتەپتەردى كۇزەتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداسا ءبىز ونى ورىندايمىز. ازىرگە ونداي شەشىم بولماعاندىقتان بۇل جونىندە ايتۋ قيىن. بىراق مۇنداي پروبلەمانىڭ بار ەكەندىگىن ءومىر كورسەتىپ وتىر.
نۇرلان قىلىشباەۆ: وسى جەردە وتىرعانداردىڭ نەگىزگى بولىگى كەڭەس وداعى مەكتەپتەرىندە وقىعاندار, سوندىقتان ءبارىمىز دە وقۋشىلاردى ەڭبەككە باۋلۋدىڭ نە ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ونىڭ ناتيجەسى زور ەكەندىگى تۋرالى دا ءبارىمىز ايتا الامىز. قازىر بالالاردى ەڭبەككە باۋلۋعا قالاي كوڭىل بولىنەدى؟
ەرلان ساعاديەۆ: بىزدە ارنايى ەڭبەك ساباعى بار. وسى ساباقتى وتكىزۋگە جانە وقۋشىلاردى سەرۋەنگە شىعارۋ سياقتى جۇمىستارعا قامقورشىلار كەڭەسىن تارتىپ, اتا-انالاردى دا قاتىستىرىپ وتىرامىز. مينيسترلىك بارلىق جۇمىستاردى وزدەرى اتقارا المايتىن بولعاندىقتان وسى – قامقورشىلار كەڭەسىنە بۇل باعىتتاعى جۇمىستار بويىنشا ۇلكەن قۇقىق بەرىپ وتىر.
سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ: ءبىلىم بەرۋدى 12 جىلدىققا اۋىستىرامىز دەپ وتىرسىزدار, ال بىزدە مەكتەپتەردىڭ ءبارى دەرلىك ەكى اۋىسىمدى, ءپان كابينەتتەرى جەتىسپەيدى, ال شەتەلدىك 12 جىلدىق مەكتەپتەردىڭ ءبارى ءبىر اۋىسىمدى. سوندىقتان 12 جىلدىققا كوشۋ قانشالىقتى دۇرىس بولار ەكەن؟ ەكىنشى سۇراعىم, ءبىلىم بەرۋدە تاربيە ىسىنە قانشالىقتى كوڭىل بولىنەدى؟ ۇلدار مەن قىزداردى ءبولىپ وقىتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋى مۇمكىن بە؟
ەرلان ساعاديەۆ: 12 جىلدىققا ءوتۋدىڭ ءمانى – 0-ءىنشى سىنىپتىڭ ەنگىزىلۋىندە. 0-ءىنشى سىنىپ دارىستەرىن بەس جاستان باستاپ مەكتەپتەردە عانا ەمەس, بالاباقشالاردا دا جۇرگىزۋ ۇيىمداستىرىلادى. قازىردىڭ وزىندە بۇل ءىس قولعا الىنعان. وندا «الىپپە» جانە ت.ب. پاندەر وقىتىلادى.
ەكىنشى سۇراق بويىنشا ايتارىم, بىزدە ۇلدار مەن قىزداردى ءبولىپ وقىتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلماعان, ويتكەنى ول قوعامدىق داۋ تۋدىرۋى مۇمكىن. ناريمان تورەعاليەۆ: ورتا ءبىلىمدى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا اياقتالعاننان كەيىن قازاقستاننىڭ سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك وڭىرلەرى ءۇشىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەر كولەمىنىڭ ايىرماشىلىعى بولا ما؟
ەرلان ساعاديەۆ: جان باسىنا قارجىلاندىرۋ جارىق, گاز, جىلۋ, عيماراتتىڭ امورتيزاتسياسىنا بايلانىستى. ال مۇعالىمدەردىڭ وقۋ پروتسەستەرىنە بايلانىستى شىعىندارىنىڭ وزىندىك قۇنى ءار وبلىستا ءارتۇرلى.
سەناتورلار بۇدان باسقا دا حالىقتى الاڭداتاتىن كوپتەگەن سۇراقتار بەردى. مينيسترلىكتىڭ نازار اۋدارۋعا ءتيىستى ماسەلەلەرى كوپ ەكەنى كورىنىپ تۇر, ولاردى تۇبەگەيلى شەشپەسە دە شەشۋگە تالاپتانار دەگەن ءۇمىت بار.
دايىنداعان جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»