تۇركى الەمىنە ورتاق وقۋلىق شىعادى

وسىعان بايلانىستى تۇركى كەڭەسىنە مۇشە ەلدەر – ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, تۇركيا مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ ءتيىستى ماماندارى مەن عىلىمي-ساراپشىلارى باس قوسىپ, قورىتىندى جيىن وتكىزدى.  

ء«بىز بۇگىن تۇركىتىلدەس مەملە­كەت­تەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى (تۇركى كەڭەسى) اياسىندا ىن­تى­­ماق­تاسا وتىرىپ, ۇل­كەن ىر­گەلى ءىستى اياقتادىق. اتال­مىش جوبا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باع­دار: رۋ­حا­ني جاڭ­عىرۋ» باعدار­لا­ما­­لىق ما­ق­ا­­لا­سىندا ايتىلعان مىندەت-ماق­­سات­تار اۋقىمىندا جۇزەگە اسى­رى­لىپ وتىر», دەدى جيىن­دى اشىپ ءسوز سويلەگەن حا­لىق­­ارا­لىق تۇركى اكا­­­­دە­­­­ميا­سى­نىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى مىرزا. 

راسىندا جوعارىداعى قۇندى جوبا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىر­ما­سى بويىنشا قولعا الى­نعان. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلباسى­مىز­­­دىڭ باستاماسىمەن 2013 جى­لى تۇركى كەڭەسىنە مۇشە ەل­دەر ءوزارا ورتاق تاريحي وقۋ­لىق جازىپ, ونى ورتا مەكتەپ باع­دار­لا­ما­سىنا ەنگىزۋ جايىندا شە­شىم قا­بىل­دانعان بولاتىن. بۇل ءىستى ابى­رويلى اتقارىپ شىعۋ مار­تەبەسى حالىقارالىق تۇركى اكا­دەمياسىنا جۇكتەلگەن ەدى. ءسويتىپ تاپسىرىلعان شارۋا­نى تياناقتى اتقارۋ ءۇشىن 2014 جىلى ورتاق وقۋلىقتىڭ باع­دار­لاما­سى جاسالىپ, بۇعان قاتىس­تى مەم­لەكەتتەر ءبىلىم مينيستر­لىك­تەرىنىڭ تالقىسىنا ۇسىنىلىپ, ماقۇلدانعان-تىن. 

ناتيجەسىندە تۇركى كەڭەسىنە مۇشە ەلدەر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى مەن ساراپشىلارى جانە كەڭەستىڭ جاۋاپ­تى قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرال­­عان جۇمىس توبىنىڭ بىرىك­كەن ىزدەنىسى ارقاسىندا ورتا مەك­تەپ­­كە ارنالعان جوعارىداعى ور­تاق وقۋلىق دايىن بولدى.  

ورتاق وقۋلىقتىڭ مازمۇنى مەن ماقساتىنا توقتالار بول­ساق, وقۋلىق جەتى بولىم­نەن تۇرا­دى جانە ورتا مەكتەپتىڭ 8-سى­نىپ وقۋشىلارىنا ارنال­عان. ۋاقىت­تىق تۇرعىدان – ەر­تە داۋىردەن باستاپ حV عا­سىر­­عا دەيىنگى بارلىق تۇركى حالىق­تارى­نا ورتاق تاريح قامتىلعان. بۇل عاسىر­لار تۇركى دۇنيەسى­نىڭ داۋىرلەگەن كەزەڭى. ياع­ني وقۋ­لىق­تا جەكەلەگەن تۇركى تەكتەس ەت­نوس­­تارعا عانا ءتان وقيعالار ەمەس, بار­شا تۇركى جۇرتىنا ور­تاق وقي­عالار ساراپ­تاۋ ارقى­­لى قام­­تىلىپ, بارلىعىنا ور­­تاق تۇل­عا­ل­ار­عا قاتىستى قۇندى­­لىق­تار توپتاس­تى­رىل­عان. كى­تاپ­­پەن تانىسقان ۇرپاق تۇركى حا­لىق­­­­تارىنىڭ ورتاق تاريحي-رۋ­حا­­ني مۇرا­­س­ى­مەن قاۋى­شىپ, ءوز با­با­­لارىنىڭ ادام­زات تا­ري­حىنان الا­تىن ورنىن بىلە­تىن بولادى. 

كىتاپقا بۇ­عان دەيىن اقيقاتى داۋسىز ايقىن­دالعان تاريحي وقي­عا­لار مەن تولىق تۇجى­رىم­دال­عان دەرەك­تەر ەنگىزىلىپ وتىر. ناق­تى­راق ايت­قاندا, جەكە­لەگەن ەلدەردىڭ تاريحي ۇعىم-دەرەگىنە ورنىققان, بىراق كۇللى تۇركى الەمىنە ورتاق­تىعى مويىن­دالماعان دۇنيە­لەردەن باس تارتىلعان. سا­راپ­شىلار وسى ماسەلەدە ور­تاق كوز­قاراستى ۇستانعان. مۇن­داعى ماق­سات ۇر­پاققا وتكەن عاسىرلار­­داعى تاري­حي وقي­عا­لار­دىڭ تىز­بە­گىن تا­نىس­­تىرۋ ەمەس, ورتاق ماق­­­سات, ور­تاق ماق­تا­ن­ىشتى وياتۋ ەكەن. 

مۇنىڭ سىرتىندا اتالمىش وقۋ­لىققا تۇركى بىرلىگىنە باس­تاي­تىن فوتوقۇجاتتار مەن كار­تالار ەنگىزىلىپ, كىتاپ تۇرىك, قازاق, قىرعىز, ازەربايجان, ورىس تىل­دەرىندە ازىرلەنىپتى. 

جوعارىداعى ماڭىزدى جيىن­عا قاتىسقان تۇركى كەڭەسى باس حات­­شىس­ىنىڭ ورىنباسارى ومەر كوجا­مان مىرزا, مۇنداي ور­­تاق ىسكە اتسالىسقان مامان-ساراپ­شىلارعا ءوز تاراپىنان ال­عى­سىن ءبىلدىرىپ, وسى ءىس ارقىلى ءبىز كەلەر ۇرپاق ال­دىنداعى زور مىن­دەتىمىزدى ات­قار­­دىق دەسە, جۇمىس توبىنىڭ بەل­سەندى مۇ­شەسى ازەربايجاندىق وكىل حافيز دجابباروۆ: «بۇل ورتاق وقۋ­لىق الەمدەگى تۇركى جاستارىن رۋحا­ني جاقىنداستىرا تۇسەرى انىق. ءسويتىپ بارلىعىمىزعا اتا-بابا تاريحىمەن بۇتىندەي قاۋى­شاتىن مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. كىتاپ كەيىنگى بۋىننىڭ ءوزارا مادەني-تاريحي قارىم-قاتىنا­سىن نىعايتىپ, جاھاندانۋ داۋى­رىندە تۇركى جاستارىنىڭ ىنتى­ماعىن ارتتىرادى دەگەن ويدا­مىن. مۇنداي ماڭىزدى ىسكە مۇ­رىندىق بولعان تۇركى اكادەميا­سىنا العىس ايتامىن», دەدى. 

سول سياقتى ورتاق وقۋلىقتى ورتاق رۋحاني ولجاعا بالاعان تۇركيالىق پروفەس­سور جەۆدەت كىرپىك مىرزا اتال­مىش جو­بانىڭ تۇركى حالىقتارى ءۇشىن ماڭىزى ايرىقشا ەكەنىنە توق­تالىپ, بۇل كىتاپ – ەرتە زاماندا جەر-جاھاندى جاڭعىرتقان تۇركى­لەر­دى بۇگىنگى جاڭا عاسىردا قايتا­دان جاڭعىرتاتىن جاسامپاز ەڭبەك بولارىنا سەنىم مول. وسى ارقىلى ۇرپاقتار توعىسى مەن رۋحاني ساباقتاستىعى ورنايدى, دەدى. 

وسىلاي كۇللى تۇركى تەكتەس­تەردىڭ ورتاق قۇندىلى­عى­نا اي­نالعان وقۋلىق اۋەلى ءوز ەلى­­مىز­دەگى نازارباەۆ زيات­كەر­­لىك مەك­تەپتەرىنىڭ وقۋ باعدار­لاماسىنا ەنگىزىلۋدە ەكەن. 

ال كەلەسى وقۋلىق 9-سىنىپقا ار­نالادى. وندا حV عاسىردان باس­تالعان الەم تاريحىندا ورنى بار وقيعالار قام­تىلماق.  جيىن سوڭىندا ورتاق وقۋ­لىق­تىڭ ماقۇلدانۋىنا باي­لا­نىستى قورىتىندى قۇجات قابىل­دانىپ, xاتتاماعا قول قويىل­دى. وسىعان سايكەس ۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ جەلتوقسان ايى­نا دەيىن كەڭەسكە مۇشە مەم­لەكەت­تەردىڭ مينيسترلىكتەرى ءتيىستى كەلىسىمىن جىبەرۋى ءتيىس. ول 2018 جىلى قىر­عىز­ستاندا بولاتىن تۇركى كەڭە­سى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى سامميتىنە ۇسىنىلادى. 

بەكەن قايرات ۇلى,  «ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتى تۇسىرگەن  ەرلان ومار,  «ەگەمەن قازاقستان»