التىنشى سايلانعان پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسياسى اياقتالۋ قارساڭىندا سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق قورعانىسى بويىنشا وزەكتى ماسەلە كوتەرگەن ەدى.
اتاپ ايتقاندا, كەزەكتى پارلامەنتتىك تىڭداۋدا «ۋرالسكاگرورەمماش» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ وكىلدەرى رەسپۋبليكانىڭ ارنايى اۆتوموبيل تەحنيكاسىمەن, سونىڭ ىشىندە, ورتكە قارسى قىزمەت ماشينالارىمەن قامتىلۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى (32 %) تۋرالى ماسەلە كوتەرگەنى كورسەتىلىپ, ماشينا جاساۋ سالاسىندا مامانداندىرىلعان اۆتوتەحنيكا ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىنە ءمان بەرۋدى سۇراعان. ازىرگە بىزدە قابىلدانعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر مەن ونىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرى ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان اتالمىش كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن مىنا سەبەپتەرمەن شەكتەيدى ەكەن:
1. «ۋرالسكاگرورەمماش» اكتسيونەرلىك قوعامى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىمەن موتورلى كولىك جابدىقتارىن جيناۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى كادەگە جاراتۋ قۇراستىرۋلارى ءۇشىن وتەماقى الا الماي وتىر. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جوعارى كەڭەسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى 2014 جىلدان باستاپ جاڭا كەلىسىمدەر جاساۋعا قۇقىعى جوق ەكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە وتاندىق كاسىپورىن شەتەلدىك ءونىم بەرۋشىلەرمەن تەڭەستىرىلگەن جانە سول ارقىلى ءوز ءونىمىنىڭ باعاسىن باسەكەگە قابىلەتسىز دەڭگەيگە جەتكىزۋگە ءماجبۇر. ەگەر كەيبىر كاسىپورىندار مەملەكەتتىك جەڭىلدىكتەردى پايدالانسا, ەكىنشىسىنىڭ ونداي مۇمكىندىگى جوق. بۇل – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپكەرلىك كودەكسىنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىنە دە قايشى كەلەدى. ەۋرازەق كوميسسياسىمەن كەلىسىلگەن كەلىسىمدى رەسىمدەۋ نەمەسە ەكولوگيالىق تازا كولىك قۇرالدارىن ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ ەرەجەلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ بۇل ماسەلەنى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى.
2. 2016 جىلدان بەرى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەرگە ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ەرەجەلەرى بويىنشا جانە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن ساتىپ الۋلاردا ءوندىرىستىڭ نورماتيۆتىك تەحنولوگيالىق مەرزىمىنىڭ ەسكەرىلمەۋى ماشينا جاساۋشىلاردىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەسى بولىپ وتىر. ول – جەتكىزۋ مەرزىمىنىڭ 60 كۇننەن 15 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلۋى. مەرزىمنىڭ بۇلاي قىسقارتىلۋى اۆتوشاسسيدى ءبىر مەزگىلدە ساتىپ الۋدى, ارنايى تەحنيكانى دايىنداۋدى جانە دايىن ءونىمدى تاپسىرىس بەرۋشىگە تيەۋدى قيىنداتادى. وسىعان بايلانىستى س.ەڭسەگەنوۆ پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتان رەسپۋبليكادا مامانداندىرىلعان اۆتوتەحنيكانى ءوندىرۋدى كەڭەيتۋگە جانە ونىڭ ءوندىرىسىن قولداۋعا بايلانىستى ماسەلەنى جان-جاقتى قاراستىرۋ شارالارىن جاساۋدى ۇسىنعان. بۇل ساۋالعا ەڭسەگەنوۆتى قولداپ بىرنەشە سەناتور قول قويعان ەدى.
سول ساۋالعا مىناداي جاۋاپ كەلدى. «2014 جىلى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى (يدم) 2021 جىلعا دەيىن قولدانىستا بولاتىن ارنايى تەحنيكا بويىنشا موتورلى كولىك قۇرالدارىن ونەركاسىپتىك قۇراستىرۋ تۋرالى 3 كەلىسىمدى «كاماز-ينجينيرينگ» اق, «Hyundai Trans Auto» جشس-مەن جانە «سارىاركااۆتوپروم» جشس-مەن جاسادى. يدم-ءنىڭ اقپاراتى بويىنشا «ۋرالسكاگرورەمماش» اق-تان كەلىسىم جاساۋ تۋرالى ءوتىنىم تۇسكەن جوق. سونىمەن بىرگە, جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ 2014 جىلعى 29 مامىرداعى № 72 شەشىمىنە سايكەس قازاقستاننىڭ 2014 جىلدان باستاپ جاڭا كەلىسىمدەردى جاساسۋعا قۇقىعى جوق. سونداي-اق قازاقستان 2015 جىلدان باستاپ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە, ونىڭ تالاپتارىنىڭ ءبىرى بارلىق مۇشە-مەملەكەتتەر ءۇشىن جاڭا كەلىسىمدەردى جاساسۋعا تىيىم سالۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى №72 شەشىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ مۇمكىن ەمەس. ءوز كەزەگىندە ەكولوگيالىق تازا كولىك قۇرالدارىن ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ قاعيدالارى كەلىسىمدى باسقا دا تالاپتارعا الماستىرۋ بولىگىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك كومپانيالارعا قازاقستاننىڭ نارىعىنا كىرۋگە جانە مەملەكەت تاراپىنان جەڭىلدىكتەر الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قالىپتاسقان احۋالدان شىعۋ جولى – كەلىسىمى بار وندىرۋشىلەرمەن «ۋرالسكاگرورەمماش» اق-تىڭ ونەركاسىپتىك كووپەراتسياسىن ۇيىمداستىرۋ. مۇنداي تاجىريبيەنى «پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتى» اق پايدالانىپ, «كاماز-ينجينيرينگ» اق-تان ءشاسسيدى ساتىپ الىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى شاسسي ءوندىرۋدى «كاماز-ينجينيرينگ» اق, «Hyundai Trans Auto» جشس, «سارىاركااۆتوپروم» جشس جانە «سەماز» جشس جۇزەگە اسىرادى. وندىرۋشىلەردىڭ اقپاراتى بويىنشا وتاندىق ءوندىرىستىڭ شاسسي قۇنى شەتەلدىكتەن كادەگە جاراتۋ الىمىن ەسەپكە الماعاندا 2-3%-عا, كادەگە جاراتۋ الىمىن ەسكەرگەندە 13-15%-عا ارزان.
دسۇ شەڭبەرىندە ارەكەت ەتەتىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەلىسىمىنە سايكەس جەتكىزۋ كۇنىن ايقىنداعان كەزدە, بولجامدى ساتىپ الۋدىڭ كۇردەلىلىگى, شارتتاردىڭ كولەمى, ءوندىرۋ جانە تاۋارلاردى تاسىمالداۋ ءۇشىن ناقتى قاجەتتى ۋاقىت سياقتى فاكتورلار ەسكەرىلگەن. بۇل كەلىسىم جەتكىزۋ مەرزىمدەرىنىڭ قانداي دا ءبىر قىسقارۋىن كوزدەيتىن ەرەجەلەردى قاراستىرماعان. ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ 2016 جىلعى 28 قاڭتارداعى شەشىمىمەن بەكىتىلگەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق ساتىپ الۋ قاعيدالارىندا تاۋارلاردى جەتكىزۋدىڭ ناقتى مەرزىمدەرى كورسەتىلمەگەن». مىنە, ۇكىمەتتىڭ جاۋابى وسىنداي بولعان ەكەن.
ازىرلەگەن جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»