كەز كەلگەن قالامگەر كىتاپتى شەكسىز سۇيەدى, بۇل – تابيعي قۇبىلىس.
«...كەز كەلگەن قالامگەر كىتاپتى شەكسىز سۇيەدى, بۇل – تابيعي قۇبىلىس. ءوزىنىڭ جەكە كىتاپحاناسىن قالدىرماعان جازۋشىنى تاريحتان ىزدەپ تابۋ مۇمكىن ەمەس شىعار. ادەتتە مۇنداي كىتاپحانالاردىڭ تاعدىرى وتە قايعىلى جاعدايدا اياقتالىپ جاتادى. ەگەر ۇرپاعىنا ارنايى تاپسىرۋمەن ۇلكەن كىتاپ قورلارىنا قوسىلماسا, ونى ساراڭ, بەيعام «مۇراگەرلەرى» تالان-تاراجعا تۇسىرەدى. باعالى جادىگەرلەر شاتىرلاردا شاشىلىپ, يا ءاربىر بۋكينيستەردە ساۋداعا ءتۇسىپ, كىتاپقا جانى اشىمايتىنداردىڭ قولدارىندا توز-توزى شىعادى. ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرى ولاردى سارساڭعا ءتۇسىپ ىزدەپ تاۋىپ, كىتاپ جيەگىندەگى قالامگەردىڭ ەسكەرتپەلەرىنە جولىققاندا, جازۋشى شىعارماشىلىعىنا جاڭا ماعىنا ۇستەيتىن قۇندى پىكىرلەردى تاۋىپ تا جاتادى.
پەتراركانىڭ جەكە كىتاپحاناسىنىڭ تاعدىرى بەلگىلى عوي. 1374 جىلى اقىن ومىردەن وزعاندا ەۋروپاداعى ەڭ باي كىتاپحانا بولاتىن. سوعىس كەزىندە يتاليا مەن فرانتسيانىڭ قالالارىنا الما-كەزەك كوشىپ, ءبىر بيلەۋشىنىڭ قولىنان ەكىنشىسىنە اۋىسىپ ءجۇردى. پەر دە نولياك مۇقيات كاتالوگىن قۇراستىرىپ, ۇلى گۋمانيستىڭ ويىنا جولىعۋ ۇمىتىمەن ءار كىتاپتى پاراقتاۋمەن بولعان. وسىعان ۇقساس بيركەنمايەر كوپەرنيكتىڭ كىتاپحاناسىن ءجىتى زەرتتەۋمەن اينالىستى. بۇل ءىسى وتە ءساتتى بولىپ, ءار كىتاپتىڭ قولعا تۇسكەن مەرزىمىن تاۋىپ, ونى عالىمنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋدە ۇتىمدى پايدالاندى. سەنت-بەۆ تۋرالى مونوگرافيانىڭ اۆتورى بوننەرو, ءتىپتى ارىگە كەتىپ, پاريج كىتاپحانالارىنىڭ ءارحيۆىن اقتارىپ, سەنت-بەۆ تاپسىرىس بەرگەن بۇكىل كىتاپتاردى تاۋىپ, ونىڭ جۇمىس كۇندەرىنىڭ دالمە-ءدال كۇنتىزبەسىن جاساعان».
يان پاراندوۆسكيدىڭ ء«سوز الحيمياسىنان».
* * * اناۋ ءبىر جىلى سوعىس ارداگەرى ءبيبىنۇر تىنىسبەكقىزىمەن اڭگىمەلەسۋگە بارعان ەدىم. م.تولەباەۆ كوشەسىندەگى ۇيىنە كىرىپ بارعانىمدا, ەڭ الدىمەن ەسكى كىتاپ سورەسىندەگى بايلىققا كوزىم تۇسكەن. الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى سەريا بويىنشا قاز-قاتار تۇر ەكەن. كىتاپ بىتكەن سەريا بويىنشا, بىركەلكى تۇسپەن تۇرعاندا, ءتىپتى كوزدىڭ جاۋىن الادى. درايزەر مەن تولستويدىڭ, دوستوەۆسكي مەن لوندوننىڭ كوپتومدىقتارى قانشا ىنتىقتىرعانمەن مەنىڭ قولىما تۇسپەيدى عوي. وزدەرىنە ادام قولى تيمەگەنىنە ءبىراز ۋاقىت بولعانداي اسەر قالدىرعان. باقاناستاعى ءبىر دوسىمنىڭ ۇيىندەگى جەتپىس شاقتى الەم, قازاق جازۋشىلارىنىڭ كىتاپتارى دا مەنى ءدال وسىلاي ارباپ ەدى. كىتاپپەن دوستىعى جاراسپاعان جولداسىما قولقا سالىپ ەدىم اناسى جيناعان ادەبيەتتەر ەكەن. بەرگىسى كەلمەدى.
بۇرىن كىتاپ وقۋ مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى سانالعان دەيدى ۇلكەندەر. ءاربىر قويشىنىڭ ۇيىندە كىتاپ بولعان زاماننان الىستاپ كەتتىك. قازىر نەبىر ءزاۋلىم ءۇيدىڭ يەلەرى سالتاناتىمەن ماقتانعانىمەن, سونشا دۇنيەنىڭ ىشىندە شىن بايلىق – كىتاپقا ورىن تابىلا بەرمەيدى. قازىر قازاقتىڭ ۇيىندە كىتاپحانا جوق. وتكەن زاماندا مىڭداعان تارالىممەن شىققان, بىراق قالادا ءبىز قولىمىزعا تۇسىرە الماي جۇرگەن كلاسسيكتەردىڭ كىتابى قاي اۋىلدا, قاي قازاقتىڭ شاتىرىندا جاتىر دەپ ويلاۋدىڭ ءوزى – ازاپ. ونى ىزدەيتىن بىرەۋ بار ما؟
P.S. جازۋشى نۇرعالي وراز «بالا-شاعاسى كىتاپقا قىزىقپايتىن جازۋشىلاردىڭ ۇرپاقتارى: «اكەمىزدىڭ كىتاپحاناسىن الساڭدارشى, ۇيگە سىيمايدى» دەپ وتىنگەن كەزدەر بولدى», دەپ ەدى. سول كەزدە پەتراركانىڭ كىتاپحاناسى مەن ءوزىم قىزىعۋعا عانا دارمەنىم جەتكەن كلاسسيكتەر ەسىمە تۇسكەن.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»