ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكونىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن ۇكىمەت ساعاتى ءوتىپ, وندا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قالمۇحامبەت قاسىموۆ نەگىزگى بايانداما جاسادى.
القالى جيىنداعى اڭگىمە اۋانى «باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلعان جانە پروباتسيا قىزمەتىندە ەسەپتە تۇرعان ازاماتتاردى الەۋمەتتىك وڭالتۋدىڭ 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قابىلدايتىن شارالار تۋرالى» تاقىرىبى اياسىندا وربىگەن ەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا ساي ەلىمىزدە قىلمىستىق-اتقارۋ ساياساتى جانە جازالاردى ورىنداۋدى ۇيىمداستىرۋ ءىسى جەتىلدىرىلۋدە. سونداي-اق, حالىقارالىق پراكتيكالار ءجىتى سارالانىپ, قازاقستانداعى قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى ءوزىنىڭ نەگىزگى تۇجىرىمدامالىق باعىتتارىن جاساقتادى.
«سوڭعى ەكى جىل ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسى مەن «پروباتسيا تۋرالى» زاڭدى جانە باسقا دا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداي وتىرىپ, قىلمىستىق زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋگە جانە قوعامنان وقشاۋلاۋمەن بايلانىستى ەمەس قىلمىستىق جازالاۋدى قولدانۋ سالاسىن كەڭەيتۋگە كۇش سالۋدا. مۇنىڭ ءبارى دە ەلباسىمىز ايقىنداپ بەرگەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا», دەدى وتىرىستى اشقان ۆ.بوجكو.
ودان كەيىن ءسوز العان ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق.قاسىموۆ ءوزى جەتەكشىلىك ەتەتىن ۆەدومستۆوداعى جۇمىس جايىن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە تەمىر توردىڭ ار جاعىن وتىرعاندار سانى ەداۋىر ازايعان. ايتالىق, 2011 جىلى 57 مىڭ بولسا, قازىرگى كورسەتكىش 35,5 مىڭ ادامدى قۇرايدى.
«بولاشاقتا قىلمىستىق جازالاۋ شارالارى بويىنشا سوتتالعانداردىڭ تەڭگەرىمى وزگەرۋى ءتيىس. باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالعاندار از بولادى دا, ال پروباتسيا قىزمەتى مەن پوليتسيا باقىلاۋىنداعىلار سانى كوبەيەدى دەپ جوسپارلانۋدا», دەدى مينيستر ءوز بايانداماسىندا.
بۇل قازاقستانداعى پروباتسيا قىزمەتىنىڭ جۇيەلى تۇردە قولعا الىنۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. بۇگىندە پروباتسيانىڭ تولىق تسيكلى زاڭنامالىق تۇرعىدا قالىپتاستىرىلعان. ەگەر بۇرىن بىزدە پروباتسيانىڭ ۇكىمدىك جانە پوستپەنيتەنتسيارلىق دەگەن ەكى ۇلگىسى جۇمىس ىستەسە, بيىلعى قاڭتاردان باستاپ «پروباتسيا تۋرالى» زاڭمەن سوتقا دەيىنگى جانە پەنيتەنتسيارلىق دەگەن ەكى قوسىمشا ۇلگىسى ەنگىزىلگەنىن ايتقان قالمۇحامبەت نۇرمۇحامبەت ۇلى پروباتسيالىق قۇرىلعى قولدانىسىنىڭ ءۇش نەگىزگى تەتىگىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
«ونىڭ العاشقىسى – سوتقا دەيىنگى پروباتسيا دەپ اتالادى. ول وسال توپتاعى كۇدىكتى جانە ايىپتالۋشى ادامدارعا, كامەلەتكە تولماعاندارعا, ايەلدەرگە, جۇكتى ايەلدەرگە, 3 جاسقا دەيىنگى بالالارى بار ايەلدەرگە جانە باسقا ساناتتاعى ازاماتتارعا الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا قولدانىلادى. ال ەكىنشىسى – ۇكىمدىك پروباتسيا. باس بوستاندىعىن شەكتەۋ تۇرىندەگى جازانى وتەپ جاتقان ادامدى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا, سونداي-اق شارتتى سوتتالعانداردى سىناق مەرزىمى كەزىندە پروباتسيالىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. پروباتسيا قىزمەتىنىڭ مىندەتى بۇل جاعدايدا وسى ادامداردىڭ ۇكىمدە كورسەتىلگەن سوت ۇيعارىمدارىن ورىنداۋلارىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. مىسالى, تۇرعىلىقتى جەرىن اۋىستىرماۋ, بەلگىلى ءبىر جەرلەرگە بارماۋ, ەمدەلۋدەن ءوتۋ سىندى شەكتەۋلەر بولۋى مۇمكىن. سوڭعىسى – پەنيتەنتسيارلىق پروباتسيا. وعان جازانى وتەۋ مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن ءبىر جىل مەرزىمى قالعان سوتتالعاندار جاتادى. تاربيە جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى, تۇرعىلىقتى جەرى, جۇمىسى, تۋىستىق, الەۋمەتتىك بايلانىستارىن قالپىنا كەلتىرۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك قىزمەتتەر الۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى نيەتى انىقتالىپ, جيىنتىق مالىمەتتەر مۇددەلى مەكەمەلەرگە اقپارات رەتىندە ۇسىنىلادى», دەدى ق.قاسىموۆ.
جالپى ەلىمىزدە ەڭبەك ەتۋگە جارامدى سوتتالعانداردىڭ 68%-ى بۇگىنگى تاڭدا اقىلى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ازاماتتاردىڭ ءتۇرلى تالاپ ارىزدار بويىنشا تولەم جۇرگىزۋىنە (زالال, اليمەنتتەر, ايىپپۇلدار), وتباسىلارىنا كومەك كورسەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى شارالاردىڭ بارلىعى ء(بىلىم بەرۋ, جۇمىسپەن قامتۋ) بوساتىلاتىن سوتتالعانداردىڭ قوعامدا ودان ءارى پوستپەنيتەنتسيارلىق بەيىمدەلۋىنە دايىندالۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.
كوپ جاعدايدا سوتتالعانداردىڭ كوبىسى بوساتىلعاننان كەيىن جۇمىس تابۋ, تۇرعىن ءۇي, قۇجاتتارىن رەسىمدەۋ, الەۋمەتتىك كومەك الۋدا قيىندىقتارعا ۇشىراپ جاتادى. قازىرگى كەزدە وسىنداي پروبلەمالاردىڭ بارلىعى پوستپەنيتەنتسيارلىق پروباتسيا شەڭبەرىندە شەشىلۋدە. مۇنداي جاڭاشىلدىقتىڭ نەگىزى ۇلت جوسپارىنىڭ 33-قادامىندا ناقتىلانعانىن ايتا كەتكەن ءجون. سەبەبى, وسىعان سايكەس ازىرلەنگەن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلعان ازاماتتاردى الەۋمەتتىك وڭالتۋدىڭ كەشەندى ستراتەگياسى ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا, تۇرعىن ءۇي تابۋىنا, الەۋمەتتىك بايلانىستارىن قالپىنا كەلتىرۋىنە, ءبىلىم الۋىنا, مەديتسينالىق جانە وزگە دە الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى پايدالانۋىنا وزىندىك ىقپالىن تيگىزۋدە.
قازىرگى ۋاقىتتا پروباتسيا قىزمەتىنىڭ قاداعالاۋىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 28 مىڭعا جۋىق ادام بار دەسەك, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جۇمىسىنىڭ ءوزارا ۇيلەسىم تابۋى ناتيجەسىندە ولاردىڭ 15 مىڭىنا جۇمىسقا ورنالاسۋعا كومەك كورسەتىلگەن. 3 451 ازامات ەمدەلۋگە, 106 قۇجاتىن قالپىنا كەلتىرۋ, 83 ءبىلىم الۋ, 6 728 پسيحولوگيالىق جانە 3 061 جان وزگە دە كومەك الۋ مۇمكىندىكتەرىنە يە بولعان.
سونىمەن قاتار, ەسەپتە تۇرعان ادامدارعا الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ءراسىمىن رەتتەۋ ماقساتىندا ء«بىر تەرەزە ءپرينتسيپى» ەنگىزىلۋدە. مىسالى, استانا مەن قاراعاندى قالالارىندا پروباتسيا قىزمەتىندە تۇرعان ادامدارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ بارلىق ءتۇرى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا ۇسىنىلۋدا. سول سياقتى اقتوبە قالاسىندا وسى ماقساتتا «پروباتسيا ءۇيى» قۇرىلسا, ورال قالاسىنداعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى بازاسىندا «پروباتسيا بولمەسى» جۇمىس ىستەۋدە.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»